[block id=”bo-sung-1″]

1. Lí do chọn đề tài
Bảo vệ môi trường (BVMT) hiện nay là một trong những hoạt động mang tính
toàn cầu và là vấn đề được quan tâm sâu sắc tại nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó
có Việt Nam. Môi trường (MT) Việt Nam đang bị hủy hoại, nguy cơ mất cân bằng
sinh thái và sự cạn kiệt các nguồn tài nguyên làm ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng
cuộc sống và quá trình phát triển bền vững của đất nước. Các nhà khoa học đã xác
định một trong những nguyên nhân cơ bản gây suy thoái MT là do sự thiếu hiểu biết,
thiếu ý thức của con người. Đến nay, con người đang phải gánh chịu nhiều hậu quả từ
MT và dần ý thức được về những ảnh hưởng có hại của mình đối với MT sống, từ đó
quan tâm hơn đến MT và giáo dục BVMT.
Mục đích của việc đưa giáo dục BVMT vào trong nhà trường phổ thông thông
qua các môn học, trong đó có môn Địa lí nhằm giúp học sinh (HS) có được những kiến
thức cơ bản về MT, biết được hiện trạng, nguyên nhân và những hậu quả của hiện
tượng suy giảm tài nguyên, suy thoái và ô nhiễm MT Từ đó hình thành cho HS thái
độ, hành vi ứng xử thân thiện, quan tâm đến MT, gắn với những hành động cụ thể dù
nhỏ nhưng thiết thực, phù hợp với lứa tuổi các em, góp phần cải thiện MT xung quanh
và tạo thói quen ứng xử đúng đắn với MT.
Ở nước ta trong nhiều năm qua, giáo dục BVMT đã được triển khai thực hiện
tại các trường học ở các cấp, bậc học từ Mầm non đến các trường phổ thông, các
trường Cao đẳng, Đại học; tuy nhiên chất lượng và hiệu quả chưa thực sự đạt được
như mong muốn do giáo dục BVMT trong trường phổ thông chưa có môn học riêng,
việc đổi mới phương pháp dạy học chưa đồng bộ, nội dung còn nặng về lý thuyết,
chưa tạo điều kiện để HS tích cực tìm tòi, khám phá, trải nghiệm và sáng tạo với các
vấn đề về MT và BVMT. Đây có thể là một trong những hạn chế của Chương trình
giáo dục hiện hành nhưng sẽ được điều chỉnh và thay đổi bởi Chương trình giáo dục
phổ thông mới – thay vì quan tâm đến HS học được cái gì sang tập trung HS vận dụng
được gì qua việc học, chuyển từ phương pháp dạy học (PPDH) theo lối “truyền thụ
một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành
năng lực và phẩm chất

de_tai_giao_duc_bao_ve_moi_truong_trong_day_hoc_dia_li_trung

 

pdf159 trang | Chia sẻ: tranhieu.10 | Ngày: 26/07/2018 | Lượt xem: 1062 | Lượt tải: 4download

Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học Địa lí Trung học cơ sở qua Website theo định hướng phát triển năng lực, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết
quả nghiên cứu được trình bày trong Luận án là trung thực và chưa từng được ai công
bố trong bất cứ công trình nào khác.
TÁC GIẢ LUẬN ÁN
Vương Thị Phương Hạnh
LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình làm luận án, tác giả đã nhận được nhiều sự giúp đỡ, chỉ
bảo, động viên của các thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình. Tác giả xin được gửi
lời cảm ơn sâu sắc và chân thành đến tập thể hướng dẫn khoa học PGS.TS. Nguyễn
Trọng Phúc, TS. Nguyễn Việt Tiến đã luôn tận tâm, nhiệt tình chỉ bảo và định hướng
để tác giả hoàn thành luận án.
Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo tổ Địa lí Phương pháp và Khoa Địa lí,
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã cho tác giả môi trường học tập, nghiên cứu tốt nhất.
Tôi cũng xin cảm ơn Phòng Sau đại học, Ban Giám hiệu Trường Đại học sư phạm Hà Nội
đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi từ khi nhập học đến khi bảo vệ.
Tôi xin chân thành cảm ơn Trung tâm nghiên cứu Cơ sở vật chất, Thiết bị dạy
học, Đồ chơi trẻ em – Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, các tổ chức về môi trường,
các Sở/Phòng giáo dục các tỉnh/thành phố Hà Nội, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Bắc Giang,
Ban giám hiệu, giáo viên và học sinh các trường THCS… đã tạo mọi điều kiện thuận
lợi nhất và hỗ trợ tích cực trong quá trình thu thập tài liệu, khảo sát, thực nghiệm nội
dung luận án.
Xin được cảm ơn các thầy cô giáo, các chuyên gia, các đồng nghiệp đã đóng
góp ý kiến giúp tôi hoàn thiện luận án.
Cuối cùng xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, người thân, bạn bè đã luôn động
viên, khích lệ để tôi hoàn thành luận án của mình.
Xin trân trọng cảm ơn!
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU …………………………………………………………………………………………………………………. 1
1. Lí do chọn đề tài ……………………………………………………………………………………………. 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ………………………………………………………………………………………. 2
3. Nhiệm vụ nghiên cứu …………………………………………………………………………………….. 2
4. Đối tượng nghiên cứu …………………………………………………………………………………….. 2
5. Phạm vi nghiên cứu ……………………………………………………………………………………….. 2
6. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu ……………………………………………………………………… 3
7. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu ………………………………………………………….. 10
8. Giả thuyết khoa học ……………………………………………………………………………………… 12
9. Những đóng góp của luận án …………………………………………………………………………. 12
10. Cấu trúc của luận án …………………………………………………………………………………… 12
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI
TRƯỜNG TRONG MÔN ĐỊA LÍ TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT
TRIỂN NĂNG LỰC ………………………………………………………………………………………………………….. 13
1.1. Giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lí Trung học cơ sở …………………. 13
1.1.1. Một số khái niệm …………………………………………………………………………………………………………….. 13
1.1.2. Ý nghĩa của giáo dục bảo vệ môi trường trong nhà trường phổ thông …………………………….. 15
1.1.3. Mục tiêu của giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lí Trung học cơ sở ………………….. 16
1.1.4. Nội dung giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lí Trung học cơ sở ………………………… 17
1.1.5. Phương pháp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lí Trung học cơ sở ………………….. 21
1.2. Một số vấn đề cơ bản về đổi mới giáo dục phổ thông ………………………………… 24
1.2.1. Một số khái niệm …………………………………………………………………………………………………………….. 24
1.2.2. Định hướng đổi mới giáo dục phổ thông …………………………………………………………………………. 27
1.2.3. Sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học theo quan điểm đổi mới ……………………………………….. 35
1.3. Công nghệ thông tin và truyền thông với giáo dục bảo vệ môi trường trong
dạy học Địa lí …………………………………………………………………………………………………. 37
1.3.1. Vai trò của công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học Địa lí ……………………………… 37
1.3.2. Vai trò của Website với giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học Địa lí ……………………….. 39
1.4. Đặc điểm tâm sinh lí học sinh Trung học cơ sở …………………………………………. 43
1.5. Tình hình giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lí Trung học cơ sở ………… 45
Tiểu kết Chương 1 ……………………………………………………………………………………………………………… 50
CHƯƠNG 2. XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG WEBSITE GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI
TRƯỜNG TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ………………………………………………………………………………………………. 51
2.1. Xây dựng Website giáo dục bảo vệ môi trường …………………………………………. 51
2.1.1. Một số lưu ý khi xây dựng Website giáo dục bảo vệ môi trường ……………………………………. 51
2.1.2. Tiến trình xây dựng Website giáo dục bảo vệ môi trường ……………………………………………….. 53
2.1.3. Cấu trúc của Website giáo dục bảo vệ môi trường ………………………………………………………….. 59
2.2. Sử dụng Website giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lí Trung học cơ
sở theo định hướng phát triển năng lực ………………………………………………………….. 67
2.2.1. Một số lưu ý khi sử dụng Website giáo dục bảo vệ môi trường ………………………………………. 67
2.2.2. Tiến trình sử dụng Website giáo dục bảo vệ môi trường …………………………………………………. 70
2.2.3. Sử dụng Website trong dạy học nội khóa ………………………………………………………………………… 75
2.2.4. Sử dụng Website trong các hoạt động ngoại khóa …………………………………………………………… 85
2.2.5. Giáo án minh họa ……………………………………………………………………………………………………………. 91
2.3. Một số điều kiện cần khi giáo dục bảo vệ môi trường qua Website ………….. 105
2.3.1. Điều kiện về quản lí ………………………………………………………………………………………………………. 105
2.3.2. Điều kiện về cơ sở vật chất ……………………………………………………………………………………………. 105
2.3.3. Điều kiện về con người …………………………………………………………………………………………………. 105
Tiểu kết Chương 2 ……………………………………………………………………………………………………………. 109
CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM …………………………………………………………………….. 110
3.1. Mục đích thực nghiệm ……………………………………………………………………………. 110
3.2. Nguyên tắc thực nghiệm ………………………………………………………………………… 110
3.3. Nội dung thực nghiệm ……………………………………………………………………………. 110
3.4. Tổ chức thực nghiệm ……………………………………………………………………………… 111
3.5. Phương pháp phân tích kết quả bài kiểm tra 1 tiết …………………………………. 127
3.6. Kết quả thực nghiệm ……………………………………………………………………………… 129
Tiểu kết Chương 3 ……………………………………………………………………………………………………………. 141
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ………………………………………………………………………………….. 142
DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ ……………………………. 146
TÀI LIỆU THAM KHẢO ……………………………………………………………………………………………….. 147
PHỤ LỤC
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt Nghĩa đầy đủ
BVMT Bảo vệ môi trường
CNTT Công nghệ thông tin
GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo
GV Giáo viên
HS Học sinh
ICT Information and Communications Technology
(Công nghệ thông tin và truyền thông)
MT Môi trường
NL Năng lực
NXB Nhà xuất bản
PPDH Phương pháp dạy học
SGK Sách giáo khoa
TBDH Thiết bị dạy học
THCS Trung học cơ sở
TN Tài nguyên
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Nội dung giáo dục BVMT trong môn Địa lí Trung học cơ sở ………………………………. 18
Bảng 1.2. Các năng lực chuyên biệt của môn Địa lí …………………………………………………………….. 33
Bảng 1.3: Mức độ sử dụng các hình thức, hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cho
học sinh của giáo viên ………………………………………………………………………………………….. 46
Bảng 3.1: Số lượng giáo viên và học sinh của các trường tham gia thực nghiệm ………………… 111
Bảng 3.2: Bảng tần suất điểm kiểm tra 10 phút ………………………………………………………………….. 129
Bảng 3.3: Bảng tần suất điểm kiểm tra một tiết ………………………………………………………………….. 130
Bảng 3.4: Giá trị đặc trưng mẫu thực nghiệm và đối chứng bài kiểm tra một tiết ……………….. 131
Bảng 3.5: So sánh 2 giá trị trung bình và kiểm định giả thuyết H0 ………………………………………. 132
Bảng 3.6: Phân tích phương sai điểm kiểm tra một tiết ………………………………………………………. 133
Bảng 3.7. Kĩ năng sử dụng và khai thác Website của học sinh…………………………………………….134
Bảng 3.8: Kết quả quan sát những biểu hiện tâm lí về tính tích cực – hứng thú học
tập của học sinh trong giờ học …………………………………………………………………………… 135
Bảng 3.9: Đánh giá của học sinh về mức độ đáp ứng nhu cầu học tập của Website ……………. 136
Bảng 3.10: Mức độ hài lòng của học sinh về Website ………………………………………………………… 136
Bảng 3.11: Kĩ năng sử dụng và khai thác Website của giáo viên ………………………………………… 139
DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1. Năng lực bảo vệ môi trường ………………………………………………………………………………… 26
Hình 2.1. Bản ghi quản lí tên miền ………………………………………………………………………………………. 57
Hình 2.2. Giao diện của Website giáo dục bảo vệ môi trường ……………………………………………… 59
Hình 2.3. Hệ thống cấu trúc của Website giáo dục bảo vệ môi trường …………………………………. 59
Hình 2.4. Thiên nhiên tươi đẹp ……………………………………………………………………………………………. 62
Hình 2.5. Đa dạng sinh học ………………………………………………………………………………………………… 62
Hình 2.6. Ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí ……………………………………………………………. 63
Hình 2.7. Phá rừng và hủy hoại sinh vật ……………………………………………………………………………… 63
Hình 2.8. Thông điệp môi trường ………………………………………………………………………………………… 64
Hình 2.9. Hành động vì môi trường …………………………………………………………………………………….. 64
Hình 2.10. Một số tài liệu về môi trường được giới thiệu trên Website …………………………………. 65
Hình 2.11. Có thể bạn chưa biết ………………………………………………………………………………………….. 66
Hình 3.1: Biểu đồ tần suất điểm kiểm tra 10 phút ………………………………………………………………. 129
Hình 3.2: Biểu đồ tần suất điểm kiểm tra một tiết ………………………………………………………………. 131
1
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Bảo vệ môi trường (BVMT) hiện nay là một trong những hoạt động mang tính
toàn cầu và là vấn đề được quan tâm sâu sắc tại nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó
có Việt Nam. Môi trường (MT) Việt Nam đang bị hủy hoại, nguy cơ mất cân bằng
sinh thái và sự cạn kiệt các nguồn tài nguyên làm ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng
cuộc sống và quá trình phát triển bền vững của đất nước. Các nhà khoa học đã xác
định một trong những nguyên nhân cơ bản gây suy thoái MT là do sự thiếu hiểu biết,
thiếu ý thức của con người. Đến nay, con người đang phải gánh chịu nhiều hậu quả từ
MT và dần ý thức được về những ảnh hưởng có hại của mình đối với MT sống, từ đó
quan tâm hơn đến MT và giáo dục BVMT.
Mục đích của việc đưa giáo dục BVMT vào trong nhà trường phổ thông thông
qua các môn học, trong đó có môn Địa lí nhằm giúp học sinh (HS) có được những kiến
thức cơ bản về MT, biết được hiện trạng, nguyên nhân và những hậu quả của hiện
tượng suy giảm tài nguyên, suy thoái và ô nhiễm MTTừ đó hình thành cho HS thái
độ, hành vi ứng xử thân thiện, quan tâm đến MT, gắn với những hành động cụ thể dù
nhỏ nhưng thiết thực, phù hợp với lứa tuổi các em, góp phần cải thiện MT xung quanh
và tạo thói quen ứng xử đúng đắn với MT.
Ở nước ta trong nhiều năm qua, giáo dục BVMT đã được triển khai thực hiện
tại các trường học ở các cấp, bậc học từ Mầm non đến các trường phổ thông, các
trường Cao đẳng, Đại học; tuy nhiên chất lượng và hiệu quả chưa thực sự đạt được
như mong muốn do giáo dục BVMT trong trường phổ thông chưa có môn học riêng,
việc đổi mới phương pháp dạy học chưa đồng bộ, nội dung còn nặng về lý thuyết,
chưa tạo điều kiện để HS tích cực tìm tòi, khám phá, trải nghiệm và sáng tạo với các
vấn đề về MT và BVMT. Đây có thể là một trong những hạn chế của Chương trình
giáo dục hiện hành nhưng sẽ được điều chỉnh và thay đổi bởi Chương trình giáo dục
phổ thông mới – thay vì quan tâm đến HS học được cái gì sang tập trung HS vận dụng
được gì qua việc học, chuyển từ phương pháp dạy học (PPDH) theo lối “truyền thụ
một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành
năng lực và phẩm chất.
Trước bối cảnh đó và để chuẩn bị cho quá trình đổi mới Chương trình, sách
giáo khoa (SGK) giáo dục phổ thông, cần thiết phải có sự đổi mới đồng bộ về PPDH,
hình thức dạy học, phương tiện, thiết bị dạy học – đặc biệt là các phương tiện kỹ thuật
2
hiện đại, có ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) và đổi mới trong việc kiểm tra
đánh giá.
Ngày nay, chúng ta đang được thừa hưởng những thành quả lớn lao do CNTT
và truyền thông (ICT – Information and Communications Technology) mang lại nên
giáo viên (GV) không còn là người độc quyền về kiến thức mà tất cả HS đều có cơ hội
được sở hữu kho tàng tri thức đồ sộ của nhân loại. Do đó, một trong những nội dung
quan trọng cần đào tạo cho HS là hình thành và phát triển ở họ những kĩ năng sàng
lọc, tìm kiếm thông tin, tránh sự tụt hậu về văn hóa số, thích ứng nhanh chóng và có
thể đón đầu với sự phát triển của xã hội. Nghiên cứu ứng dụng ICT nói chung và
Website trong giáo dục nói riêng là một trong những con đường đi đến sự hội nhập
trong xu thế toàn cầu hóa trên nhiều lĩnh vực.
Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, nghiên cứu về “Giáo dục bảo vệ môi
trường trong dạy học Địa lí Trung học cơ sở qua Website theo định hướng phát triển
năng lực” là cần thiết, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và nâng cao hiệu quả giáo
dục BVMT ở trường phổ thông.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Đề xuất một số hoạt động dạy học qua Website nhằm góp phần nâng cao hiệu
quả giáo dục BVMT trong dạy học Địa lí Trung học cơ sở theo định hướng phát triển
năng lực.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
– Tổng quan và làm sáng tỏ những vấn đề lí luận và thực tiễn về giáo dục
BVMT trong dạy học Địa lí Trung học cơ sở (THCS) và định hướng đổi mới Chương
trình giáo dục phổ thông.
– Nghiên cứu tiến trình xây dựng và sử dụng Website giáo dục BVMT trong
dạy học.
– Đề xuất một số hoạt động giáo dục BVMT trong dạy học Địa lí THCS theo
định hướng phát triển năng lực thông qua Website.
– Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng tính hiệu quả, tính khả thi của đề tài
nghiên cứu và hoàn thiện Website.
4. Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động giáo dục BVMT trong dạy học môn Địa lí ở trường THCS đáp ứng
yêu cầu đổi mới giáo dục theo định hướng phát triển năng lực.
5. Phạm vi nghiên cứu
– Nội dung giáo dục BVMT trong Chương trình, SGK Địa lí THCS.
3
– Nội dung của Website nhằm cung cấp thông tin, học liệu điện tử hỗ trợ dạy
học giáo dục BVMT.
– Tổ chức sử dụng Website giáo dục BVMT trong dạy học nội khóa và một số
hoạt động ngoại khóa theo định hướng phát triển năng lực.
– Thực nghiệm được tiến hành ở 06 trường THCS thuộc các tỉnh/thành phố: Phú
Thọ (THCS Nông Trang, THCS2 Thanh Ba); Vĩnh Phúc (THCS Tứ Trưng, THCS
Vĩnh Tường); Bắc Giang (THCS Hồng Thái); Hà Nội (THCS Tả Thanh Oai) trong
năm học 2014 – 2015.
6. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
6.1. Trên thế giới
Ngày 5/6/1972, Hội nghị của Liên Hợp Quốc về con người và MT được tổ chức
tại Stockholm (Thụy Điển) đã thông qua bản tuyên bố về nguyên tắc và kế hoạch hành
động chống ô nhiễm MT, thành lập Chương trình Môi trường của Liên Hợp Quốc. Hội
nghị đã xác định cần giáo dục MT cho thế hệ trẻ cũng như người lớn làm sao để họ có
được đạo đức, trách nhiệm trong việc bảo vệ và cải thiện MT.
Hội nghị này cũng đã đánh dấu sự ra đời của Ngày Môi trường thế giới hàng
năm (ngày 5/6). Các hoạt động tổ chức Ngày Môi trường thế giới rất đa dạng, phong
phú. Ngày Môi trường thế giới chính là “sự kiện của người dân” tham gia các hoạt
động như tuần hành, diễu hành bằng xe đạp; tổ chức các buổi hoà nhạc xanh, các cuộc
thi viết, vẽ, tìm hiểu về MT; phát động chiến dịch trồng cây xanh, các chiến dịch
khuyến khích tái chế chất thải và làm sạch MT; tổ chức các cuộc hội thảo, diễn đàn về
chủ đề gìn giữ sự trong lành của MT vì lợi ích của các thế hệ mai sau…[1], [10], [11]
Năm 2002, tại Hội nghị Thượng đỉnh thế giới về phát triển bền vững nhóm họp tại
Johannesburg (Nam Phi), đại diện các quốc gia đã cam kết phát triển chiến lược tại mỗi
quốc gia. Cam kết quốc tế này đã đặt giáo dục vào trung tâm, coi đó vừa là nền tảng, vừa
là phương thức hữu hiệu để phát triển bền vững và giải quyết các vấn đề của MT.
Trên thực tế, việc đưa giáo dục BVMT vào giảng dạy trong trường phổ thông
một số quốc gia đã manh nha xuất hiện vào những năm 70 của thế kỷ trước, đặc biệt là
từ năm 1973 sau Hội nghị Quốc tế về MT ở Stockholm.
Để đưa giáo dục BVMT vào các bậc học, các nước đều xác định các vấn đề MT
là cấp bách và cần được ưu tiên giải quyết, trên cơ sở đó, chọn và nhấn mạnh khối kiến
thức này trong giáo dục BVMT. Ví dụ nạn phá rừng được nhấn mạnh ở Indonesia,
Philippines và Thái Lan; vấn đề chất thải rắn, ch

[block id=”bo-sung”]

Từ khóa: Đề tài Giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học Địa lí Trung học cơ sở qua Website theo định hướng phát triển năng lực

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *