[block id=”bo-sung-1″]


Thái Nguyên là một trong những tỉnh có trữ lượng khoáng sản lớn nhất
cả nước, đặc biệt là các khoáng sản phục vụ cho ngành luyện kim và chế biến
vật liệu xây dựng như: sắt, chì, kẽm, titan, đá, sét, Với những tiềm năng lớn
về khoáng sản, trên địa bàn tỉnh có rất nhiều cơ sở khai thác, chế biến khoáng
sản từ quy mô nhỏ đến lớn và đây là một trong những ngành chiếm dụng diện
tích nông lâm nghiệp lớn. Những tác động tiêu cực tới môi trường: ô nhiễm môi
trường không khí, ô nhiễm môi trường nước, ô nhiễm môi trường đất. do hoạt
động sản xuất, khai thác, chế biến khoáng sản là không thể tránh khỏi. Kết quả
nghiên cứu về thực trạng môi trường đất, nước tại một số khu vực khai thác
khoáng sản của tỉnh Thái Nguyên cũng đã và đang là những vấn đề nhức nhối.
– Mỏ sắt Trại Cau: Nước thải sản xuất của mỏ sắt Trại Cau chủ yếu là
nước thải từ khâu tuyển rửa quặng. Như hàm lượng sắt (Fe) trong mẫu vượt tiêu
chuẩn tới trên 670 lần, hàm lượng chì (Pb) vượt chuẩn cho phép xấp xỉ 6,7 lần,
hàm lượng asen (As) vượt chuẩn từ 3,78 đến 3,88 lần, hàm lượng cadimi (Cd)
vượt chuẩn trên 2 lần tiêu chuẩn cho phép. Các chỉ tiêu về ô nhiễm hữu cơ như
BOD5, COD cũng đều xấp xỉ cho phép.
– Xí nghiệp khai thác thiếc Hà Thượng, Đại Từ: Kết quả phân tích các
mẫu đất khu vực cho thấy: Chỉ số As trong đất vượt tiêu chuẩn, As từ 13,10 đến
15,48 mg/kg trong khi tiêu chuẩn là 12 (TCVN 7209-2002).


pdf136 trang | Chia sẻ: thientruc20 | Ngày: 09/08/2021 | Lượt xem: 15 | Lượt tải: 0download

Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Nghiên cứu biện pháp cải tạo, phục hồi và sử dụng đất canh tác sau khai thác khoáng sản tại Thái Nguyên, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

0
BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
TRƯỜNG ĐH NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN
BÁO CÁO TỔNG KẾT
KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI THUỘC DỰ ÁN KHOA HỌC
CÔNG NGHỆ NÔNG NGHIỆP VỐN VAY ADB
Tên đề tài: NGHIÊN CỨU BIỆN PHÁP CẢI TẠO, PHỤC HỒI VÀ
SỬ DỤNG ĐẤT CANH TÁC SAU KHAI THÁC KHOÁNG SẢN
TẠI THÁI NGUYÊN
Cơ quan chủ quản dự án: Bộ Nông nghiệp và PTNT
Cơ quan chủ trì đề tài: Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS. Đặng Văn Minh
Thời gian thực hiện đề tài: 9/2009 – 12/2011
Thái Nguyên, tháng 10/2011
1
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Thái Nguyên là một trong những tỉnh có trữ lượng khoáng sản lớn nhất
cả nước, đặc biệt là các khoáng sản phục vụ cho ngành luyện kim và chế biến
vật liệu xây dựng như: sắt, chì, kẽm, titan, đá, sét, Với những tiềm năng lớn
về khoáng sản, trên địa bàn tỉnh có rất nhiều cơ sở khai thác, chế biến khoáng
sản từ quy mô nhỏ đến lớn và đây là một trong những ngành chiếm dụng diện
tích nông lâm nghiệp lớn. Những tác động tiêu cực tới môi trường: ô nhiễm môi
trường không khí, ô nhiễm môi trường nước, ô nhiễm môi trường đất… do hoạt
động sản xuất, khai thác, chế biến khoáng sản là không thể tránh khỏi. Kết quả
nghiên cứu về thực trạng môi trường đất, nước tại một số khu vực khai thác
khoáng sản của tỉnh Thái Nguyên cũng đã và đang là những vấn đề nhức nhối.
– Mỏ sắt Trại Cau: Nước thải sản xuất của mỏ sắt Trại Cau chủ yếu là
nước thải từ khâu tuyển rửa quặng. Như hàm lượng sắt (Fe) trong mẫu vượt tiêu
chuẩn tới trên 670 lần, hàm lượng chì (Pb) vượt chuẩn cho phép xấp xỉ 6,7 lần,
hàm lượng asen (As) vượt chuẩn từ 3,78 đến 3,88 lần, hàm lượng cadimi (Cd)
vượt chuẩn trên 2 lần tiêu chuẩn cho phép. Các chỉ tiêu về ô nhiễm hữu cơ như
BOD5, COD cũng đều xấp xỉ cho phép.
– Xí nghiệp khai thác thiếc Hà Thượng, Đại Từ: Kết quả phân tích các
mẫu đất khu vực cho thấy: Chỉ số As trong đất vượt tiêu chuẩn, As từ 13,10 đến
15,48 mg/kg trong khi tiêu chuẩn là 12 (TCVN 7209-2002).
– Xí nghiệp chì – kẽm làng Hích, Đồng Hỷ: Kết quả phân tích chất lượng
nước thải cho thấy ở tất cả các mẫu, nước thải đã có dấu hiệu ô nhiễm kim loại
nặng, đặc biệt là hàm lượng kẽm trong nước tại các điểm quan trắc đều vượt từ
2,11 đến 7,23 lần so với tiêu chuẩn cho phép (TCVN 5045:1995), hàm lượng
chất lơ lửng trong nước (TSS) rất cao.
Khai thác khoáng sản ở địa phương đã thu hẹp diện tích đất sản xuất
nông nghiệp. Quá trình khai thác đã làm mất khả năng canh tác của đất nông
lâm nghiệp như: đổ đất đá lên đất trồng trọt, nước thải bùn đất do quá trình
tuyển quặng vùi lấp đất canh tác, do đó những khu vực sau khai thác đất
không còn khả năng canh tác, bỏ hoang. Đồng thời, quá trình khai thác phải
đào đất đá để lấy quặng và đất đá thải đổ thành những bãi thải cao hàng vài
chục mét; những bãi thải đất đá này mỗi khi có mưa to, xói mòn, sạt lở làm
2
đất đá trôi xuống và vùi lấp cây rau màu của các hộ nông dân có ruộng ở
gần các khu bãi thải. Một yêu cầu cấp thiết đặt ra làm thế nào để phục hồi
lại khả năng canh tác của đất, hạn chế xói mòn sạt lở, khắc phục hậu quả do
khai thác khoáng sản để lại.
Nhận thức rõ quan điểm và chủ trương của Đảng và Nhà nước đối với
công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại
hóa, năm 2006, Hội đồng nhân dân tỉnh Thái Nguyên đã thông qua Đề án “Bảo
vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa giai đoạn
2007 – 2010 và những năm tiếp theo trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu
là: Phòng ngừa, hạn chế, khắc phục có hiệu quả ô nhiễm, suy thoái môi trường;
xây dựng Thái Nguyên thành tỉnh có sự phát triển hài hòa giữa tăng trưởng
kinh tế với thực hiện tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Nhằm nâng cao hiệu
quả sử dụng đất đai sau khi khai thác khoáng sản, đề tài: “Nghiên cứu biện
pháp cải tạo, phục hồi và sử dụng đất canh tác sau khai thác khoáng sản
Thái Nguyên” là cần thiết phục vụ cho nhu cầu bảo vệ môi trường hiện tại và
tương lai.
II. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI
1. Mục tiêu tổng quát
Xây dựng biện pháp cải tạo, phục hồi và sử dụng đất bị thoái hóa và ô
nhiễm sau khai thác khoáng sản nhằm tăng diện tích đất có chất lượng tốt sử dụng
cho sản xuất nông lâm nghiệp, góp phần làm tăng độ che phủ đất trên những vùng
đất trống nghèo kiệt và có địa hình phức tạp do ảnh hưởng của hoạt động khai thác
khoáng sản .
2. Mục tiêu cụ thể
– Đánh giá thực trạng đất đai bao gồm cả diện tích và chất lượng đất tại
những vùng sau khai thác khoáng sản.
– Xác định các loại cây và biện pháp kỹ thuật sử dụng cây cải tạo đất họ
đậu, cây có khả năng hút kim loại nặng, cây lâm nghiệp để trồng trên vùng đất
sau khai thác khoáng sản.nhằm cải tạo phục hồi và tăng độ che phủ đất
– Xây dựng mô hình cải tạo và sử dụng đất sau khai thác khoáng sản
bằng các loài cây tuyển chọn được.
3
III. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới:
Hoạt động khai thác khoáng sản đã phát triển mạnh từ thập kỷ trước ở
nhiều quốc gia giàu tài nguyên như Nga, Mỹ, Australia, Campuchia, Indonesia,
Phillipines, Trung Quốc, Ấn Độ, … nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng gia tăng
nguyên liệu khoáng của thế giới như quặng sắt, chì, kẽm, thiếc, than đá, đồng và
các loại khoáng sản khác,… Ngành khai thác khoáng sản là ngành sử dụng diện
tích đất rất lớn, mặt khác đa số các mỏ đều nằm dưới những cánh rừng và thủy
vực có chức năng tạo sinh kế cho người dân. Hoạt động khai thác khoáng sản
dẫn đến suy thoái tài nguyên đất, tài nguyên rừng, tài nguyên nước,… là rất lớn
(Hiếu Anh, 2010), [1]. Tổ chức Bảo vệ môi trường Green Cross của Thụy Sĩ và
Viện Blacksmith của Mỹ đã công bố kết quả nghiên cứu và đưa ra 10 nguyên nhân
ô nhiễm môi trường gây tác hại nghiêm trọng nhất trên thế giới, trong đó có 2
nguyên nhân gây ô nhiễm thoái hóa môi trường đất có liên quan đến khai khoáng.
– Khai thác vàng thủ công: Với phương tiện đơn giản nhất như quặng
vàng trộn lẫn với thủy ngân, hỗn hợp này sẽ được nung chảy, thủy ngân bốc hơi,
chất còn lại là vàng. Hậu quả, người khai thác hít khí độc, còn chất thải thủy ngân
gây ô nhiễm, môi trường đất từ đó tích tụ trong cây cối, động vật và từ đó lan
sang chuỗi thực phẩm.
– Khai khoáng công nghiệp: Khó khăn lớn nhất là xử lý chất thải dưới
dạng đất đá và bùn. Chất thải này có thể có các hóa chất độc hại mà người ta sử
dụng để tách quặng khỏi đất đá. Chất thải ở các mỏ thường có các hợp chất
sulfid-kim loại, chúng có thể tạo thành axít, với khối lượng lớn chúng có thể gây
hại đối với đồng ruộng và nguồn nước ở xung quanh. Bùn từ các khu mỏ chảy ra
sông suối có thể gây ùn tắc dòng chảy từ đó gây lũ lụt [4].
Theo nghiên cứu của Avílio A. Franco and Sergio M. De Faria
(1996). Các loài cây họ đậu rhizobia hoặc bradyrhizobia cung cấp khoảng 12
tấn hữu cơ khô và 190 kgN/ha/năm. Các thí nghiệm với các loài cây bản địa
và cây họ đậu đã thành công trong việc cải tạo đất, khu vực khai thác mỏ lộ
thiên và dư lượng axit từ khai thác bauxite mà không cần bổ sung các chất
hữu cơ. Tuy nhiên, cần bổ sung phosphate, thạch cao, vi chất dinh dưỡng và
kali [15].
4
Gần đây các nhà khoa học Trung Quốc đã bắt đầu tiến hành một dự án
thử nghiệm đầu tiên trên thế giới là trồng cây để thu gom As độc hại trong đất.
Theo Chen Toongbin thuộc Viện khoa học địa lý và Tài nguyên thì dự án trên
được thực hiện tại ba địa điểm ở tỉnh Hồ Nam, Triêt Giang và Quảng Đông. Mỗi
địa điểm thử nghiệm có diện tích 1 ha được trồng 30 tấn hạt Pteris vittata L.,
một loại dương xỉ có thể hấp thu được 10% As từ đất trong vòng 1 năm. Các
nhà khoa học Trung Quốc đã dần dần hoàn thiện kỹ thuật trồng cây dương xỉ
(Pteris vittata L.) và vetiver để “hút” các nguyên tố kim loại nặng trong đất như
thạch tín, đồng, kẽm Với kỹ thuật này, họ hy vọng có thể giải quyết về cơ bản
vấn đề ô nhiễm kim loại nặng ở vùng hạ du của Trung Quốc do quá trình khai
khoáng gây nên (Shu W. S và cộng sự, 2002) [17].
Một trong những mục tiêu của công tác hoàn thổ là lập lại thảm thực vật
nhằm làm cho khu vực ổn định, bền vững và có thể ngăn ngừa, kiểm soát được
xói mòn. Với những đặc trưng sinh lý và hình thái độc đáo, cỏ vetiver (Vetiveria
zizanioides L.) được sử dụng rất hiệu quả không chỉ để kiểm soát xói mòn mà
còn là loài có khả năng chống chịu cao đối với những loại đất bị ô nhiễm kim
loại nặng. Nhiều nghiên cứu cho thấy, loài cỏ này có thể phát triển tốt trên nhiều
loại đất khác nhau, thậm chí cả trong điều kiện môi trường đất khắc nghiệt: rất
chua, kiềm, hàm lượng Mn và Al di động cao. Vì vậy, cỏ vetiver đã được sử
dụng rất thành công trong phục hồi và cải tạo đất vùng mỏ như: mỏ than, vàng,
bentonit, bôxit ở Australia; mỏ vàng, kim cương, platin ở Nam Phi; mỏ đồng ở
Chi Lê; mỏ chì ở Thái Lan, mỏ chì, kẽm, bôxit ở Trung Quốc v.v(
Chantachon S. và cộng sự, 2003) [16].
Ở một số nước, ở nội dung thiết lập thảm thực vật trong chương trình
hoàn thổ còn bao gồm cả việc sử dụng phân bón. Những khu vực được xác định
cải tạo để sử dụng cho mục đích nông nghiệp thường phải có chương trình duy
trì việc bổ sung phân bón. Tùy trường hợp cụ thể mà người ta sử dụng thạch cao
hoặc vôi để điều chỉnh độ pH, tùy theo loại giống cây trồng, loại cây và mật độ
cây, tỷ lệ sinh trưởng mà người ta sử dụng thêm các loại phân đạm, lân hoặc
kali. Một số loại chất thải hữu cơ cũng được sử dụng như phân, máu, xương
động vật, bùn cống rãnh chúng vừa có tác dụng như phân bón vừa có tác dụng
5
bổ sung chất đất. Có thể sử dụng các cây cải tạo đất trồng trên nghèo kiệt để
tăng lượng chất hữu cơ (Nguyễn Tử Siêm, Thái Phiên, 2002) [12].
2. Tình hình nghiên cứu trong nước
Việt Nam có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú và đa dạng. Cho
đến nay, chúng ta đã xác định được hơn 5000 điểm quặng với trên 60 loại
khoáng sản có ích với quy mô trữ lượng khác nhau. Tiềm năng phát triển của
ngành khai thác khoáng sản kim loại của Việt Nam là rất to lớn, mở ra nhiều cơ
hội phát triển cho các ngành công nghiệp có liên quan cũng như tạo công ăn việc
làm cho một lực lượng lao động đáng kể ở các vùng có các hoạt động khai thác
khoáng sản mà phần lớn nằm ở vùng nông thôn, miền núi, vùng sâu vùng xa.
Tuy nhiên đi đôi với sự phát triển của ngành công nghiệp khai thác và chế
biến khoáng sản những thách thức về vấn đề môi trường cũng trở nên nghiêm trọng
và cấp bách hơn. Cùng với sự phát triển của ngành khai thác khoáng sản là sự gia
tăng tất yếu của các tác động môi trường trong đó có vấn đề nổi cộm là làm hoang
hóa và thoái hóa một diện tích lớn đất dân cư, đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp và
đất hữu ích nói chung (Lưu Thế Anh, 2007) [2].
Tác giả Trần Miên, Ban môi trường, Tập đoàn Than khoáng sản Việt Nam
(TKV) bắt đầu trồng cỏ vetiver từ tháng 10/2007 tại các bãi có nguy cơ sạt lở cao
như Cọc Sáu – Hồng Thái, Nam Đèo Nai, Hà Tu và Núi Béo. Năm 2009, TKV đẩy
nhanh trồng mới 50ha, tại các bãi thải mới như Đông Tụ Bắc, Đông Cao Sơn,
Đông Bắc Khe Rè, bãi thải Bắc, Nam Cao Sơn và Khe Chàm III; cho thấy “Do đất
bãi thải nghèo chất dinh dưỡng, chỉ cần bộ rễ cỏ vetiver đạt độ dài hai đến bốn mét
như hiện nay thì việc sạt lở bãi thải sẽ cơ bản được khống chế. Thời gian ngắn tới
đây, màu xanh sẽ lại về trên các bãi thải, vốn là những khu “đất chết” của vùng
mỏ trước đây” [10].
Theo tác giả Trần Minh Huân thuộc Hội Khoa học và Công nghệ Mỏ
Việt Nam, (2011), Từ năm 1963 đến năm 2006, công ty Alcoa đã khôi phục
được 12.594 ha ở Tây Úc và thu dọn 15.222 ha khác. Khu vực này đã được thu
dọn sạch và được khôi phục bằng cách sử dụng những kỹ thuật khôi phục mới,
bao gồm chuyển đổi trực tiếp lớp đất bề mặt để kích thích sự nẩy mầm trở lại
của thực vật bản địa [8].
6
GS.TS Đặng Đình Kim, Chủ tịch Hội đồng khoa học Viện Công nghệ
môi trường, chủ nhiệm đề tài “Nghiên cứu sử dụng thực vật để cải tạo đất bị ô
nhiễm kim loại nặng tại các vùng khai thác khoáng sản” cho biết từ năm 2007
đã thu thập 157 loài thực vật trên các bãi thải quặng và các vùng phụ cận tại một
số mỏ quặng ở Thái Nguyên và đã chọn lọc được 33 loài cây. Kết quả phân tích
cho thấy, có 2 loài thuộc họ dương xỉ (Pteris vittata và Pityrogramma
calomelanos) và cỏ màn trầu (Eleusine indica) có khả năng tích lũy kim loại
nặng, hàm lượng asen lên đến 5.876ppm và trong rễ là 2.642ppm. Nghiên cứu
cho thấy cỏ vetiver cũng có khả năng chống chịu vùng ô nhiễm chì rất cao [7].
Nghiên cứu mới đây cho thấy, loài dương xỉ Pteris vittata và Dennstaedtia
scabra, không những có khả năng tích luỹ cao As mà còn có khả năng hấp thu
đồng thời các KL khác nhau như Mn, Cu, Fe, Zn và Pb. khi trong đất bị ô nhiễm có
hàm lượng As là 3528 ppm, thì hàm lượng As trong rễ và thân D.scabra tương ứng
là 965,47 ppm và 2241,63 ppm (Bùi Thị Kim Anh và cộng sự, 2008) [3].
Lê Đức và cs. (2005) khi nghiên cứu về khả năng chống chịu kim loại nặng
của cải hoa vàng (Brassica juncea) cho thấy: Nồng độ gây ô nhiễm Pb cho đất là
1300 ppm trở lên bắt đầu có ảnh hưởng đến sinh trưởng của cải hoa vàng [6].
Bùi Cách Tuyến và cs. (2003) đã tiến hành thí nghiệm trồng cỏ Hương Bài
(Vetiver) trên các nền đất bị ô nhiễm Cu, Zn, Pb, Cd và rút ra nhận xét: cỏ
Hương Bài có khả năng hút thu các kim loại nặng nói trên. Sự tích tụ chúng
trong cỏ có tương quan thuận với nồng độ các kim loại nặng ở trên trong đất.
Lương Thị Thúy Vân (Đại học Thái Nguyên), Mã Thị Diệu Ái và một số
nghiên cứu viên thuộc viện Công nghệ Môi trường tiến hành nghiên cứu sự sinh
và khả năng tích lũy chì của cỏ vetiver (Vetiveria zizanioides L.) trồng trên đất
ô nhiễm do khai thác khoáng sản cũng có kết luận rất khả quan về khả năng cải
tạo đất ô nhiễm của loài cỏ này. Sinh trưởng của cỏ tăng khi trồng trên đất có
nồng độ 1055,15 ppmPb. Hàm lượng chì tích lũy trong cỏ tỷ lệ thuận với nồng
độ chì trong đất và thời gian trồng cỏ [14].
Nghiên cứu khả năng chống chịu và tích lũy As của hai loài dương xỉ thu từ
vùng khai thác mỏ, Bùi Thị Kim Anh và cộng sự ((2008) cho thấy, trong khoảng
nồng độ mà cây chống chịu được, Pteris vittata tích lũy lượng As từ 307 – 6042
ppm trong thân và rễ là 131 – 3756 ppm. Loài Pityrogramma calomelanos tích
7
lũy được lượng As trong thân lá và trong rễ tương ứng lá 885 – 4034 ppm và 483
– 2256 ppm.
Nhận thức rõ quan điểm và chủ trương của Đảng và Nhà nước đối với công
tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa,
năm 2006, Hội đồng nhân dân tỉnh Thái Nguyên đã thông qua Đề án “Bảo vệ
môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa giai đoạn
2007-2010 và những năm tiếp theo trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu là:
Phòng ngừa, hạn chế, khắc phục có hiệu quả ô nhiễm, suy thoái môi trường; xây
dựng Thái Nguyên thành tỉnh có sự phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế
với thực hiện tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Nhằm nâng cao hiệu quả sử
dụng đất đai sau khi khai thác khoáng sản, đề tài: “Nghiên cứu biện pháp cải
tạo, phục hồi và sử dụng đất canh tác sau khai thác khoáng sản Thái
Nguyên” là thực hiện đúng mục tiêu của đề án này.
3. Thông tin về các loài cây trồng làm thí nghiệm
3.1. Cây xử lý kim loại năng
– Cỏ vetiver (Vetiveria zizanioides): Sống và phát triển tốt trong đất nghèo
dinh dưỡng, đất nhiễm phèn, ngập mặn, đất bị nhiễm kim loại nặng như Al, As, Cd,
Cr, Cu, Pb, Hg, Ni, Se, Zn.
– Dương xỉ (Marattiopsida): Cây dương xỉ có khả năng sinh trưởng và phát
triển bình thường trong môi trường ô nhiễm thạch tín (As) và có thể hút đạt đến
0,8% As trong cây, cao hơn hàng trăm lần so với bình thường mà cây vẫn tốt tươi.
Thạch tín được cây dương xỉ lưu trong lớp lông tơ trên thân cây. Cây càng phát
triển thì nhu cầu thạch tín càng lớn và chúng còn di truyền khả năng ăn chất độc
sang thế hệ sau.
– Cây sậy (Phragmites communis): Là loài cây có thể sống trong những
điều kiện thời tiết khắc nghiệt, chịu úng tốt. Có thể sinh trưởng và hấp thu một
số loại kim loại nặng tốt.
3.2. Cây cải tạo đất họ đậu:
– Cây cốt khí (Tephrosia candida D.C): đất trồng cốt khí sau một thời
gian hàm lượng mùn trong đất tăng lên, lá rụng xuống để lại lớp thảm mục trên
bề mặt; rễ có nhiều nốt sần, ít rễ to nhiều rễ nhỏ tăng độ xốp của đất.
8
– Cây Trinh nữ không gai (Mimosa sp): Cây Trinh nữ không gai là cây
phân xanh có tác dụng che phủ đất chống xói mòn, lấn át cỏ dại, đồng thời làm
phân xanh rất tốt, tỷ lệ đạm chiếm 3,32% so với trọng lượng chất khô (Trần An
Phong, 1977) [25].
– Đậu công (Flemingia congesta): Đậu công được nhập từ Inđônêsia sang
các đồn điền vùng Phủ Quì (Nghệ An). Cây bụi cao 2,5 – 3m, thân mềm, tốc độ
hoá gỗ chậm khả năng tái sinh mạnh. Đặc biệt có bộ rễ ăn rất sâu (tới 2m).
Thảm lá rụng dày, lấn át cỏ dại mạnh. Sinh trưởng nhanh từ năm thứ 2, cắt được
3 – 4 lứa, năng suất cao. Nhược điểm là có thời gian ra hoa kết quả keo dài. Tuy
nhiều hoa quả nhưng tỷ lệ kết hạt rất thấp, nhiều sâu đục quả non, rất khó khăn
trong việc giữ giống. Đậu công rất thích hợp cho việc tạo băng xanh, trồng xen
trong cây lâu năm, bộ rễ sâu hút nước và dinh dưỡng lên không tranh chấp với
cây trồng chính.
– Đậu đen (Vigna unguiculata L.): Là cây thảo mộc hàng năm, thường
đứng, có khi leo; toàn thân không có lông. Lá kép gồm 3 lá chét, mọc so le, có lá
kèm nhỏ; lá chét giữa to và dài hơn các lá chét bên. Chùm hoa dài 20 – 30cm;
hoa màu tím nhạt. Quả đậu mọcthẳng hay nghiêng, dài 7 – 13cm, chứa 8 – 10
hạt xếp dọc trong quả, to hơn hạt đậu xanh, thường dài 5 – 6mm. Cây thường
được trồng vào màu hè, thời gian sinh trương từ 80 – 90 ngày. Giống đậu đen có
hoa màu tím, quả đậu hình dải, với hạt nhỏ, màu đen, hình trụ.
– Đậu mèo (Mucuna cochinchinensis): Dây leo dài tới 10m. Thân tròn,
khía rãnh dọc, có lông trắng. Lá có 3 lá chét, dài tới 15cm, rộng 8cm, lá chét gữa
hình trái xoan, 2 lá bên không cân, mặt dưới có nhiều lông trắng và dài hơn ở
mặt trên. Hoa nhiều xếp thành chùm ở lách lá, thõng xuống, mỗi mấu mang từng
cụm 2 – 3 hoa màu đỏ tím hay xanh. Đài hình đấu, có lông trắng. Cánh tràng có
móng. Nhị xếp 2 bó. Bầu có lông. Quả cong hình chữ S, tròn về sau hơi dẹt, màu
xám đen mỗi bên có 3 đường gân. Hạt 4 – 5, hình bầu dục dẹt, màu vàng nhạt.
– Đậu xanh (Vigna radiata): Cây thảo sống hàng năm, mọc đứng, ít phân
nhánh, cao 60cm. Là cây luân canh tăng vụ tốt vì ngắn ngày và có tác dụng cải
tạo đất (Võ Văn Chi, 2004) [5]
3.3. Cây lâm nghiệp
– Keo Tai tượng (Acacia mangium Willd): là cây gỗ trung bình, tuổi
thành thục thường cao trên 15m, đường kính 40 – 50 cm, cây non mới mọc lúc
9
đầu (khoảng 1-2 tuần tuổi) có lá kép lông chim 2 lần, sau đó mới ra lá thật, lá
đơn mầu trắng hoặc mầu vàng nhạt, lá keo to rộng 10 cm, hoa mầu trắng hoặc
vàng, quả xoắn vặn
– Keo lá tràm (Acacia auriculiformis Cunn): Cây gỗ nhỡ, cao trên 25m,
đường kính có thể tới 60cm. Thân tròn thẳng. Cây mọc lẻ tán rộng và phân cành
thấp. Cây thường phân nhánh đôi. Vỏ dầy mầu nâu đen, nứt dọc sâu, tạo thành
rãnh ngoằn nghèo. Cây con dưới 1 tuổi có lá kép lông chim 2 lần. Cây trưởng
thành có lá đơn hình trái xoan dài hoặc ngọn giáo, đầu tù đuôi men cuống, dài
10 – 16cm, rộng 1,5 – 3 cm, phiến lá dầy nhẵn xanh bóng có 3 -5 gân dọc dần
song song chụm lại phía đuôi lá, các gân nhỏ song song xen giữa các gân chính.
– Keo lai (Acacia mangium x auriculiformis):là tên gọi của giống lai tự
nhiên giữa Keo tai tượng (Acacia mangium) và Keo lá tràm (Acacia
auriculiformis). Đây là giống có nhiều đặc điểm hình thái trung gian giữa bố và
mẹ, đồng thời có ưu thế lai rõ rệt về sinh trưởng nhanh, có hiệu suất bột giấy, độ
bền cơ học và độ trắng của giấy cao hơn hẳn các loài bố mẹ, có khả năng cố
định đạm khí quyển trong đất nhờ các nốt sần ở hệ rễ.
IV. NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1. Nội dung nghiên cứu
Nội dung 1: Đánh giá hiện trạng đất đai sau khai khoáng, bao gồm:
Diện tích, phân bố, mức độ thoái hoá và ô nhiễm tại tỉnh Thái Nguyên
– Đặc điểm phân bố và hiện trạng

[block id=”bo-sung”]

Từ khóa: Đề tài Nghiên cứu biện pháp cải tạo, phục hồi và sử dụng đất canh tác sau khai thác khoáng sản tại Thái Nguyên

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *