[block id=”bo-sung-1″]


Cây Mạch môn (Mạch môn đông), tên khoa học là Ophiopogon Japonicus
Wall, có nguồn gốc từ Triều Tiên và Nhật Bản. Cây mạch môn thuộc loại cây
thảo, sống lâu năm, chiều cao của bụi cây từ 10-40cm, rễ chùm, trên rễ có những
chỗ phát triển thành củ. Lá mọc từ gốc, hẹp, dài 40-60 cm, rộng 0,7-1,5cm, gốc
lá hơi có bẹ màu trắng. Cành mang hoa dài 10-20cm, màu tím hay xanh; hoa
mọc tập trung 1-3 hoa ở kẽ các lá bắc, màu trắng; cuống hoa dài 3-5mm. Quả
mọng màu xanh tím, đường kính của quả 5- 6mm. Quả có 1-2 hạt.
Sản phẩm thu hoạch chính để làm dược liệu là củ và rễ cây mạch môn. Trong
củ mạch môn có các thành phần dược liệu như: Ophiopogonin; Ruscogenin; bSitosterol, Stmasterol v.v. Trong rễ cây mạch môn còn có nhiều hợp chất
saponin, axitamin, vitaminA (sách Trung Dược Học – Trung Quốc). Vị thuốc
mạch môn còn gọi Thốn đông (Nhĩ Nhã), Mạch đông (Dược Phẩm Hóa Nghĩa),
Dương cửu, Ô cửu, Dương tề, Ái cửu, Vũ cửu, Tuyệt cửu, Bộc điệp (Ngô Phổ
Bản Thảo), Dương thử, Vũ phích (biệt Lục), Giai tiền thảo (Bản Thảo Cương
Mục), Đại mạch đông, Thốn mạch đông, Nhẫn lăng, Bất tử thảo, Mạch văn,
Thờ mạch đông, Hương đôn thảo, Bất tử diệp, Trĩ ô lão thảo, Sa thảo tú căn,
Đông nhi sa lý, An thần đội chi, Qua hoàng, Tô đông (Hòa Hán Dược Khảo),
Củ Tóc Tiên, Lan Tiên (Dược Liệu Việt Nam). Trong các tài liệu dược học của
Trung Quốc và Việt Nam, vị thuốc mạch môn được sử dụng làm chủ vị hay kết
hợp với các vị thuốc khác để tạo thành các bài thuốc chữa và dưỡng các loại
bệnh về đường hô hấp, tim mạch, giải độc, giải khát và chữa bệnh tiểu đường,
sinh lý yếu .v.v


pdf161 trang | Chia sẻ: thientruc20 | Ngày: 09/08/2021 | Lượt xem: 33 | Lượt tải: 0download

Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Nghiên cứu kĩ thuật trồng xen cây mạch môn (ophiopogon japonicus. wall) trong vườn cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
BÁO CÁO TỔNG KẾT
KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI THUỘC DỰ ÁN KHOA HỌC CÔNG
NGHỆ NÔNG NGHIỆP VỐN VAY ADB, GIAI ĐOẠN 2009-2011
TÊN ĐỀ TÀI: NGHIÊN CỨU KĨ THUẬT TRỒNG XEN CÂY MẠCH
MÔN (Ophiopogon japonicus. Wall) TRONG VƯỜN CÂY ĂN QUẢ VÀ
CÂY CÔNG NGHIỆP LÂU NĂM
Mã số: AST51
Cơ quan chủ quản dự án: Bộ Nông nghiệp và PTNT
Cơ quan thực hiện đề tài: Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội
Chủ nhiệm đề tài: TS. Nguyễn Đình Vinh
Thời gian thực hiện đề tài: 2/2009 -12/2011
Hà Nội tháng 12-2011
CÁC TỪ VIẾT TẮT
TỪ VIẾT TẮT TỪ VIẾT ĐẦY ĐỦ
BNN&PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
BVTV Bảo vệ thực vật
CAQ Cây ăn quả
CCN Cây công nghiệp
CBKN Cán bộ khuyến nông
CC Chiều cao
CR Chiều rộng
CT Công thức thí nghiệm
ĐATĐ Độ ẩm tối đa
ĐC Công thức đối chứng
ĐHNNHN Đại học Nông nghiệp Hà Nội
HĐKH Hội đồng Khoa học
KH&CN Khoa học và công nghệ
KH&PT Khoa học và Phát triển
KHCNNN Khoa học công nghệ Nông nghiệp
KTCB Kiến thiết cơ bản
NCS Nghiên cứu sinh
ND Nông dân
NS Năng suất
NSLT Năng suất lí thuyết
NSTT Năng suất thực thu
P. Khối lượng
MỤC LỤC
TT NỘI DUNG Trang
I. ĐẶT VẤN ĐỀ 4
II. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 7
III. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI
NƯỚC
9
1.
2.
Giới thiệu về cây mạch môn
Các kết quả nghiên cứu ở ngoài nước
9
11
3. Các kết quả nghiên cứu ở trong nước 17
IV. NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 22
1. Nội dung nghiên cứu 22
2. Vật liệu nghiên cứu 24
3. Phương pháp nghiên cứu 24
3.1. Phương pháp điều tra thu thập thông tin và thu thập mẫu 24
3.2. Phương pháp thí nghiệm đồng ruộng 25
3.3. Các chỉ tiêu nghiên cứu, phương pháp lấy mẫu và quan trắc
các chỉ tiêu
34
3.4. Phương pháp chuyển giao kĩ thuật và xây dựng mô hình 36
3.5 Phương pháp phân tích thông tin và sử lí số liệu 36
V. KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 38
1. Kết quả nghiên cứu khoa học 38
1.1 Thí nghiệm tuyển chọn giống cây mạch môn 38
1.2 Thí nghiệm nhân giống cây mạch môn 43
1.3 Thí nghiệm thời vụ trồng mạch môn 50
1.4 Thí nghiệm mật độ khoảng cách trồng xen mạch môn trong
vườn bưởi
56
1.5 Thí nghiệm bón phân cho cây mạch môn trồng xen trong
vườn cây ăn quả
65
1.6 Thí nghiệm nghiên cứu liều lượng bón đạm cho cây mạch
môn trồng xen trong vườn bưởi non, trên đất xám feralit đá
80
3
ong hóa.
1.7 Thí nghiệm tưới nước cho cây mạch môn 90
1.8 Thí nghiệm đào lật rễ, cắt lá cây mạch môn 104
1.9 Thí nghiệm bón phân cho cây mạch môn trồng xen trong
vườn chè
111
1.10. Một số chỉ tiêu sinh trưởng của cây bưởi non trong các thí
nghiệm
136
2. Kết quả đào tạo, tập huấn, hội thảo đầu bờ cho nông dân và
cán bộ khuyến nông
137
3 Tổng hợp các sản phẩm đề tài 140
4. Đánh giá tác động của đề tài 144
5. Tổ chức thực hiện 147
5.1 Tổ chức thực hiện đề tài 147
5.2 Tình hình sử dụng kinh phí 148
VI. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 150
1 Kết luận 150
2 Đề nghị 151
TÀI LIỆU THAM KHẢO 153
PHỤ LỤC 156
4
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Cây Mạch môn (Mạch môn đông), tên khoa học là Ophiopogon Japonicus
Wall, có nguồn gốc từ Triều Tiên và Nhật Bản. Cây mạch môn thuộc loại cây
thảo, sống lâu năm, chiều cao của bụi cây từ 10-40cm, rễ chùm, trên rễ có những
chỗ phát triển thành củ. Lá mọc từ gốc, hẹp, dài 40-60 cm, rộng 0,7-1,5cm, gốc
lá hơi có bẹ màu trắng. Cành mang hoa dài 10-20cm, màu tím hay xanh; hoa
mọc tập trung 1-3 hoa ở kẽ các lá bắc, màu trắng; cuống hoa dài 3-5mm. Quả
mọng màu xanh tím, đường kính của quả 5- 6mm. Quả có 1-2 hạt.
Sản phẩm thu hoạch chính để làm dược liệu là củ và rễ cây mạch môn. Trong
củ mạch môn có các thành phần dược liệu như: Ophiopogonin; Ruscogenin; b-
Sitosterol, Stmasterol v.v. Trong rễ cây mạch môn còn có nhiều hợp chất
saponin, axitamin, vitaminA (sách Trung Dược Học – Trung Quốc). Vị thuốc
mạch môn còn gọi Thốn đông (Nhĩ Nhã), Mạch đông (Dược Phẩm Hóa Nghĩa),
Dương cửu, Ô cửu, Dương tề, Ái cửu, Vũ cửu, Tuyệt cửu, Bộc điệp (Ngô Phổ
Bản Thảo), Dương thử, Vũ phích (biệt Lục), Giai tiền thảo (Bản Thảo Cương
Mục), Đại mạch đông, Thốn mạch đông, Nhẫn lăng, Bất tử thảo, Mạch văn,
Thờ mạch đông, Hương đôn thảo, Bất tử diệp, Trĩ ô lão thảo, Sa thảo tú căn,
Đông nhi sa lý, An thần đội chi, Qua hoàng, Tô đông (Hòa Hán Dược Khảo),
Củ Tóc Tiên, Lan Tiên (Dược Liệu Việt Nam). Trong các tài liệu dược học của
Trung Quốc và Việt Nam, vị thuốc mạch môn được sử dụng làm chủ vị hay kết
hợp với các vị thuốc khác để tạo thành các bài thuốc chữa và dưỡng các loại
bệnh về đường hô hấp, tim mạch, giải độc, giải khát và chữa bệnh tiểu đường,
sinh lý yếu .v.v
Hiện nay cây mạch môn phân bố khá rộng rãi trên thế giới, chủ yếu ở các
vùng nhiệt đới và á nhiệt đới. Cây mạch môn mọc tự nhiên trong các vườn đồi
của người dân, được trồng phân tán dưới tán các cây lâu năm, hay bờ đường đi.
Tại một số nước trên thế giới như Trung Quốc, Mỹ, Đức, Thái Lan, Nhật Bản
v.v. cây mạch môn được sử dụng làm cây cảnh quan trong các công viên, công
sở hay vườn gia đình v.v.
5
Hiện nay, trên thế giới có rất ít các công trình nghiên cứu về kĩ thuật
trồng, chăm sóc và thu hoạch cây mạch môn, đặc biệt là việc nghiên cứu sử
dụng cây mạch môn làm cây trồng xen, cây che phủ đất trong các vườn cây
công nghiệp và cây ăn quả lâu năm. Tại các bang ở vùng Đông Nam, Nam và
bang Hawaii của nước Mỹ nhiều tác giả đã khảng định cây mạch môn có thể sử
dụng làm cây che phủ đất và làm hàng rào chắn đất có hiệu quả trong các vườn
gia đình hay công viên, công sở. (Edward, Gilman, 1999; Anonymous, 2004,
Brooker, 2005; Owings, 2006) Maureen Gilme (2008).
Nghiên cứu khả năng thích nghi của cây mạch môn, Balgle(1997) có nhận
xét: Cây mạch môn là cây che phủ đất có chiều cao thấp song có thể trải rộng
với mật độ lá dày, cây có thể sinh trưởng tốt dưới bóng dâm, nơi mà nhiều cây
trồng khác không sinh trưởng được, cây có khả năng chịu hạn tốt và duy trì bộ
tán lá thường xuyên. Do vậy ngoài mục đích che phủ bảo vệ đất cây mạch môn
còn được xem là cây trồng nhằm kiểm soát cỏ dại, sâu bệnh (Owings và Griffin,
2006); Joe Lamp’l (2007); Robert Trawick (2007); Anonymous (2008);.
Nghiên cứu về giống và phân loại giống, Jay Deputy và David Hensley
(1998) cho thấy ở bang Hawaii của nước Mỹ có 7 dạng cỏ mạch môn đang
được sử dụng với mục đích làm cảnh quan là: Ophiopogon japonicus (O.P)
Mondo; O.P. var. Nanus; O.P. Gyoku-ryu; O.P. Kijimafukiduma; Ophiopogon
jaburan variegatus; Ophiopogon planiscapus Nigrescens; Ophiopogon Jaburan
Evergreen Giant. Các dạng này khác nhau về kích thước lá, màu sắc lá và hoa.
Broussard M.C (2007) đã tiến hành nghiên cứu về phân loại thực vật và
một số kĩ thuật trồng trọt cây mạch môn tại trường đại học tổng hợp bang
Louisiana – Mỹ. Tác giả đã nghiên cứu về đặc điểm hình thái và phân loại 19
mẫu cây thuộc họ Liriope và Ophiopogon (họ mạch môn), nghiên cứu về ảnh
hưởng của mức độ che bóng, khả năng che bóng, tạo phong cảnh, kĩ thuật bón
phân, cắt lá đến sinh trưởng phát triển của các mẫu cây thu thập.
Nghiên cứu về nhân giống cây mạch môn các tác giả: Rackemann (1987),
Fantz (1993); Devine (1997); Ingram (2001); Johnson (2006); Tom Maccubbin
6
(2007); Michael Womack (2008); Dan Lassanske, Wendy Warner (2008); cho
thấy rằng cây mạch môn có thể nhân giống bằng hạt, bằng tách chồi và nuôi cấy
mô. Trong đó phương pháp tách chồi được xem là phương pháp dễ thực hiện và
có hiệu quả nhất. Phương pháp nuôi cấy mô được sử dụng nhiều trong việc sản
xuất cây giống với mục đích thương mại ở một số bang tại nước Mỹ.
Nghiên cứu về bón phân cho cây mạch môn đã được các tác giả Midcap và
Clay (1988) cho thấy bón phân cho cây mạch môn vào đầu mùa xuân sẽ cho
sức sống của cây tốt nhất, ngược lại nếu bón vào giữa mùa hè sức sống của cây
sẽ giảm. Mills và Jones (1996), cho rằng việc xác định loại phân bón, lượng
bón, thời điểm bón, vị trí bón phân có ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng của
cây mạch môn và môi trường. Giliam (1980); Deputy (1999) cho thấy phân bón
có thể là nguyên nhân gây tổn thương đến đỉnh sinh trưởng của cây mạch môn.
Sinh trưởng của cây mạch môn tốt hơn khi bón 6kg phân hỗn hợp (6N:6P:6K)
cho mỗi m3 đất làm vườn ươm. Thomas và các cộng sự (1998) cho thấy phân
đạm làm tăng sự phát triển của bộ lá đặc biệt là số lá, chiều cao và độ rộng của
lá cây mạch môn. Chen XF, Yang WY, Liu HC nghiên cứu sự hấp thụ và tích
luỹ NPK đối với cây mạch môn có kết luận: Việc sử dụng đạm cho cây mạch
môn nên tăng từ từ sau khi trồng, dừng bón đạm vào mùa thu và mùa đông và
sử dụng lại vào đầu vụ xuân. Phân lân cần được sử dụng trong mùa thu và mùa
đông, phân kali nên sử dụng một lượng lớn trong mùa đông.
Nghiên cứu về hệ thống cây trồng xen, ở Việt Nam đã có nhiều công trình
nghiên cứu về các hệ thống cây trồng xen cho nhiều loại cây trồng khác nhau,
trong đó có nhiều công trình nghiên cứu các hệ thống các cây trồng xen phù hợp
trên đất dốc và hệ thống cây trồng xen với các loại cây công nghiệp, cây ăn quả
lâu năm: (Dương Hồng Hiên (1962), Bùi Quang Toản (1968, Nguyễn Hữu Quán
(1984), Lê Văn Trinh, Hà Minh Trung (1993), Hoàng Thị Lương (1995),Nguyễn
Công Vinh, Thái Phiên (1997), Phạm Văn Hiền (1998),Hà Đình Tuấn, Lê Quốc
Doanh (2001), Trịnh Phương Loan, Hoàng Văn Tất, Đào Huy Chiên và cộng sự
(2001), Huỳnh Văn Khiết (2003). Gần đây một số tác giả đã nghiên cứu sử
7
dụng cây mạch môn trồng xen trong vườn xoài và vườn chè non tại Sơn La:
Nguyễn Đình Vinh (2007), Nguyễn Thế Hinh, Nguyễn Đình Vinh (2009)
Tóm lại: từ các tài liệu thu được cho thấy đa số các kết quả nghiên cứu ở
nước ngoài tập trung nghiên cứu sử dụng cây mạch môn (Ophiopogon japonicus
wall) làm dược liệu, làm cảnh quan và che phủ đất, quản lý cỏ dại, đã có một số
kết quả nghiên về phân loại, bón phân, ảnh hưởng che bóng và cắt tỉa đến sinh
trưởng, phát triển của cây mạch môn với mục đích làm cảnh quan.
Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về hệ thống các cây trồng xen
tại các vùng sinh thái khác nhau với các loại cây trồng khác nhau. Đa số các kết
quả nghiên cứu đều khảng định trồng xen hợp lí các loại cây trồng, trong các
vùng sinh thái cụ thể sẽ làm tăng thu nhập trên một đơn vị diện tích, bảo vệ và
cải tạo đất, bảo vệ môi trường sinh thái của vùng, góp phần phát triển sản xuất
nông nghiệp bền vững. Bước đầu đã có một số tác giả nghiên cứu về khả năng
sử dụng cây mạch môn trồng xen trong các vườn xoài và vườn chè non. Tuy
nhiên, hiện nay ở Việt Nam việc nghiên cứu, đánh giá về khả năng thích nghi
của cây mạch môn, thu thập các mẫu giống cây mạch môn hiện có tại miền Bắc
Việt Nam cũng như các kỹ thuật trồng xen, chăm sóc cây mạch môn hiện chưa
có tác giả nào đề cập đến. Do vậy việc nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ
thống về cây mạch môn với các mục tiêu tăng thu nhập, bảo vệ môi trường,
ngăn ngừa và giảm thiểu tác hại của biến đổi khí hậu và bảo vệ sức khỏe cho
người dân sẽ mang ý nghĩa to lớn cả về mặt khoa học và thực tiễn trong sản xuất
Nông nghiệp ở Việt Nam.
II. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1. Mục tiêu tổng quát: Xây dựng được quy trình kĩ thuật và phát triển trồng xen
cây mạch môn với cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm, nhằm nâng cao hiệu
quả sử dụng đất và tăng thu nhập cho nông dân.
2. Mục tiêu cụ thể
8
2.1. Tuyển chọn được 3-4 giống mạch môn thích hợp trồng xen trong
vườn cây ăn quả và cây chè đạt năng suất 10-12 tấn củ tươi/3 năm.
2.2. Xây dựng 02 quy trình kĩ thuật trồng xen cây mạch môn trong vườn
cây ăn quả và cây chè đạt năng suất 10-12 tấn củ tươi/ 3 năm
2.3. Xây dựng 03 ha mô hình trồng xen cây mạch môn với cây ăn quả và
cây chè, quy mô mỗi mô hình 1 ha, đạt năng suất 10-12 tấn củ tươi/ 3 năm và
mức thu nhập đạt 150-160 triệu đồng/ha/3 năm.
2.4. Hướng dẫn quy trình kĩ thuật trồng xen cây mạch môn trong vườn
cây ăn quả và cây công nghiệp cho các hộ nông dân tại 2 tỉnh Phú Thọ và Bắc
Giang, 3 lớp kĩ thuật, mỗi lớp có 40-50 người tham gia.
3. Địa điểm, thời gian nghiên cứu và xây dựng mô hình.
– Địa điểm nghiên cứu tại: huyện Hạ Hoà, thị xã Phú Thọ- tỉnh Phú Thọ;
huyện Yên Thế – tỉnh Bắc Giang
– Thời gian nghiên cứu từ tháng 2 năm 2009 đến tháng 12 năm 2011.
9
III. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI
NƯỚC
1. Giới thiệu về cây mạch môn
Cây Mạch môn (Mạch môn đông) tên khoa học là Ophiopogon Japonicus
Wall có nguồn gốc từ Triều Tiên và Nhật Bản. Cây mạch môn thuộc loại cây
thảo, sống lâu năm, chiều cao bụi cây từ 10-40cm; rễ chùm, trên rễ có những
chỗ phát triển thành củ; lá mọc từ gốc, hẹp, dài 40-60cm, rộng 0,7-1,5cm, gốc lá
hơi có bẹ; cành mang hoa dài 10-20cm màu tím hay xanh nhạt; hoa mọc tập
trung 1-3 hoa ở kẽ các lá bắc, màu trắng nhạt, cuống dài 3-5mm. Quả mọng màu
xanh tím, đường kính của quả 5- 6mm. Quả có 1-2 hạt.[17;22]
Sinh trưởng của cây mạch môn: Cây mạch môn là dạng cỏ thân bụi, sống lâu
năm. Các mầm mới của cây mạch môn được phát sinh từ các mắt trên đoạn thân
ngầm. Trong điều kiện khí hậu của Việt Nam các mầm mới được phát sinh trong
vụ xuân hè hàng năm. Sau khi hình thành các mầm mới sẽ phát sinh rac các lá
và rễ mới. Số lượng mầm (nhánh) của bụi mạch môn tăng lên theo tuổi cây.
Các lá của cây mạch môn được phát sinh từ các đỉnh sinh trưởng của mầm
theo chu kì sinh trưởng hàng năm. Các lá mới được phát sinh vào vụ xuân hè và
ổn định sinh trưởng vào vụ thu đông. Cuối vụ đông năm trước và đầu vụ xuân
năm sau các lá được hình thành từ năm trước sẽ chết và được thay thế dần bằng
các lá mới. Chiều rộng và chiều dài lá thay đổi theo tuổi lá, sau khi phát sinh lá
thường mọc thẳng có chiều rộng lá lớn, chiều dài lá ngắn. Khi ổn định sinh
trưởng lá ngả dần theo chiều ngang, chiều dài lá lớn song chiều rộng lá bị thu
hẹp lại. Lá non có màu xanh vàng, lá già có màu xanh đậm, xanh vàng. Bề mặt
trên của phiến lá được bao phủ bằng lớp màng cu tin. Phiến lá có các sợi xơ
mảnh và dai xếp dọc theo chiều dài của lá.
Hoa của cây mạch môn được phát triển từ các cành hoa mọc ở nách lá. Ở Việt
Nam các mầm hoa được phân hóa từ tháng 5 -6 hoa nở rộ vào tháng 7 -8. Hoa
của cây mạch môn có màu trắng, trắng ngà hoa có 6 cánh, 6 nhị đực, bầu thượng
có hai ô. Quả của cây mạch môn phát triển từ tháng 8 năm trước đến tháng 3
10
năm sau, quả có màu xanh tím. Màu sắc của cuống hoa, màu sắc hoa, màu sắc
quả là các chỉ tiêu để phân loại giống.
Rễ và củ của cây mạch môn. Rễ cây mạch môn hàng năm được phát sinh từ
gốc của cả các nhánh cũ và nhánh mới, một số rễ mới được phát sinh từ đầu của
các rễ cũ hay các rễ bị đứt do tác động cơ giới, sinh vật gây hại. Một số rễ có
đoạn giữa phình to để hình thành củ mạch môn. Đa số các củ của cây mạch môn
được hình thành vào vụ thu và vụ đông của năm trước, ổn định vào vụ hè của
năm sau. Củ mạch môn có hình thoi, khi non có màu trắng sau chuyển sang ngà
vàng, củ già có mầu nâu nhạt, nẫu thẫm, lõi trong. Số lượng, kích thước, tỷ lệ củ
già của cây mạch môn tăng lên theo tuổi cây, và các kĩ thuật trồng, chăm sóc cây
mạch môn.
Sản phẩm thu hoạch để làm thuốc là củ và rễ cây mạch môn. Trong củ mạch
môn có các thành phần dược liệu như: Ophiopogonin; Ruscogenin; b-
Sitosterol, Stmasterol, trong rễ cây mạch môn còn có nhiều hợp chất saponin,
axitamin, vitaminA (sách Trung Dược Học – Trung Quốc). Vị thuốc mạch môn
còn gọi Thốn đông (Nhĩ Nhã), Mạch đông (Dược Phẩm Hóa Nghĩa), Dương
cửu, Ô cửu, Dương tề, Ái cửu, Vũ cửu, Tuyệt cửu, Bộc điệp (Ngô Phổ Bản
Thảo), Dương thử, Vũ phích (biệt Lục), Giai tiền thảo (Bản Thảo Cương Mục),
Đại mạch đông, Thốn mạch đông, Nhẫn lăng, Bất tử thảo, Mạch văn, Thờ mạch
đông, Hương đôn thảo, Bất tử diệp, Trĩ ô lão thảo, Sa thảo tú căn, Đông nhi sa
lý, An thần đội chi, Qua hoàng, Tô đông (Hòa Hán Dược Khảo), Củ Tóc Tiên,
Lan Tiên (Dược Liệu Việt Nam) [1; 3; 7;8 ;9; 11].
Trong các tài liệu dược học của Trung Quốc và Việt Nam, vị thuốc mạch môn
được sử dụng làm chủ vị hay kết hợp với các vị thuốc khác để tạo thành các bài
thuốc chữa và dưỡng các loại bệnh về đường hô hấp, tim mạch, giải độc, giải
khát và chữa bệnh tiểu đường, yếu sinh lý .v.v [11]
Cây mạch môn có khả năng chịu bóng, chịu rét, chịu nóng, chịu hạn tốt, chịu
úng khá, ít sâu bệnh gây hại và yêu cầu thâm canh thấp, cây có thể sinh trưởng
tốt tại nhiều vùng sinh thái và trên nhiều loại đất khác nhau [7;21].
11
2. Các nghiên cứu ở ngoài nước về sử dụng cây mạch môn trồng xen với các
loại cây trồng khác
2.1. Nghiên cứu về kĩ thuật trồng xen
Mong muốn của đa số người nông dân hay các chủ trang trại hiện nay là
sử dụng diện tích đất tối đa và thu được nhiều sản phẩm nhất trên diện tích đất
của mình, song vẫn duy trì được độ phì nhiêu của đất. Một trong những khả
năng để đáp ứng được các mục tiêu này là khai thác đất với một hệ thống cây
trồng hợp lý hay còn được gọi là trồng xen. Trồng xen các loại cây trồng khác
nhau có tác dụng che phủ và bảo vệ bề mặt đất, tăng độ ẩm và nhiệt độ đất, tăng
hàm lượng mùn trong đất, quản lý cỏ dại, sâu bệnh và tăng thu nhập trên một
đơn vị diện tích đất.
Bourssard (1982,2007) đưa ra quan niệm: trồng xen là sự phối hợp hay xen
kẽ các loại cây trồng khác nhau trên cùng một diện tích để tạo nên một hệ thống
tổng thể cây trồng có nhiều tầng, có sự liên kết phù hợp với nhau sao cho cây
trồng này nhận được năng lượng mặt trời nhiều nhất ở các độ cao khác nhau và
hệ thống rễ có thể phân bố, khai thác được dinh dưỡng ở các tầng đất khác nhau
[17].
Korikanthimath và cộng sự (1994) cho rằng trồng xen hay trồng phối hợp
nhiều loại cây trồng sẽ tránh được sự lệ thuộc quá mức vào một loại sản phẩm
duy nhất, tăng thu nhập cho nông dân và ngăn ngừa được rủi ro do mất mùa một
loại cây trồng nào đó. [ trích theo Huỳnh Văn Khiết, 5]
Willey (1979) [ trích theo Andreas neef, 16] định nghĩa: trồng xen là khi
trồng hai hay nhiều loại cây trồng trên cùng một mảnh đất, những cây trồng này
có thể được trồng và thu hoạch cùng một thời gian. Trồng xen góp phần đa dạng
hoá sản phẩm, tăng thu nhập, góp phần duy trì tính đa dạng sinh học, chống lại
các rủi ro do biến động về sinh thái, môi trường.
Trước đây, trên thế giới có nhiều tác giả đã nghiên cứu các hệ thống cây
trồng xen khác nhau với nhiều loại cây trồng chính và cây trồng xen: Huxley &
Maigu (1978); Trenbath (1979); Willey (1979); Heichen (1987); Paera (1989);
12
Tonhasca, Stiner (1991); Weil (1991); Seok Dong Kim (1993)[5] v.v. Các kết
quả nghiên cứu của các tác giả trước đây đã khảng định được các lợi ích của các
hệ thống cây trồng xen như sau:
– Sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên có hiệu quả hơn
– Cải thiện được độ phì của đất
– Chống xói mòn và rửa trôi đất
– Hạn chế cỏ dại và sâu bệnh
– Tạo sự ổn định về năng suất cho các loại cây trồng.
– Tăng thu nhập hệ thống cho người nông dân.
2.2. Nghiên cứu về cây mạch môn, và sử dụng cây mạch môn trong hệ thống
cây trồng xen
Hiện nay cây mạch môn phân bố khá rộng rãi trên thế giới, chủ yếu ở các
vùng nhiệt đới và á nhiệt đới. Cây mạch môn chủ yếu mọc tự nhiên trong các
vườn đồi của người dân hay được trồng phân tán dưới tán các loại cây lâu năm,
bờ đường đi. Tại một số nước trên thế giới như Trung Quốc, Mỹ, Đức Thái
Lan, Nhật Bản v.v. cây mạch môn được sử dụng làm cây cảnh quan trong các
công viên hay công sở.
Hiện nay, trên thế giới có rất ít các công trình nghiên cứu về kĩ thuật trồng,
chăm sóc và thu hoạch cây mạch môn, đặc biệt là việc nghiên cứu sử dụng cây
mạch môn làm cây trồng che phủ đất trong các vườn cây công nghiệp và cây ăn
quả lâu năm.
+ Nghiên cứu khả năng thích nghi của cây mạch môn, Balgle (1997) Joel
M. Lerne (2003); L.A. Jackson, 2006; Robert Trawick, 2007; Tom Maccubbin
2007; Walter Reeves, 2007 [17; 23]; có nhận xét: Cây mạch môn là cây che phủ
đất có chiều cao thấp song có thể trải rộng với mật độ lá dày, và duy trì bộ tán
lá thường xuyên, cây có thể sinh trưởng tốt dưới bóng dâm, nơi mà

[block id=”bo-sung”]

Từ khóa: Đề tài Nghiên cứu kĩ thuật trồng xen cây mạch môn (ophiopogon japonicus. wall) trong vườn cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *