[block id=”bo-sung-1″]


Cây vải, còn gọi là lệ chi (Litchi chinensis) là loài duy nhất trong chi Litchi thuộc họ
Bồ hòn (Sapindaceae). Vải là loại cây ăn quả thân gỗ vùng nhiệt đới, có nguồn gốc ở miền
nam Trung Quốc, kéo dài về phía nam tới Indonesia và về phía đông tới Philipin.
Ở Việt Nam cây vải được trồng nhiều ở các tỉnh phía Bắc như Hải Dương, Quảng
Ninh, Thái Nguyên ., Bắc Giang là tỉnh có diện tích cây vải lớn nhất toàn quốc. Theo
ngành nông nghiệp tỉnh Bắc Giang, hiện nay cây vải thiều có diện tích trên 40.000 ha,
chiếm hơn 80% tổng diện tích cây ăn quả của tỉnh. Vải thiều được trồng phổ biến trên đất
Bắc Giang nhưng tập trung và chất lượng nổi bật là vải thiều của huyện Lục Ngạn chiếm
21.980 ha, thứ đến là Lục Nam 9330 ha, Yên Thế 7209 ha, Tân Yên 3142 ha. Tuy nhiên,
do vải thiều thường chín đồng loạt và thu hoạch trong một thời gian ngắn nên việc tiêu thụ
vải của bà con nông dân gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó là tình trạng phát triển diện tích
vải thiều một cách ồ ạt khiến cho sản lượng vải thiều sản xuất ra nhiều nhưng tiêu thụ lại
khó khăn. Tình trạng “cung vượt cầu” diễn ra hàng năm khiến cho thu nhập của người trồng
vải thấp, hiệu quả kinh tế của cây vải không cao. Cũng vì nguyên nhân này mà nhiều hộ
nông dân muốn phá bỏ cây vải thiều để thay bằng loại cây trồng khác có hiệu quả kinh tế
cao hơn.
Một hộ nông ở Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang đã có sáng kiến ghép cải tạo nhãn lên gốc
vải thiều với mục đích tận dụng gốc cây vải đã có sẵn để cải tạo giống, chuyển đổi từ vải
sang nhãn mà không mất thời gian trồng mới, một, hai năm sau đã cho thu hoạch. Nhưng
nhiều hộ nông dân đến tham quan học tập để áp dụng thì không thành công. Rõ ràng ghép
nhãn lên gốc vải thiều theo hướng hàng hóa có giá trị kinh tế cao cần phải có những nghiên
cứu kỹ về các mặt như: lựa chọn bộ giống nhãn thích hợp làm mắt ghép, phương pháp ghép,
kỹ thuật chăm sóc cành vải tái sinh làm gốc ghép, chăm sóc vườn nhãn sau ghép cải tạo lên
vải và phòng trừ sâu bệnh hại. Để đáp ứng yêu cầu trên, Bộ Nông nghiệp và PTNT đã phê
duyệt cho Hội Làm vườn Việt Nam thực hiện đề tài “Nghiên cứu kỹ thuật ghép nhãn lên
vải, duy trì thu nhập hàng năm của người làm vườn tại tỉnh Bắc Giang và Hải Dương”
trong “Chương trình nghiên cứu nông nghiệp hướng tới khách hàng”. Thuộc Dự án khoa
học công nghệ Nông nghiệp vốn vay ADB.


pdf48 trang | Chia sẻ: thientruc20 | Ngày: 09/08/2021 | Lượt xem: 10 | Lượt tải: 0download

Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Nghiên cứu kỹ thuật ghép nhãn lên vải, duy trì thu nhập hàng năm của người làm vườn tại tỉnh Bắc Giang và Hải Dương, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

1
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Cây vải, còn gọi là lệ chi (Litchi chinensis) là loài duy nhất trong chi Litchi thuộc họ
Bồ hòn (Sapindaceae). Vải là loại cây ăn quả thân gỗ vùng nhiệt đới, có nguồn gốc ở miền
nam Trung Quốc, kéo dài về phía nam tới Indonesia và về phía đông tới Philipin.
Ở Việt Nam cây vải được trồng nhiều ở các tỉnh phía Bắc như Hải Dương, Quảng
Ninh, Thái Nguyên …, Bắc Giang là tỉnh có diện tích cây vải lớn nhất toàn quốc. Theo
ngành nông nghiệp tỉnh Bắc Giang, hiện nay cây vải thiều có diện tích trên 40.000 ha,
chiếm hơn 80% tổng diện tích cây ăn quả của tỉnh. Vải thiều được trồng phổ biến trên đất
Bắc Giang nhưng tập trung và chất lượng nổi bật là vải thiều của huyện Lục Ngạn chiếm
21.980 ha, thứ đến là Lục Nam 9330 ha, Yên Thế 7209 ha, Tân Yên 3142 ha…. Tuy nhiên,
do vải thiều thường chín đồng loạt và thu hoạch trong một thời gian ngắn nên việc tiêu thụ
vải của bà con nông dân gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó là tình trạng phát triển diện tích
vải thiều một cách ồ ạt khiến cho sản lượng vải thiều sản xuất ra nhiều nhưng tiêu thụ lại
khó khăn. Tình trạng “cung vượt cầu” diễn ra hàng năm khiến cho thu nhập của người trồng
vải thấp, hiệu quả kinh tế của cây vải không cao. Cũng vì nguyên nhân này mà nhiều hộ
nông dân muốn phá bỏ cây vải thiều để thay bằng loại cây trồng khác có hiệu quả kinh tế
cao hơn.
Một hộ nông ở Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang đã có sáng kiến ghép cải tạo nhãn lên gốc
vải thiều với mục đích tận dụng gốc cây vải đã có sẵn để cải tạo giống, chuyển đổi từ vải
sang nhãn mà không mất thời gian trồng mới, một, hai năm sau đã cho thu hoạch. Nhưng
nhiều hộ nông dân đến tham quan học tập để áp dụng thì không thành công. Rõ ràng ghép
nhãn lên gốc vải thiều theo hướng hàng hóa có giá trị kinh tế cao cần phải có những nghiên
cứu kỹ về các mặt như: lựa chọn bộ giống nhãn thích hợp làm mắt ghép, phương pháp ghép,
kỹ thuật chăm sóc cành vải tái sinh làm gốc ghép, chăm sóc vườn nhãn sau ghép cải tạo lên
vải và phòng trừ sâu bệnh hại… Để đáp ứng yêu cầu trên, Bộ Nông nghiệp và PTNT đã phê
duyệt cho Hội Làm vườn Việt Nam thực hiện đề tài “Nghiên cứu kỹ thuật ghép nhãn lên
vải, duy trì thu nhập hàng năm của người làm vườn tại tỉnh Bắc Giang và Hải Dương”
trong “Chương trình nghiên cứu nông nghiệp hướng tới khách hàng”. Thuộc Dự án khoa
học công nghệ Nông nghiệp vốn vay ADB.
II. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
2.1. Mục tiêu tổng quát
Góp phần thực hiện chuyển đổi một phần diện tích cây vải thiều sang cây ăn quả
khác, khắc phục tình trạng cung vượt cầu về vải thiều và duy trì thu nhập của nông dân vùng
trung du miền núi phía Bắc.
2.2. Mục tiêu cụ thể
2
– Xác định được 1 – 2 giống nhãn thích hợp để ghép cải tạo lên cây vải thiều;
– Xây dựng được bản hướng dẫn kỹ thuật ghép cải tạo nhãn lên cây vải thiều;
– Xây dựng được bản hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc phun bổ sung phân bón lá lên mầm vải
tái sinh trước khi ghép và mầm nhãn sau khi ghép cải tạo nhãn lên cây vải thiều;
– Xây dựng được 0,5 ha mô hình nhãn ghép cải tạo lên cây vải thiều, cho năng suất,
chất lượng tốt;
– Tập huấn hướng dẫn kỹ thuật ghép cải tạo nhãn lên cây vải thiều cho 5 cán bộ kỹ
thuật và 85 nông dân làm vườn (50% là nữ giới).
III. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
1- Tình hình sản xuất và nghiên cứu nhãn ở ngoài nước
– Tình hình sản xuất nhãn
Cây nhãn (Nephelium longana.L.) là một trong 3 loài có giá trị dinh dưỡng và kinh tế
cao nhất thuộc họ bồ hòn (Sapindaceae) là: nhãn, vải và chôm chôm. Phần lớn các công
trình nghiên cứu đều khẳng định cây nhãn có nguồn gốc kéo dài từ Đông Nam châu Á đến
Nam Trung Quốc và vùng Ghats của Ấn Độ [13].
Từ lâu, cây nhãn được trồng nhiều ở Trung Quốc, Ấn Độ và một số nước vùng Đông
Nam châu Á như Thái Lan, Malaisia, Philippin và Việt Nam.
Trung Quốc là nước có diện tích trồng nhãn nhiều nhất thế giới. Theo thống kê của
FAO năm 1997, diện tích trồng nhãn của Trung Quốc đạt 444.000 ha với sản lượng 495.800
tấn. Thái Lan có 110.202 ha nhãn với sản lượng 500.000 tấn, Đài Loan (2005) là 12.253 ha,
sản lượng 110.202 tấn
– Nghiên cứu chọn tạo và sản xuất giống nhãn
Nhãn là loại cây ăn quả lâu năm nên công tác nghiên cứu tuyển chọn giống tốt trong
sản xuất được chú trọng ở hầu khắp các nước trồng nhãn trên thế giới.
Trung Quốc hiện lưu giữ khoảng 400 mẫu giống nhãn khác nhau và tuyển chọn được
40 giống nhãn trồng với mục đích thương mại. Những giống tuyển chọn có thời gian chín và
thu hoạch tập trung từ cuối tháng 7 đến cuối tháng 9 và được chia thành các nhóm: chín sớm
(14%), chín chính vụ (68%) và chín muộn (18%). Các giống nổi tiếng phải kể đến: Đại Ô
Viên, Thạch Hiệp, Trữ Lương, Phúc LongGần đây Trung Quốc còn gây đột biến và chọn
tạo được một số dòng nhãn không có hạt hoặc có tỷ lệ hạt lép rất cao. Các dòng nhãn hạt lép
triển vọng nhất là Minjiao, No1, No2, No3 và No5.
Các giống chủ lực trồng ở Thái Lan là: Daw, Chompoo, Haew, Biew-Kiew, Dang
Đài Loan có khoảng 50 giống nhãn, trong đó có 30 giống được chọn tạo từ Trạm Nghiên
3
cứu nông nghiệp Gia Nghĩa, Đài Chung. Các giống nhãn của Đài Loan cũng được chia
thành 3 nhóm: chín sớm, chín chính vụ và chín muộn.
Trước đây, cây nhãn được nhân giống chủ yếu bằng gieo hạt, lâu cho thu hoạch, chất
lượng vườn nhãn không đồng đều. Một cây nhãn trồng bằng hạt phải mất 6 – 7 năm mới cho
quả bói, và phải nhiều năm sau đó cây mới cho năng suất ổn định. Cho đến nay phương
pháp nhân giống nhãn bằng chiết và ghép, nhất là phương pháp nhân giống bằng ghép đang
được áp dụng với quy mô lớn ở hầu khắp các nước trồng nhãn trên thế giới. Vì đây là biện
pháp nhân giống đơn giản, dễ làm, hệ số nhân giống cao, chi phí ít. Phương pháp chiết cành
có tỷ lệ cành chiết sống 80 – 90% đã được sử dụng cách đây hơn 800 năm ở tỉnh Phúc Kiến
Trung Quốc. Hiện nay biện pháp này vẫn được sử dụng rộng rãi ở một số nước như : Thái
Lan, Úc, Đài LoạnBên cạnh những ưu điểm, nhân giống bằng chiết cũng bộc lộ một số
nhược điểm như hệ số nhân thấp, bộ rễ trong thời gian đầu thường yếu.
Để hạn chế tất cả những tồn tại của các hình thức nhân giống trên, những năm gần
đây nhân giống cho cây nhãn chủ yếu sử dụng kỹ thuật ghép. Có nhiều dạng ghép được áp
dụng: ghép mắt (budding), ghép đoạn cành ( grafting), ghép áp ( inarching). Trong mỗi
dạng, tùy theo cách đưa cành ghép vào gốc ghép người ta có thể phân chia ra nhiều kỹ thuật
ghép khác nhau. Trong phương pháp ghép mắt có thể phân chia thành: ghép mắt nhỏ có gỗ,
ghép cửa sổ, ghép chữ T. Trong ghép đoạn cành có thể phân chia thành ghép vát, ghép
nêmĐối với cây nhãn hình thức ghép được áp dụng chủ yếu là ghép đoạn cành. Hình thức
nhân giống này được áp dụng lần đầu tiên ở Trung Quốc khoảng hơn chục năm nay.
Nhiều kết quả nghiên cứu khẳng định sự không tương tác giữa chồi ghép và gốc ghép
là một vấn đề lớn. Trong số 1844 cây nhãn ghép được theo dõi ở Trung Quốc, có tới 708
cây (38,4%) có các biểu hiện xung khắc như chân voi, chân hương hoặc sinh trưởng kém.
Nhiệt độ thích hợp đối với ghép nhãn khoảng từ 20 – 300C, tỷ lệ ghép thành công cao và cây
ghép sinh trưởng khỏe.
WongKaichoo (1992) chỉ ra rằng tuổi của gốc ghép có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả
ghép. Tỷ lệ cây ghép bật mầm đạt đến 75% nếu tuổi của gốc ghép là 6 tháng. Giá trị tương
ứng đạt được chỉ là 60% trong trường hợp tuổi của gốc ghép già hơn, đến 18 tháng. Thời vụ
ghép nhãn thích hợp nhất là vào vụ xuân và vụ thu. Tuổi của cây gốc ghép đạt tỷ lệ sống và
bật mầm cao nhất khoảng 12 tháng. Có rất nhiều phương pháp ghép nhãn nhưng đạt hiệu
quả cao hơn cả là phương pháp ghép đoạn cành.
Tác giả Đàm Bảng Chương (2000) thấy rằng có rất nhiều vườn nhãn ghép đã 70 tuổi
mà vẫn cho sản lượng cao. Theo tác giả việc chọn tổ hợp cành ghép và mắt ghép là rất quan
trọng. Khi quan sát nếu thấy gốc ghép và cành ghép cùng có vỏ nhẵn hoặc cùng có vỏ sần
sùi giống nhau thì khả năng tiếp hợp tốt và ngược lại.
– Nghiên cứu kỹ thuật trồng nhãn
+ Kỹ thuật bón phân
4
Bón phân là một trong những khâu kỹ thuật quan trọng trong thâm canh để nâng cao
năng suất và chất lượng quả. Một số nước đã ứng dụng kỹ thuật bón phân cho cây dựa trên
phân tích chuẩn đoán dinh dưỡng lá như ở Israel, Australia, Florida – Mỹ. Ở Trung Quốc
vườn nhãn cao sản 11 – 12 tấn/ha cần bón 22,5 tấn nước phân và 15 tấn phân chuồng kết
hợp với 180 kg urê, 225 kg super lân và 300 kg kaliclorua. Trong sản xuất có thể căn cứ vào
năng suất vụ quả trước để bón. Thông thường, cứ thu hoạch 100 kg quả thì lượng phân bón
sẽ là 2 kg N, 1 kg P2O5 và 2 kg K2O.
+ Phòng trừ sâu bệnh hại nhãn
Sâu hại nhãn chủ yếu gồm bọ xít, rầy hại hoa, xén tóc đốm sao, xén tóc mai rùa, ngài
nhỏ vằn chéo, bướm ngài sáp nâu vàng, rệp sáp, sâu đục cành, nhện lông nhung. Các loại
bệnh nguy hiểm là sương mai, đốm lá, héo cành, muội đen, tổ rồng. Ngoài ra ở một số vùng,
cây nhãn còn bị các loại mối, chuột và dơi gây hại [16].
– Nghiên cứu thúc đẩy quá trình ra hoa, đậu quả và tăng năng suất nhãn
Theo Nghê Diệu Nguyên và Ngô Tố Phần, áp dụng các biện pháp kỹ thuật có thể
khắc phục hiện tượng ra hoa cách niên và tỷ lệ đậu quả kém trên cây nhãn [16]. Một số kết
quả nghiên cứu gần đây cho thấy nếu trong quá trình ra hoa, đậu quả áp dụng các biện pháp
kỹ thuật như tỉa hoa, tỉa quả, phun thuốc kích thích có tác dụng làm tăng tỷ lệ đậu quả, khối
lượng quả và năng suất nhãn [18, 19].
Kỹ thuật cắt tỉa cành, khoanh thân, khoanh cành, sử dụng chất điều hòa sinh trưởng,
phân vi lượnglàm tăng khả năng ra hoa, đậu quả, chống rụng quả, ra hoa quả trái vụ,
khống chế lộc đông đã được tiến hành ở Trung Quốc, Thái Lan, Israel và Đài LoanCác
chất điều tiết sinh trưởng và phân bón qua lá được sử dụng riêng rẽ hoặc kết hợp với những
kỹ thuật phun trên là KCLO3, NACLO3, NaOCL, Ca(CLO3)2, GA3 và Ethrel. Hiệu quả nhất
là KCLO3, Ca(CLO3)2, GA3 và Ethrel [20].
2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ vải, nhãn ở trong nước
– Tình hình sản xuất và tiêu thụ vải
Năm 2000, diện tích vải của cả nước đạt trên 20.000 ha, trong đó có 13.500 ha đang
cho thu hoạch với năng suất bình quân đạt 2 tấn/ha, sản lượng khoảng 25.000 – 27.000 tấn
quả tươi. Đến năm 2004, diện tích trồng vải cả nước đạt 86.396 ha với sản lượng 309.153
tấn. Sản xuất vải tập trung vào một số tỉnh như Quảng Ninh, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Hải
Dương Bắc Giang là tỉnh có diện tích, sản lượng vải lớn nhất (diện tích 34.923 ha chiếm
40,42% và sản lượng đạt 158.774 tấn chiếm 51,36 % của cả nước) [7]. Năm 2009 và 2010
sản lượng vải thiều ở Bắc Giang đạt gần 13 vạn tấn. Sản lượng vải thiều toàn tỉnh Bắc
Giang năm 2011 đạt khoảng 213 nghìn tấn, tăng hơn 80% so với năm 2010.
Khoảng 75% sản lượng vải của cả nước được tiêu thụ ngay trong thị trường nội địa,
5
phần còn lại được sơ chế, xuất khẩu tươi và chế biến. Các sản phẩm sơ chế và chế biến gồm
vải sấy khô, vải lạnh đông, vải nước đường và Purê vải. Thị trường xuất khẩu vải tươi còn
rất hạn chế do nhiều nguyên nhân như: công nghệ bảo quản của quả vải chưa cao, chất
lượng vệ sinh an toàn thực phẩm hạn chế, điều kiện vệ sinh cơ sở hạ tầng sau thu hoạch
kém. Theo sở Công thương tỉnh Bắc Giang, năm 2011 lượng vải tươi xuất sang Trung Quốc
đạt khoảng hơn 69.000 tấn, trong đó xuất chính ngạch 55,7 nghìn tấn, xuất tiểu ngạch 13,5
nghìn tấn. Thị trường vải tươi chủ yếu ở Hà Nội và Thành Phố Hồ Chí Minh, vải sấy khô
chủ yếu bán sang Trung Quốc và một phần sang Lào, Campuchia. Hầu hết sản phẩm vải
tiêu thụ qua tư thương, có rất ít tổ chức đứng ra thu mua vải cho người sản xuất.
Mặt khác do phát triển sản xuất ồ ạt, chỉ tính riêng Bắc Giang diện tích trồng vải
hiện nay đã lớn hơn diện tích trồng vải cả nước năm 2000, sản lượng chiếm 51,36% của cả
nước, đã dẫn đến tình trạng không tiêu thụ được sản phẩm, tư thương ép giá, rớt giá. Năm
2011 sản lượng vải cả nước ước tính 213.000 tấn, riêng huyện Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang
chiếm 90.000 tấn, là năm được mùa nhưng giá tụt giảm, vào lúc chín rộ giá vải là 3.500
đ/kg đôi khi tụt xuống 2.000 đ/kg.
Vải thiều là cây trồng thế mạnh của tỉnh Bắc Giang với diện tích hiện nay gần 35.700
ha, trong đó có gần 6.000 ha canh tác theo quy trình VietGAP. Hiện nay các cơ quan chức
năng và chuyên môn trong tỉnh đang vận động nông dân thu hẹp diện tích trồng vải ở nơi có
độ dốc cao, khó khăn về nước tưới để ổn định diện tích vào năm 2015 còn khoảng 33.500 ha.
Đồng thời mở rộng diện tích vải áp dụng quy trình VietGAP để nâng cao chất lượng sản
phẩm, tăng giá bán, có nhiều cơ hội xuất khẩu.
– Tình hình sản xuất và tiêu thụ nhãn
Theo số liệu thống kê năm 2008 của tổng cục thống kê, trong 3 năm gần đây, từ năm
2005 – 2007, diện tích trồng nhãn trong cả nước có xu thế giảm. Năm 2005, tổng diện tích
nhãn trong cả nước là: 115.074 ha. Nhưng đến 2007, diện tích trồng nhãn giảm xuống chỉ
còn 102.870 ha, năm 2008 là 95.600 ha, năm 2009 là 93.293 ha. Ở miền Bắc nhãn được
trồng tập trung ở một số vùng như:
* Vùng Đồng bằng sông Hồng, diện tích 11.943 ha. Các tỉnh trồng nhiều nhãn là:
Hưng Yên 2.781 ha, Hà Tây – Hà Nội 2.097 ha, Hải Dương 1.878 ha và Hà Nam 1.833 ha.
* Vùng Đông Bắc, diện tích là 15.797 ha. Các tỉnh trồng nhiều nhãn là: Sơn La
12.897 ha, Hòa Bình 2.364 ha.
Ở miền Nam, nhãn được trồng tập trung chủ yếu ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long
và miền Đông Nam Bộ. Diện tích nhãn của vùng Đồng bằng sông Cửu Long là 41.523 ha;
vùng Đông Nam Bộ là 15.322 ha.
Sản lượng nhãn cả nước năm 2008 đạt 642.400 tấn, năm 2009 đạt 608.511 tấn. Riêng
thành phố Hưng Yên tỉnh Hưng Yên có khoảng 400 ha nhãn, sản lượng nhãn năn 2011 đạt
6
khoảng 5.000 tấn.
Mặc dù diện tích trồng nhãn lớn, nhưng chất lượng giống không đều, năng suất thấp
và hiệu quả kinh tế chưa cao. Cũng như quả vải, quả nhãn chủ yếu được tiêu thụ trong nước,
song giá bán 1 kg nhãn thường cao hơn so với giá vải. Ở miền Bắc, những năm trước đây
nhãn chủ yếu được trồng bằng hạt nên chất lượng quả thấp. Với kỹ thuật ghép đạt được
trong những năm gần đây, cùng với nguồn vật liệu giống mới được tuyển chọn, nhu cầu cải
tạo các vườn nhãn tạp hiệu quả kinh tế thấp đang được nhiều địa phương và người sản xuất
quan tâm.
3. Tình hình nghiên cứu tuyển chọn giống và kỹ thuật trồng nhãn ở Việt Nam
– Các giống nhãn đang được trồng phổ biến
Các giống nhãn ở nước ta khá phong phú và đa dạng. Phân loại theo đặc điểm hình
thái thực vật và chất lượng quả, ở miền Bắc có 2 nhóm giống chính là nhãn cùi và nhãn
nước. Các giống phổ biến là:
* Các giống thuộc nhóm nhãn cùi:
+ Giống nhãn lồng ;
+ Giống đường phèn;
+ Giống Hương Chi.
Ngoài ra còn có các giống bàm bàm, cùi và cùi điếc, những giống này chất lượng
kém.
* Các giống thuộc nhóm nhãn nước:
+ Giống nhãn nước;
+ Giống nhãn thóc còn gọi là nhãn trơ, nhãn cỏ.
Các giống nhãn trồng phổ biến ở miền Nam gồm: nhãn tiêu da bò, xuồng cơm vàng,
tiêu lá bầu.
– Tuyển chọn giống
Từ kết quả nghiên cứu tuyển chọn các giống địa phương kết hợp với khảo nghiệm
các giống nhập nội đã tuyển chọn được 15 giống nhãn thuộc các nhóm chín sớm, chín chính
vụ và chín muộn từ các tỉnh Hưng Yên, Hà Tây, Lào Cai, Yên Bái Trong đó có 3 giống
chín muộn: PHM-99-1.1, HC4 và HTM-1 là kết quả nghiên cứu tuyển chọn giống nhiều
năm của Viện Nghiên cứu Rau Quả và Viện Nghiên cứu cây lương thực và cây thực phẩm.
Những giống này đã được Bộ Nông nghiệp và PTNT công nhận và được phép sản xuất ở
các vùng trồng nhãn phía Bắc [2, 8].
7
– Kỹ thuật nhân giống
Trước đây, cây nhãn cũng như các cây ăn quả khác được nhân giống chủ yếu bằng
gieo hạt, lâu cho thu hoạch, chất lượng vườn nhãn không đồng đều, cây nhãn trồng bằng hạt
phải mất 6 – 7 năm mới cho quả bói, và phải nhiều năm sau đó mới cho năng suất ổn định.
Cho đến nay phương pháp nhân giống nhãn bằng chiết và ghép, nhất là phương pháp nhân
giống bằng ghép đang được áp dụng với quy mô lớn ở nước ta. Vì đây là phương pháp nhân
giống đơn giản, dễ làm, hệ số nhân giống cao, chi phí ít. Phương pháp chiết cành có tỷ lệ
cành chiết sống 80 – 90%, bên cạnh những ưu điểm, nhân giống bằng chiết bộc lộ một số
nhược điểm như hệ số nhân thấp, bộ rễ trong thời gian đầu thường yếu.
Để hạn chế tất cả những tồn tại của các hình thức nhân giống trên, những năm gần đây
nhân giống cho cây ăn quả nói chung và cây nhãn nói riêng chủ yếu sử dụng kỹ thuật ghép
[3,10]. Ở Việt Nam, nhân giống nhãn bằng kỹ thuật ghép đoạn cành được bắt đầu áp dụng
từ năm 1996 tại Viện Nghiên cứu rau quả. Hiện nay kỹ thuật này đã được phổ biến rộng rãi
và được xem là kỹ thuật vô cùng hiệu quả trong sản xuất cây giống cũng như trong việc cải
tạo vườn nhãn có hiệu quả kinh tế thấp.
Viện Nghiên cứu rau quả đã thành công trong nghiên cứu ghép cải tạo [3]. Kết quả
ghép cải tạo đã được chuyển giao cho nhiều cơ sở sản xuất, hộ nông dân trồng nhãn vải ở
Hà Tây, Bắc Giang, Quảng Ninh, Hưng YênVới phương pháp này đã giúp cho người dân
cải tạo vườn tạp kém hiệu quả trở thành vườn cây ăn quả có giá trị kinh tế cao.
– Cắt tỉa tạo tán
Cắt tỉa tạo hình được coi như là một khâu kỹ thuật điều chỉnh sinh trưởng và phát
triển
của cây trồng. Cắt tỉa cành, tạo tán tùy thuộc vào từng lứa tuổi của cây mà có các biện pháp
phù hợp.
Đối tượng cắt tỉa là những cành chen chúc nhau, cành trong tán, cành suy yếu, cành
bị sâu bệnh không có khả năng cho năng suất và ảnh hưởng tới sinh trưởng phát triển của
cây. Mỗi khi cây hình thành lộc mới cần tỉa bỏ những lộc mọc quá dày hoặc mọc ở vị trí
không phù hợp để tạo cho cây có một tán cân đối [5, 6, 14].
– Phân bón
Theo quy trình kỹ thuật của Viện nghiên cứu rau quả có thể bón phân cho nhãn theo
tuổi của cây, bón làm 4 lần trong năm:
Lần thứ 1: vào đầu tháng 2 lúc cây phân hóa mầm hoa, mỗi cây bón 15 – 20 kg phân
chuồng không bón đạm quá nhiều.
8
Lần thứ 2: bón vào cuối tháng 3 đến đầu tháng 4 với 30% phân đạm, 30% kali và 10-
12% phân lân, để thúc hoa và nuôi lộc xuân.
Lần thứ 3: bón vào tháng 6 và tháng 7 với 40% phân đạm và 0% kali, là bổ sung dinh
dưỡng cho quả phát triển.
Lần thứ 4: bón sau khi thu hoạch quả vào tháng 8 đến tháng 10 với toàn bộ phân hữu
cơ, 80 – 90% phân lân và toàn bộ lượng phân đạm, lân, kali còn lại.
Lượng phân bón thay đổi tùy thuộc vào tình trạng sinh trưởng và phát triển của cây và
độ phì nhiêu của đất. Hàng năm cần bón phân chuồng hoai mục cho nhãn với lượng khoảng
10 – 20kg/gốc [5, 6, 14].
– Phòng trừ sâu bệnh hạị
Các biện pháp kỹ thuật phòng trừ, quản lý sâu bệnh hại cũng đã được các cơ quan
nghiên cứu như Viện Bảo vệ thực vật, Viện Nghiên cứu cây ăn quả miền Nam, Viện Nghiên
cứu Rau quả tiến hành ở các vùng trồng nhãn từ những năm 1997 – 1998. Kết quả đã
phát hiện 12 loại bệnh và 30 loại sâu hại [1, 12]. Các đối tượng gây thiệt hại đáng kể nhất là
bọ xít, rệp sáp, sâu đục quả, sâu đục thân, sâu tiện vỏ, bệnh sương mai. Việc sử dụng các
loại thuốc bảo vệ thực vật để phòng và trừ các loại sâu bệnh đã mang lại hiệu quả rõ rệt, góp
phần làm tăng năng suất và chất lượng của quả nhãn.
– Các biện pháp kỹ thuật làm tăng khả năng ra hoa, đậu quả
Sử dụng KCLO3 riêng rẽ hoặc kết hợp khoanh cây, khoanh cành xử lý cho nhãn ra
hoa trái vụ hoặc ra hoa đồng loạt đã được thực hiện tại Viện Nghiên cứu rau quả, Viện
Nghiên cứu cây ăn quả miền Nam và một số vùng trồng nhãn ở Đồng bằng sông Cửu Long.
Áp dụng biện pháp kỹ thuật tỉa cành, bấm ngọn kết hợp với phân bón lá, phân hóa học sau
khi thu hoạch 10 ngày nhãn sẽ ra được hai đợt lộc dài, to khỏe.
Sử dụng chất điều tiết sinh trưởng, KCLO3 kết hợp với các biện pháp cơ giới đã góp
phần quan trọng khắc phục hiện tượng ra hoa, quả không ổn định trên cây nhãn ở miền Bắc.
Để làm tăng khả năng ra hoa, đậu quả của vải, nhãn tốt nhất là phun thuốc đậu quả,
chất kích thích sinh trưởng như NAA, GA3, axit boric và Sunfat đồng. Có thể dùng riêng rẽ
hay dùng hỗn hợp các nguyên tố vi lượng với các chất kích thích sinh trư

[block id=”bo-sung”]

Từ khóa: Đề tài Nghiên cứu kỹ thuật ghép nhãn lên vải, duy trì thu nhập hàng năm của người làm vườn tại tỉnh Bắc Giang và Hải Dương

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *