[block id=”bo-sung-1″]


Ở Việt Nam, nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa vốn có từ lâu đời. Từ
miền Bắc đến miền Nam đã hình thành nhiều vùng ươm tơ, dệt lụa nổi tiếng như: Lĩnh
Bưởi, Lương The, Nhiễu Hồng Đô (Thanh hoá), Lụa Hạ (Hà Tĩnh), Tân Châu (An
Giang). Trước đây, sản xuất dâu tằm cùng với các cây có sợi khác như bông, lanh,
đay. góp phần giải quyết vải mặc cho người dân. Xét về tầm quan trọng trong nông
nghiệp, sản xuất dâu tằm được xếp thứ 2 sau nghề trồng lúa nước. Sau này, với sự ra
đời của các loại sợi tổng hợp và ảnh hưởng của chiến tranh, sản xuất dâu tằm đã có
nhiều giảm sút. Hiện nay, sản phẩm từ tơ tằm chỉ chiếm khoảng 1% sản lượng vải sợi
nhưng vẫn đứng vị trí hàng đầu trong ngành may mặc và thời trang do đặc tính tự
nhiên không thể thay thế. Về mặt kinh tế, trồng dâu nuôi tằm là một hoạt động sản
xuất quan trọng ở nhiều vùng nông thôn đặc biệt là những vùng đông dân ít đất. Chi
phí đầu tư ban đầu thấp. Cây dâu có thể trồng được trên nhiều loại đất khác nhau kể cả
trên đất xấu, nghèo dinh dưỡng. Sau 4-6 tháng trồng đã có thể thu hoạch lá nuôi tằm
ăn và thu nhập từ dâu tằm đem lại thường cao hơn các cây trồng khác. Sản phẩm làm
ra có giá trị, dễ tiêu thụ, vòng quay lứa tằm ngắn và thu nhập rải đều trong năm.
Những công việc để hái dâu nuôi tằm rất phù hợp với lao động phụ, do vậy rất phù
hợp với điều kiện phát triển của các vùng nông thôn các tỉnh vùng trung du.
Những năm gần đây nhiều tiến bộ kỹ thuật trong lĩnh vực dâu tằm được ứng
dụng vào sản xuất, góp phần năng cao năng suất chất lượng lá dâu, kén tằm. Nhiều
giống dâu, giống tằm mới có năng suất lá cao, chất lượng lá tốt và các tiến bộ kỹ thuật
như các loại phân bón chuyên dùng cho cây dâu, nuôi tằm con tập trung, các loại thuốc
phòng trừ bệnh tằm, thuốc sát trùng, đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng lá
dâu và kén tằm.
Quảng Nam là vùng đất nổi tiếng với nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt vải
với những mặt hàng phổ biến như lanh, sa nhiễu, đũi, the. Tơ lụa Đông Yên, Mã
Châu từng theo chân các thương thuyền ngoại quốc đi khắp vùng biển Đông.
“Duy Xuyên tơ, lụa mỹ miều/ Buổi mai mắc cửi, buổi chiều giăng tơ” Huyện
Duy Xuyên (tỉnh Quảng Nam) nổi tiếng khắp trong Nam ngoài Bắc và cả nước ngoài
với làng nghề truyền thống Dâu tằm tơ Đông Yên (xã Duy Trinh) và làng lụa Mã Châu
(thị trấn Nam Phước).Duy Xuyên là vùng đất nổi tiếng với nghề trồng dâu, nuôi tằm,
ươm tơ, dệt vải với những mặt hàng phổ biến như lanh, sa nhiễu, đũi, the. Tơ lụa
Đông Yên, Mã Châu từng theo chân các thương thuyền ngoại quốc đi khắp vùng biển
Đông. Vào thời kỳ hưng thịnh, tại đây có trên 400 hộ theo nghề với hàng trăm ha đất
trồng dâu. Tơ lụa Đông Yên, Mã Châu khẳng định được chất lượng và được xuất đi
nhiều nước trên thế giới. Quảng Nam là một tỉnh có nhiều tiềm năng phát triển nghề
trồng dâu nuôi tằm, với quỹ đất bãi ven sông rất thuận lợi cho cây dâu sinh trưởng
phát triển, cho năng suất lá cao chất lượng lá tốt. Quảng Nam cũng là địa danh có
nhiều di tích lích sử, danh lam thắng cảnh như: phố cổ Hội An, Thánh địa Mỹ Sơn,
nhiều làng nghề truyền thống nên du lịch rất phát triển. Việc khôi phục, mở rông và5
phát triển các làng nghề truyền thống như trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa sẽ góp
phần hình thành các làng nghề truyền thống, thu hút khách du lịch, đồng thời góp phần
vào chuyển đổi cơ cấu trong nông nghiệp nông thôn, công nghiệp hoá hiện đại hoá
nông nghiệp và nông thôn. Trong những năm sản xuất dâu tằm phát triển, diện tích
trồng dâu của Quảng Nam đã đạt 5.469ha (năm 1982). Hàng năm ở Quảng Nam
thường xảy ra lũ bão gây úng ngập nặng, nhưng qua thực tế cho thấy cây dâu có khả
năng chịu ngập úng hàng tuần. Mặt khác cây dâu còn có tác dụng điều hòa tiểu khí
hậu, chống xói mòn, rửa trôi, bảo vệ đất.


pdf60 trang | Chia sẻ: thientruc20 | Ngày: 09/08/2021 | Lượt xem: 7 | Lượt tải: 0download

Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Nghiên cứu ứng dụng một số giải pháp khcn để nâng cao hiệu quả kinh tế nghề trồng dâu nuôi tằm ở Quảng Nam, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU DÂU TẰM TƠ TW
——————————-
BÁO CÁO TỔNG KẾT
KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI THUỘC DỰ ÁN KHOA HỌC
CÔNG NGHỆ NÔNG NGHIỆP VỐN VAY ADB
Tên đề tài:
NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHCN
ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ NGHỀ TRỒNG DÂU
NUÔI TẰM Ở QUẢNG NAM
Cơ quan chủ quản dự án: Bộ Nông nghiệp và PTNT
Cơ quan chủ trì đề tài: Trung tâm nghiên cứu dâu tằm tơ TW
Chủ nhiệm đề tài: KS. Vũ Văn Ban
Thời gian thực hiện đề tài: 2009 – 2011
Hà Nội – 2012
2
MỤC LỤC
TT Các danh mục trong BC Trang
I. ĐẶT VẤN ĐỀ 4-4
II. MỤC TIÊU 5-5
2.1 Mục tiêu tổng quát 5-5
2.2 Mục tiêu cụ thể 5-5
III. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI
NƯỚC
6-19
3.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước 6-7
3.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 8-10
IV. NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 11-19
1. Nội dung nghiên cứu 11-11
2. Vật liệu nghiên cứu 11-12
3. Phương pháp nghiên cứu 12-19
V. KÉT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 20-56
1. Kết quả nghiên cứu khoa học 20-53
1.1 Nội dung 1: Điều tra thực trạng sản xuất Dâu tằm Quảng Nam 20-26
1.2 Nội dung 2: Nghiên cứu hoàn thiện quy trình trồng dâu giống mới 27-34
1.3 Nội dung 3: Nghiên cứu, tuyển chọn cơ cấu giống tằm nuôi thích hợp
cho Quảng Nam, hoàn thiện quy trình nuôi tằm 2 giai đoạn
35-46
1.4 Nội dung 4: Xây dựng mô hình trồng dâu, nuôi tằm giống mới 46-53
1.5 Nội dung 5: Tập huấn hướng dẫn kỹ thuật trồng dâu, nuôi tằm giống
mới
50-53
2. Tổng hợp các sản phẩm đề tài 53-54
3. Đánh giá tác động của kết quả nghiên cứu 54-55
4. Tổ chức thực hiện và tình hình sử dụng kinh phí 55-56
VI. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 57-58
1 Kết luận 57-58
2 Đề nghị 58-58
TÀI LIỆU THAM KHẢO 59-59
PHỤ LỤC
3
BẢNG CHÚ GIẢI CÁC CHỮ VIẾT TẮT, KÝ HIỆU,
ĐƠN VỊ ĐO LƯỜNG, TỪ NGẮN, THUẬT NGỮ
ĐC: Đối chứng
CT: Công thức
CTĐC: Công thức đối chứng
CTTN: Công thức thí nghiệm
THL: Tổ hợp lai
4
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Ở Việt Nam, nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa vốn có từ lâu đời. Từ
miền Bắc đến miền Nam đã hình thành nhiều vùng ươm tơ, dệt lụa nổi tiếng như: Lĩnh
Bưởi, Lương The, Nhiễu Hồng Đô (Thanh hoá), Lụa Hạ (Hà Tĩnh), Tân Châu (An
Giang)… Trước đây, sản xuất dâu tằm cùng với các cây có sợi khác như bông, lanh,
đay… góp phần giải quyết vải mặc cho người dân. Xét về tầm quan trọng trong nông
nghiệp, sản xuất dâu tằm được xếp thứ 2 sau nghề trồng lúa nước. Sau này, với sự ra
đời của các loại sợi tổng hợp và ảnh hưởng của chiến tranh, sản xuất dâu tằm đã có
nhiều giảm sút. Hiện nay, sản phẩm từ tơ tằm chỉ chiếm khoảng 1% sản lượng vải sợi
nhưng vẫn đứng vị trí hàng đầu trong ngành may mặc và thời trang do đặc tính tự
nhiên không thể thay thế. Về mặt kinh tế, trồng dâu nuôi tằm là một hoạt động sản
xuất quan trọng ở nhiều vùng nông thôn đặc biệt là những vùng đông dân ít đất. Chi
phí đầu tư ban đầu thấp. Cây dâu có thể trồng được trên nhiều loại đất khác nhau kể cả
trên đất xấu, nghèo dinh dưỡng. Sau 4-6 tháng trồng đã có thể thu hoạch lá nuôi tằm
ăn và thu nhập từ dâu tằm đem lại thường cao hơn các cây trồng khác. Sản phẩm làm
ra có giá trị, dễ tiêu thụ, vòng quay lứa tằm ngắn và thu nhập rải đều trong năm.
Những công việc để hái dâu nuôi tằm rất phù hợp với lao động phụ, do vậy rất phù
hợp với điều kiện phát triển của các vùng nông thôn các tỉnh vùng trung du.
Những năm gần đây nhiều tiến bộ kỹ thuật trong lĩnh vực dâu tằm được ứng
dụng vào sản xuất, góp phần năng cao năng suất chất lượng lá dâu, kén tằm. Nhiều
giống dâu, giống tằm mới có năng suất lá cao, chất lượng lá tốt và các tiến bộ kỹ thuật
như các loại phân bón chuyên dùng cho cây dâu, nuôi tằm con tập trung, các loại thuốc
phòng trừ bệnh tằm, thuốc sát trùng, đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng lá
dâu và kén tằm.
Quảng Nam là vùng đất nổi tiếng với nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt vải
với những mặt hàng phổ biến như lanh, sa nhiễu, đũi, the… Tơ lụa Đông Yên, Mã
Châu từng theo chân các thương thuyền ngoại quốc đi khắp vùng biển Đông.
“Duy Xuyên tơ, lụa mỹ miều/ Buổi mai mắc cửi, buổi chiều giăng tơ” Huyện
Duy Xuyên (tỉnh Quảng Nam) nổi tiếng khắp trong Nam ngoài Bắc và cả nước ngoài
với làng nghề truyền thống Dâu tằm tơ Đông Yên (xã Duy Trinh) và làng lụa Mã Châu
(thị trấn Nam Phước).Duy Xuyên là vùng đất nổi tiếng với nghề trồng dâu, nuôi tằm,
ươm tơ, dệt vải với những mặt hàng phổ biến như lanh, sa nhiễu, đũi, the… Tơ lụa
Đông Yên, Mã Châu từng theo chân các thương thuyền ngoại quốc đi khắp vùng biển
Đông. Vào thời kỳ hưng thịnh, tại đây có trên 400 hộ theo nghề với hàng trăm ha đất
trồng dâu. Tơ lụa Đông Yên, Mã Châu khẳng định được chất lượng và được xuất đi
nhiều nước trên thế giới. Quảng Nam là một tỉnh có nhiều tiềm năng phát triển nghề
trồng dâu nuôi tằm, với quỹ đất bãi ven sông rất thuận lợi cho cây dâu sinh trưởng
phát triển, cho năng suất lá cao chất lượng lá tốt. Quảng Nam cũng là địa danh có
nhiều di tích lích sử, danh lam thắng cảnh như: phố cổ Hội An, Thánh địa Mỹ Sơn,
nhiều làng nghề truyền thống nên du lịch rất phát triển. Việc khôi phục, mở rông và
5
phát triển các làng nghề truyền thống như trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa sẽ góp
phần hình thành các làng nghề truyền thống, thu hút khách du lịch, đồng thời góp phần
vào chuyển đổi cơ cấu trong nông nghiệp nông thôn, công nghiệp hoá hiện đại hoá
nông nghiệp và nông thôn. Trong những năm sản xuất dâu tằm phát triển, diện tích
trồng dâu của Quảng Nam đã đạt 5.469ha (năm 1982). Hàng năm ở Quảng Nam
thường xảy ra lũ bão gây úng ngập nặng, nhưng qua thực tế cho thấy cây dâu có khả
năng chịu ngập úng hàng tuần. Mặt khác cây dâu còn có tác dụng điều hòa tiểu khí
hậu, chống xói mòn, rửa trôi, bảo vệ đất.
Tuy nhiên, những năm gần đây ngành sản xuất dâu tằm tơ ở Quảng Nam giảm
mạnh cả về diện tích và sản lượng kén tơ. Có nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên
nhân chủ yếu là do hiệu quả kinh tế của sản xuất dâu tằm thấp hơn so với các cây
trồng khác. Để nâng cao hiệu quả kinh tế nghề trồng dâu nuôi tằm đối với Quảng Nam
trước hết cần nghiên cứu tuyển chọn được các giống dâu, giống tằm thích nghi với
điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật về thâm canh cây dâu,
kỹ thuật nuôi tằm để tăng năng suất, chất lượng kén tơ.
Xuất phát từ thực tiễn sản xuất dâu tằm Quảng Nam, chúng tôi tiến hành thực
hiện đề tài: “Nghiên cứu, ứng dụng một số giải pháp KHCN để nâng cao hiệu quả kinh
tế nghề trồng dâu nuôi tằm tại Quảng Nam”
II. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI
2.1 Mục tiêu tổng quát
– Ứng dụng một số giải pháp KHCN mới để nâng cao hiệu quả kinh tế nghề
trồng dâu nuôi tằm tại Quảng Nam.
1.2 Mục tiêu cụ thể
– Nghiên cứu, tuyển chọn cơ cấu giống tằm nuôi thích hợp với điều kiện Quảng
Nam, hoàn thiện quy trình nuôi tằm tiên tiến theo 2 giai đoạn, năng suất kén đạt 10-12
kg/vòng trứng, hiệu quả kinh tế tăng 15%.
– Nghiên cứu, hoàn thiện quy trình trồng, thâm canh cây dâu lai F1 tại Quảng
Nam, đưa năng suất lá dâu đạt >25 tấn/ha/năm, chất lượng lá tốt.
– Xây dựng được mô hình thử nghiệm giống dâu, năng suất lá đạt >25 tấn/ha;
giống tằm mới đạt hiệu quả kinh tế cao, năng suất tăng 10-15%.
– Tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật cho các hộ nông dân tham gia mô hình trồng
dâu, nuôi tằm.
6
III. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
Hiện nay, trên thế giới có 31 nước tham gia sản xuất dâu tằm. Theo FAO từ nay
đến năm 2020 nhu cầu tơ tằm tăng 2 – 3 lần, nhưng khả năng sản xuất chỉ đáp ứng
được 60 – 70% nhu cầu. Điều này chứng tỏ rằng ngành sản xuất tơ tằm chưa đáp ứng
được nhu cầu tiêu dùng của con người, do vậy mà trong tương lai ngành trồng dâu nuôi
tằm vẫn còn phát triển hơn nữa để đáp ứng được nhu cầu của con người. Theo kết quả
điều tra của Trung tâm Dâu tằm Quảng Châu – Trung Quốc (1992) cho thấy mức tiêu
thụ tơ bình quân theo đầu người của thế giới là 12gam, ở châu Âu là 14gam, nhưng ở
Nhật Bản là 217gam [12]. Do vậy, người ta nhận định rằng Nhật Bản là thị trường tiêu
thụ tơ không có giới hạn.
Trung Quốc là nước sản xuất dâu tằm lớn nhất thế giới chiếm 77,8%, Ấn Độ
đứng thứ 2 chiếm 15,4% và Việt Nam đứng thứ 3 chiếm tỷ lệ 2,4%. Sản xuất dâu tằm
của các nước có khoảng cách quá khác biệt nhau. Nước thứ nhất có sản lượng gấp 5
lần nước đứng thứ hai, nước thứ hai có sản lượng gấp 6,4 lần nước thứ 3. Nước có sản
lượng cao nhất, Trung Quốc đạt tới gần bảy trăm ngàn tấn, trong khi đó nước Pháp sản
lượng chỉ có 0,7 tấn. Nhật Bản là nước có trình độ sản xuất cao nhất, sau 13 năm sản
lượng đã giảm chỉ còn 7% và tụt xuống đứng thứ 10 thay vì thứ 6 vào năm 1995.
Việc nghiên cứu, chọn tạo các giống dâu mới cùng với kỹ thuật thâm canh để
nâng cao năng suất chất lượng lá dâu được hầu hết các nước sản xuất dâu tằm trên thế
giới coi trọng.
Ở Liên Xô (trước đây) từ những năm 40 của thập kỷ trước các nhà khoa học
chọn giống đã bắt đầu nghiên cứu để tạo ra giống dâu lai trồng hạt [4]. Một số giống
dâu trồng hạt đầu tiên được đưa vào trồng ở một số nước cộng hòa của Liên Xô như
giống Sa Nhít cho năng suất lá cao trên 30% so với giống dâu cũ trồng bằng hom.
Nhật Bản là nước sản xuất dâu tằm tiên tiến, đã tiến hành nghiên cứu chọn tạo
các giống dâu lai từ năm 1916. Viện Quốc gia về Sericultural và côn trùng học Khoa
học (NISES) tại Nhật Bản đã thu thập và duy trì 1 300 giống dâu bản địa và nhập nội
(Machii, Koyama và Yamanouchi, 1999). Năm 1922 đã đưa vào sản xuất 2 giống dâu
Kokuso 13 và Kokuso 70. Năm 1949 các giống dâu mới Kokuso 20, Kokuso 21 và
Kokuso 27 tiếp tục đưa vào sản xuất. Các giống dâu này tuy có năng suất lá cao nhưng
dễ nhiễm bệnh lùn, chất lượng lá không cao nên không được tiếp tục mở rộng. Từ
những 60 các nhà tạo giống Nhật Bản đã tạo ra được nhiều giống dâu tam bội thể như
“Shinkenmochi”, “Aobanezumi”, “Mitsushigeri”, “Yukimasari” và “Yukiasahi” cho
năng suất lá cao, chất lượng lá tốt, đề kháng tốt với sâu bệnh hại. Năm 1971 nghiên
cứu về khả năng đề kháng bệnh lùn ỏ cây dâu được tiến hành nghiên cứu.
Còn ở Trung Quốc đến năm 1970 mới bắt đầu đi theo hướng nghiên cứu chọn
tạo giống dâu lai F1 lưỡng bội trồng hạt, đến năm 1986 đã nghiên cứu, chọn tạo giống
7
dâu lai tam bội thể trồng hạt. Đến nay các Viện nghiên cứu Dâu tằm của Trung Quốc
đã chọn tạo và đưa vào sản xuất hàng loạt giống dâu lai F1 trồng hạt: Bắc khu 1 x 540,
Đường 10 x Luân 109, Sha2 x Luân 109, Quảng Đông 4, Quế ưu 12, Quế ưu 62… [3].
Từ năm 1980 trở lại đây ở 20 tỉnh và 150 huyện trồng dâu nuôi tằm của Trung Quốc
bình quân mỗi năm đã sử dụng khoảng 30.000 kg hạt dâu để trồng mới và cải tạo
giống dâu cũ. Đồng thời cùng với việc nghiên cứu, chọn tạo giống dâu mới, các biện
pháp kỹ thuật canh tác như: mật độ trồng, chế độ bón phân, tưới nước, đốn hái, phòng
trừ sâu bệnh cũng được tiến hành nghiên cứu rất sâu. Theo số liệu của Tổng trạm Dâu
tằm Quảng Tây (Trung Quốc) thì hiện nay diện tích trồng dâu ở Trung Quốc có 80 vạn
ha, trong đó các giống dâu lai chiếm hơn 80%. Năng suất lá các giống dâu Quế ưu đã
đạt 60 tấn lá/ha/năm. Chỉ tính riêng tỉnh Quảng Tây, hiện có 13 vạn ha dâu, trong đó
diện tích trồng dâu lai Quế Ưu 12 đạt 130 vạn mẫu. Nhiều tiến bộ kỹ thuật được áp
dụng vào sản xuất, đưa năng suất kén đạt 2500-3000 kg kén/ha.
Ấn Độ cũng là một quốc gia có nghề sản xuất dâu tằm tơ tương đối phát triển.
Công tác nghiên cứu, chọn tạo giống dâu và các biện pháp kỹ thuật để nâng cao năng
suất, chất lượng lá dâu được đầu tư nghiên cứu rất cơ bản. Viện Nghiên cứu Dâu tằm
Mysore miền Nam Ấn độ đã nghiên cứu chọn tạo được hàng chục giống dâu mới.
Năm 1969, bằng phương pháp chọn lọc tự nhiên đã chọn được giống dâu Kanva-2 cho
năng suất lá 30-35 tấn/ha, có khả năng kháng bệnh rỉ sắt và bạc thau khá, khả năng
thích ứng rộng. Năm 1985 tại Viện nghiên cứu Dâu tằm Mysore, bằng phương pháp
xử lý hóa chất tạo đột biến, đã tạo được 2 giống dâu S54 và S36, trong điều kiện tưới
nước cho năng suất lá 38-45 tấn/ha, đề kháng với bệnh rỉ sẳ, bạc thau và đốm lá khá.
Bằng lai hữu tính đã tạo được giống dâu Victoria-1, lai giữa giống S30 và Berc 776
cho năng suất lá 35 tấn/ha, chất lượng lá rất tốt, hàm lượng protein đạt 24,6%.
Các nghiên cứu về chọn tạo giống tằm mới cũng được các nước sản xuất dâu tằm
trên thế giới tập trung nghiên cứu. Ở Trung Quốc, bằng phương pháp chọn lọc nguyên
liệu khởi đầu, sau đó sử dụng ưu thế lai các nhà khoa học đã tạo ra các giống lai nhị,
lai tam, lai tứ phục vụ sản xuất, điển hình như giống lưỡng Quảng số 2, được tạo ra từ
4 giống 932, 7532 của Trung Quốc và 2 giống Nhật Bản là Tương số 9 và Phù số 7
(Ly Bao Wu, 1994) có năng suất chất lượng tơ cao, nuôi phổ biến ở Quảng Đông,
Quảng Tây (Trung Quốc). Giống Bạch Ngọc x Thu Phong nuôi tại Triết Giang cho
năng suất kén bình quân/ hộp trứng đạt 55-60 kg kén, chiều dài tơ đơn đạt 1.000-
1.200m. Ở Nhật Bản Sau 40 năm nghiên cứu, cải lương và phát triển giống tằm, chiều
dài tơ đơn của kén từ 500m đến nay đã đạt 1.500m. Bằng phương pháp chuyển đổi
nhiễm sắc thể giới tính, các nhà khoa học Nhật Bản đã tạo ra được giống tằm đánh dấu
giới tính thời kỳ tằm, kén và trứng (Tazima-1950).
8
2. Tình hình nghiên cứu trong nước
Ở Việt Nam, nghề trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ dệt lụa vốn có từ lâu đời và gắn
liền với tên tuổi của công chúa Thiều Hoa. Theo các tài liệu văn hóa và lịch sử còn lưu
lại, khoảng 2.000 năm trước nghề trồng dâu nuôi tằm ở nước ta đã đạt đến trình độ khá
cao. Tuy nhiên công tác nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực này còn rất non trẻ. Mãi
đến năm 1970 mới bắt đầu tiến hành công tác nghiên cứu chọn tạo các giống dâu mới.
Năm 1971, Trịnh Bá Hữu (Đại học tổng hợp Hà Nội) và Hà Văn Phúc (Trại tằm Mai
Lĩnh) đã dùng hóa chất colchicin tạo ra giống dâu tứ bội C71A (4n) đầu tiên. Từ giống
dâu tứ bội này đã lai tạo, chọn lọc được nhiều giống dâu lai tam bội thể, trong đó một
số giống đã được công nhận giống Quốc gia như: tam bội thể số 7, 11, 12, 28 và 36
[5]. Các giống này đều là các giống dâu tam bội thể (3n=42), nhân giống vô tính, có
nhiều ưu điểm lá to, dày, cho năng suất lá cao hơn giống dâu cũ đang trồng phổ biến
trong sản xuất từ 30-45%, khả năng đề kháng sâu bệnh khá, thích ứng với nhiều vùng
sinh thái khác nhau, trong đó giống dâu số 11 thích hợp với vùng đất mặn ven biển
Thái Bình, Nam Định, Nghệ An; giống dâu số 7 thích hợp với vùng đất đồi Tây
Nguyên; giống dâu tam bội số 12 thích hợp với vùng đất bãi ven sông, đất đồi các tỉnh
vùng đồng bằng sông Hồng. Từ năm 1993 Bộ môn Cây dâu Trung tâm Nghiên cứu
Dâu tằm tơ Trung ương bắt đầu chuyển hướng sang nghiên cứu lai tạo, chọn lọc giống
dâu lai F1 trồng bằng hạt hạt. Bằng phương pháp lai hữu tính giữa các giống dâu tứ
bội (4n) và các giống dâu lưỡng bội (2n), đã tạo ra nhiều tổ hợp dâu lai F1 trồng hạt,
trong đó các giống dâu lai VH9, VH13, VH15 đã được công nhận chính thức giống
cây trồng mới, được trồng rộng rãi trong sản xuất, cho năng suất lá 30 – 35 tấn/ha, tăng
30 – 40% so với giống dâu cũ (6); giống dâu lai VH17 đã được Hội đồng Khoa học Bộ
Nông nghiệp và PTNT công nhận sản xuất thử và nhiều tổ hợp dâu lai F1 đang được
tiếp tục khảo nghiệm.
Cùng với việc nghiên cứu chọn tạo các giống dâu lai F1 có năng suất, chất lượng
lá cao, các biện pháp kỹ thuật thâm canh, phòng trừ sâu bệnh hại dâu, bón phân cho
dâu cũng được tiến hành nghiên cứu rất cơ bản. Các biện pháp kỹ thuật đốn hái đã
được nghiên cứu để tăng sản lượng lá cho nuôi tằm vào vụ xuân và vụ thu thích hợp
cho nuôi tằm kén trắng cho năng suất, chất lượng cao. Trong 3 năm (2001-2003) đề
tài cấp nhà nước: Nghiên cứu một số giải pháp Khoa học Công nghệ nhằm nâng cao
năng suất, chất lượng tơ kén đã nghiên cứu, chọn lọc được 2 giống dâu thích hợp cho
nuôi tằm con là IA và VH13, nghiên cứu chuyển giao công thức của 4 loại phân bón
chuyên dùng cho cây dâu cho công ty phân lân Văn Điển sản xuất mỗi năm hàng ngàn
tấn phục vụ sản xuất. Thực tế sản xuất cho thấy bón phân đa yếu tố NPK Văn Điển
thay thế bón phân đơn, giảm chi phí 20% đến 25%, năng suất lá dâu tăng 12% đến
15%.
Công tác nghiên cứu sâu bệnh hại dâu đã đi sâu nghiên cứu quy luật phát sinh,
phát triển của một số sâu bệnh chính hại cây dâu như bệnh bạc thau, gỉ sắt, vi khuẩn,
9
sâu cuốn lá, sâu róm, rệp hại dâu… Kết quả nghiên cứu đã xác định được các biện pháp
phòng trị hữu hiệu đối với các loại sâu bệnh chính hại cây dâu.
Cùng với việc nghiên cứu về cây dâu, về chọn tạo giống tằm cũng được tập trung
nghiên cứu. Trước những năm 65 ở Việt Nam chủ yếu sử dụng các giống tằm bản địa
đa hệ kén vàng, năng suất chất lượng tơ thấp, chiều dài tơ đơn chỉ đạt 300m. Sau đó có
nhập một số giống tằm lưỡng hệ của Trung Quốc như: 306 x Hoa Thập, Nam Nông số
9. Năm 1967 Giáo sư. Lê Văn Liêm đã lai tạo thành công ra một số giống tằm lưỡng
hệ đầu tiên của Việt Nam như: 621, 644, đã đưa năng suất kén tằm tăng lên 80 – 100%
(Lê Văn Liêm, 1974). Tiếp sau đó bằng phương pháp thuần dòng (Lê Thị Kim, 1994,
Nguyễn Thị Đảm, 2004) đã tạo ra các giống tằm lưỡng hệ XV, LNB, NC, B42, B46.
Sử dụng phương pháp lai tổng hợp (Phạm Văn Vượng, 1992, Đặng Đình Đàn, 1996;
Tô Tường Vân, 1993) đã tạo ra được các giống tằm có năng suất kén cao, chất lượng
tốt như: BL, 4792, N12, N16, BV10, BV11, TQ112. các giống tằm trên đều sử dụng
phương pháp chọn lọc dòng thuần rồi sau đó phối hợp tạo ưu thế lai. Kết quả nghiên
cứu đề tài cấp Nhà nước (2001-2003) đã xác định được 4 cơ cấu giống tằm, 4 cơ cấu
giống dâu thích hợp cho cả 3 vụ xuân, hè, thu ở vùng đồng bằng sông Hồng và Tây
Nguyên. Đồng thời với nghiên cứu, chọn tạo các giống tằm mới có năng suất, chất
lượng cao như: B42, B46 phù hợp với điều kiện sinh thái của Việt Nam, nhiều tiến bộ
kỹ thuật như: các loại thuốc sát trùng, phòng trị bệnh hại tằm, kỹ thuật nuôi tăm tiên
tiến theo 2 giai đoạn…Do áp dụng đồng bộ các giải pháp Khoa học Công nghệ về
giống dâu, giống tằm và các biện pháp kỹ thuật đã nâng cao năng suất kén/ha dâu từ
1.133 lên 2.076 kg, trong đó tơ đạt cấp 2A trở lên chiếm 61,18%, tăng hiệu quả kinh tế
20-30%, giải quyết việc làm cho trên 12.000 lao động.
Trong sản xuất dâu tằm tơ ở Việt Nam những năm gần đây công tác nghiên cứu
và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật đã được chú trọng; nhiều giống dâu, giống tằm mới có
năng suất cao, chất lượng tốt và các biện pháp kỹ thuật đã được áp dụng vào sản xuất.
Tuy nhiên ở một số tỉnh miền núi phía Bắc và miền Trung các tiến bộ kỹ thuật mới
vẫn chưa được phổ biến áp dụng rộng rãi, do vậy năng suất chất lượng lá dâu, kén tằm
vẫn còn thấp, chưa ổn định. Quảng Nam cũng là một tỉnh trong tình trạng trên.
Thực trạng sản xuất Dâu tằm tơ của Quảng Nam: Quảng Nam là một tỉnh sản
xuất dâu tằm tơ rất phát triển những năm 90. Là một tỉnh miền Trung, nằm ở vị trí
15o54-16o73 vĩ độ Bắc, 10o13-108o44 độ kinh Đông. Tổng diện tích tự nhiên
10.406,03 km2, với 125 km chiều dài bờ biển. Diện tích đất nông nghiệp 105.600 ha,
trong đó diện tích đất có thể trồng dâu là 11.600 ha, Quảng Nam là địa phương có
truyền thống trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ dệt lụa, có nhiều tiềm năng để mở rộng và
phát triển nghề trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ dệt lụa (quỹ đất bãi ven sông, nguồn lao
động nông nhàn rất lớn nhưng chưa được khai thác có hiệu quả). Quảng Nam là tỉnh
có nhiều cơ sở làng nghề về nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa như: Hợp tác xã ươm tơ dệt may
Mã Châu (Thị trấn Nam Phước), Hợp tác xã Dâu tằm Duy Trinh, Công ty TNHH ươm
10
tơ dệt lụa Phú Cường… Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế trồng dâu nuôi tằm của Quảng
Nam những năm gần đây không cao, năng suất lá dâu chỉ đạt 15 tấn đến 20 tấn/
ha/năm, thu nhập từ trồng dâu nuôi tằm mới đạt 25 – 30 triệu đồng/ha/năm. Có nhiều
nguyên nhân, trước tiên là do cơ cấu giống dâu, giống tằm trong sản xuất. Về giống
dâu chủ yếu trong sản xuất đều là những giống dâu địa phương, năng suất, chất lượng

[block id=”bo-sung”]

Từ khóa: Đề tài Nghiên cứu ứng dụng một số giải pháp khcn để nâng cao hiệu quả kinh tế nghề trồng dâu nuôi tằm ở Quảng Nam

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *