[block id=”bo-sung-1″]


Cây dừa (Cocos nucifera L.) là một trong những cây lấy dầu đa niên chủ yếu của
vùng nhiệt đới được trồng rất phổ biến ở nhiều nước, cây dừa có chu kỳ kinh tế từ 50 – 70
năm. Cây dừa từ lâu đã được xem là cây của cuộc sống (tree of life). Cây dừa có rất nhiều
công dụng so với các loại cây trồng khác vì hầu hết các phần của quả dừa, lá dừa và thân
dừa đều có thể sử dụng phục vụ cho nhu cầu của đời sống con người. Điều kiện tự nhiên
và xã hội ở nước ta thuận lợi cho phát triển cây dừa. Dừa được trồng ở Đồng bằng Sông
Hồng cho đến tận cùng phía Nam của đất nước. Đặc biệt cây dừa phát triển tốt từ Thừa
Thiên – Huế trở vào Nam.
Ở Việt Nam có nhiều giống dừa, nhóm dừa lấy dầu gồm có dừa Ta, dừa Dâu, dừa
Lửa, dừa Bị ngoài việc lấy dầu từ cơm dừa, các phần phụ khác như xơ, gáo, nước dừa
cũng được sử dụng để chế biến thành các sản phẩm có giá trị cao như thảm sơ dừa, than
hoạt tính, thạch dừa. Ngoài các giống dừa chủ yếu nêu trên, Việt Nam còn có giống dừa
đặc ruột, còn được gọi là dừa Sáp. Dừa Sáp có tên khoa học là Makapuno coconuts thuộc
họ nhà Cau. Dừa Sáp là giống dừa đặc ruột, không có nước hoặc rất ít nước, nước dừa ở
tình trạng keo, sền sệt, cơm dừa nhão như kem. Dừa Sáp có nguồn gốc từ Philippines, là
hiện tượng đột biến gen của giống dừa cao Laguna, chi phối bởi một gen lặn duy nhất
(Rillo và Paloma, 1992). Dừa Sáp phân bố ở Việt Nam chủ yếu ở tỉnh Trà Vinh, đặc biệt ở
huyện Cầu Kè, nơi được cho là vùng đất tốt nhất để trồng dừa Sáp. Dừa Sáp được phát
hiện tại Philippines nhưng do các đặc tính ưu việt của nó mà hiện nay, dừa Sáp được trồng
phổ biến ở rất nhiều nơi trên thế giới như Ấn Độ, Indonesia, Brazil và Sri Lanka.


pdf74 trang | Chia sẻ: thientruc20 | Ngày: 09/08/2021 | Lượt xem: 17 | Lượt tải: 0download

Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Nghiên cứu ứng dụng phương pháp nuôi cây phôi soma từ chồi mầm để nhân giống dừa sáp đặc ruột tại tỉnh Trà Vinh, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

– 1 –
VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
VIỆN KHOA HỌC KỸ THUẬT NÔNG NGHIỆP MIỀN NAM
——————————-
BÁO CÁO TỔNG KẾT
KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI THUỘC DỰ ÁN KHOA HỌC
CÔNG NGHỆ NÔNG NGHIỆP VỐN VAY ADB
Tên đề tài:
NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG PHƯƠNG PHÁP NUÔI CÂY PHÔI SOMA
TỪ CHỒI MẦM ĐỂ NHÂN GIỐNG DỪA SÁP ĐẶC RUỘT TẠI TỈNH
TRÀ VINH
Cơ quan chủ quản dự án: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
Cơ quan chủ trì đề tài: Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền
Nam
Chủ nhiệm đề tài: ThS Trương Quốc Ánh
Thời gian thực hiện đề tài: 2009 – 2011
Tp. Hồ Chí Minh, tháng 11/2012
– 2 –
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Cây dừa (Cocos nucifera L.) là một trong những cây lấy dầu đa niên chủ yếu của
vùng nhiệt đới được trồng rất phổ biến ở nhiều nước, cây dừa có chu kỳ kinh tế từ 50 – 70
năm. Cây dừa từ lâu đã được xem là cây của cuộc sống (tree of life). Cây dừa có rất nhiều
công dụng so với các loại cây trồng khác vì hầu hết các phần của quả dừa, lá dừa và thân
dừa đều có thể sử dụng phục vụ cho nhu cầu của đời sống con người. Điều kiện tự nhiên
và xã hội ở nước ta thuận lợi cho phát triển cây dừa. Dừa được trồng ở Đồng bằng Sông
Hồng cho đến tận cùng phía Nam của đất nước. Đặc biệt cây dừa phát triển tốt từ Thừa
Thiên – Huế trở vào Nam.
Ở Việt Nam có nhiều giống dừa, nhóm dừa lấy dầu gồm có dừa Ta, dừa Dâu, dừa
Lửa, dừa Bị ngoài việc lấy dầu từ cơm dừa, các phần phụ khác như xơ, gáo, nước dừa
cũng được sử dụng để chế biến thành các sản phẩm có giá trị cao như thảm sơ dừa, than
hoạt tính, thạch dừa. Ngoài các giống dừa chủ yếu nêu trên, Việt Nam còn có giống dừa
đặc ruột, còn được gọi là dừa Sáp. Dừa Sáp có tên khoa học là Makapuno coconuts thuộc
họ nhà Cau. Dừa Sáp là giống dừa đặc ruột, không có nước hoặc rất ít nước, nước dừa ở
tình trạng keo, sền sệt, cơm dừa nhão như kem. Dừa Sáp có nguồn gốc từ Philippines, là
hiện tượng đột biến gen của giống dừa cao Laguna, chi phối bởi một gen lặn duy nhất
(Rillo và Paloma, 1992). Dừa Sáp phân bố ở Việt Nam chủ yếu ở tỉnh Trà Vinh, đặc biệt ở
huyện Cầu Kè, nơi được cho là vùng đất tốt nhất để trồng dừa Sáp. Dừa Sáp được phát
hiện tại Philippines nhưng do các đặc tính ưu việt của nó mà hiện nay, dừa Sáp được trồng
phổ biến ở rất nhiều nơi trên thế giới như Ấn Độ, Indonesia, Brazil và Sri Lanka.
Các loại trái dừa nói chung thường trải qua vài giai đoạn: khi dừa còn non, cơm
mềm dẻo, nước ngọt, khi già thì cơm dừa cứng lại, nước nhạt dần và có thể lên men. Riêng
dừa Sáp thì sau khi trải qua giai đoạn còn non với cơm dừa và nước dừa sẽ tiếp tục phát
triển dày dần phần cơm dừa lên lấp gần đầy khoảng trống của gáo dừa, chỉ để lại một
không gian nhỏ chính giữa với chất lỏng sệt, có mùi thơm đặc trưng. Cơm dừa dạng xốp,
mềm và dẻo chứ không còn cứng như cơm dừa của các quả dừa khác. Về mặt sinh lý, dừa
Sáp có cấu trúc và đặc tính giống với dừa thường. Thân cây có thể cao tới 30m , với các lá
đơn xẻ thùy lông chim 1 lần, cuống và gân chính dài 4–6 m, các thùy với gân cấp 2 có thể
dài 60–90 cm; lá kèm thường biến thành bẹ dạng lưới ôm lấy thân; các lá già khi rụng để
lại vết sẹo trên thân.
– 3 –
Về đặc tính canh tác dừa phát triển tốt trên đất cát pha và có khả năng chống chịu
mặn tốt cũng như ưa thích các vùng có nhiều nắng và lượng mưa từ 750–2.000 mm hàng
năm. Điều này giúp dừa trở thành loại cây định cư bên các bờ biển nhiệt đới một cách
tương đối dễ dàng. Dừa cần độ ẩm cao (70–80%) để có thể phát triển một cách tối ưu nhất,
điều này lý giải tại sao nó rất ít khi được tìm thấy trong các khu vực có độ ẩm thấp. Ví dụ
khu vực Địa Trung Hải, thậm chí cả khi các khu vực này có nhiệt độ đủ cao, dừa rất khó
trồng và phát triển trong các khu vực khô cằn.
Trong một quày dừa Sáp chỉ có khoảng 25% trái đặc ruột, số còn lại bình thường.
Về phương pháp nhân giống, đối với các giống dừa thường chỉ cần chọn cây mẹ khỏe
mạnh, trái sai, chất lượng cơm (dừa khô), nước (dừa non) vừa ý, chờ trái già (khô) thu hái
trái để giống. Đối với dừa Sáp, chỉ những trái không có sáp mới có khả năng tạo phôi, tạo
mộng, mầm và tạo ra cây dừa Sáp giống; những trái có sáp không thể để giống. Do thụ
phấn chéo, thế hệ cây con khó xác định về tính trạng và chất lượng trái. Do đó, muốn nhân
giống dừa Sáp người ta ươm trái bình thường trên cây dừa Sáp và thế hệ tiếp theo cũng cho
tỉ lệ trái đặc ruột tương đương 25%. Vì vậy, để khắc phục hạn chế này, các nhà khoa học
đã nghiên cứu sản xuất ra giống dừa Sáp bằng phương pháp nuôi cấy phôi để nhân giống
và gia tăng tỉ lệ trái sáp.
Dừa Sáp có giá cao gấp 10-20 lần và là cây trồng phổ biến ở các vùng nhiệt đới và
là cây đem lại nguồn lợi kinh tế cao. Dừa Sáp thường chủ yếu được dùng chế biến thực
phẩm (kem, bánh, kẹo) và mỹ phẩm. Dừa Sáp còn được dùng để chế biến nhiều loại nước
giải khát. Cơm dừa được nạo, cho vào máy xay sinh tố đã chế sẵn sữa, đường, cà
phê hoặc ca cao, cùng nước đá bào cho thức uống giải khát bùi, béo, ngọt. Dừa có độ dầu
cao hơn dừa thường, mùi thơm đặc trưng hơn nên có thể trở thành đặc tính quý ứng dụng
trong việc sản xuất bánh kẹo và các sản phẩm khác đem lại nguồn lợi kinh tế cao.
Dừa là một trong những loài thực vật khó nhân giống. Tuy nhiên, trước sự phát triển
của khoa học kỹ thuật, phương pháp nhân giống in vitro ngày một cải thiện. Vì vậy, trước
yêu cầu của thực tiễn sản xuất, đề tài: “Nghiên cứu ứng dụng phương pháp nuôi cấy phôi
soma từ chồi mầm để nhân giống dừa Sáp đặc ruột tại tỉnh Trà Vinh” hỗ trợ cho việc
hoàn thiện quy trình nhân giống dừa Sáp, giúp cho công tác lai tạo và bảo tồn giống dừa
Sáp hiện nay.
– 4 –
II. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
2.1 Mục tiêu tổng quát
Nhân, lưu giữ giống dừa Sáp đặc ruột có giá trị kinh tế cao đặc thù của tỉnh Trà
Vinh bằng ứng dụng phương pháp nuôi cấy phôi soma để bảo tồn nguồn gen dừa quý
hiếm, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững và gia tăng thu nhập thực tế cho người trồng
dừa Sáp đặc ruột trong cộng đồng tại địa phương.
2.2 Mục tiêu cụ thể
– Tạo ra cây con giống dừa Sáp bằng ứng dụng kỹ thuật nuôi cấy phôi soma từ chồi mầm
thích hợp và hiệu quả.
– Xây dựng quy trình nhân giống dừa Sáp bằng ứng dụng kỹ thuật nuôi cấy phôi soma.
– Xây dựng quy trình chăm sóc cây giống dừa Sáp đặc ruột giai đoạn vườn ươm.
III. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
3.1 Giới thiệu về cây dừa Sáp
3.1.1 Phân loại
Giới: Plantae
Lớp: Liliopsida
Bộ: Arecales
Họ: Arecaceae
Phân họ: Arecoideae
Tông: Cocoeae
Phân tông: Butinae
Chi: Cocos
Loài: Coconuts
3.1.2 Nguồn gốc và sự phân bố
Dừa Sáp có nguồn gốc từ Philippines, còn gọi là Makapuno là hiện tượng đột biến
gen của giống dừa cao Laguna, chi phối bởi một gen lặn duy nhất. Hiện tượng này là một
hiện tượng di truyền đặc điểm (Rillo và Paloma, 1992). Dừa Sáp được nhập về Việt Nam
khoảng những năm 1960 tại tỉnh Trà Vinh. Có tài liệu cho rằng loại cây cho quả dừa Sáp
Hình 3.1 Cây dừa Sáp
– 5 –
đã xuất hiện ở huyện Cầu Kè vào năm 1942 do một nhà sư người Khmer sang thăm
Campuchia mang về làm giống. Do đột biến gen và có thể do điều kiện thổ nhưỡng, khí
hậu, thời tiết mới ở vùng đất Cầu Kè đã khiến dừa cho trái Sáp đặc biệt, trở thành một đặc
sản nổi tiếng chỉ có ở Trà Vinh.
3.1.3 Vị trí của dừa Sáp trên thị trường
Dừa Sáp có giá cao gấp 10-20 lần dừa thường, từ năm 2000 trở lại đây giá dừa Sáp
đã tăng cao và trở thành loại dừa có giá đắt nhất Việt Nam (chủ yếu do sản lượng cung cấp
ít). Giá dừa Sáp dao động từ khoảng 100.000đ – 220.000đ/trái. Trà Vinh là tỉnh duy nhất
trồng dừa Sáp chỉ có thể cung cấp khoảng 10 ngàn trái/năm. Dừa Sáp có độ dầu cao hơn
dừa thường, mùi thơm đặc trưng hơn nên có thể trở thành đặc tính quý ứng dụng trong
việc sản xuất bánh kẹo và các sản phẩm khác đem lại nguồn lợi kinh tế cao. Ngoài ra, như
các giống dừa khác, dừa Sáp có thể sản xuất cơm dừa, thạch dừa (nata de coco), mứt dừa,
kem dừa.
Bảng 2.1 Thành phần dinh dưỡng của dừa Sáp
Thành phần Hàm lượng Thành phần Hàm lượng
Nước 64,8g Canxi 58 mg
Năng lượng 194 kcal Photpho 59 mg
Protein 2,4g Sắt 1,4 mg
Chất béo 17,6g Vitamin B1 0,02 mg
Xơ 5g Vtamin B2 0,02 mg
Đường 9,5g Vitamin B3 0,6 mg
Tro 0,7 mg Vitamin C 8 mg
Thành phần dinh dưỡng trong 100g cơm dừa
Theo tiến sĩ Erlinda Rillo thuộc Ủy ban Dừa Philippines (PCA) nghiên cứu cho
thấy rằng dừa Sáp có hàm lượng dinh dưỡng cao hơn dừa thường, đặc biệt là hàm lượng
galactomannan do đó được dùng làm thực phẩm và mỹ phẩm. Ngoài ra dừa Sáp cũng có
– 6 –
hàm lượng các acid béo cao hơn dừa bình thường bao gồm caproic (C6), 0,61% so với
0,41% của dừa thường; capric (C10), 7,34% so với 7,21%; acid lauric (C12), 50,06% so
với 47,63%; và myristic (C14), 18,36% so với 15,26%. Chính vì những giá trị dinh dưỡng
và thành phần đặc biệt đó mà nhu cầu dừa Sáp đang ngày càng tăng cao ở Philippines, các
công ty chế biến thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm cần 1,5 triệu quả dừa Sáp mỗi năm.
3.1.4 Đặc điểm sinh học của dừa Sáp
Rễ
Dừa Sáp có rễ bất định sinh ra liên tục ở phần đáy gốc thân, không có rễ cọc. Lúc
mới mọc có màu trắng sau chuyển sang màu đỏ nâu. Rễ không có rễ lông hút mà chỉ có
những rễ nhỏ là rễ dinh dưỡng. Những rễ này hình thành trên rễ
chính và có hoạt động như rễ hô hấp, giúp cho cây trao đổi khí.
Trong điều kiện ngập nước liên tục sẽ ảnh hưởng đến khả năng
hô hấp của bộ rễ, làm cho cây dừa giảm sức tăng trưởng do cây
dừa là cây chịu nước nhưng không chịu ngập. Rễ già sẽ chết và
rễ mới phát triển liên tục. Tuần đầu tiên sau khi nảy mầm, cây
dừa con sẽ mọc ra một rễ cấp 1 có chiều dài trung bình 5cm,
mười ngày sau sẽ mọc ra rễ thứ hai, sau sáu tuần sẽ có trung
bình 3 rễ cấp 1, với chiều dài rễ dài nhất khoảng 20cm.
Thân
Thân dừa Sáp mọc thẳng, không phân nhánh, chiều cao trung bình từ 15-20m.
Trong giai đoạn đầu sau khi trồng, thân dừa ngắn, phát triển chậm, cho đến khi chiều
ngang phát triển đầy đủ thì thân mới bắt đầu cao lên. Giai đoạn này kéo dài khoảng 4 năm
tùy theo giống. Do đặc điểm này mà thân dừa cao chỉ phát triển mạnh sau 4-5 năm. Do cấu
tạo của thân không có tầng sinh mô thứ cấp nên những tổn thương trên thân dừa không thể
phục hồi được và đường kính thân cũng không phát triển theo thời gian nên quan sát một
đoạn thân ta có thể đánh giá tình hình sinh trưởng của cây trong thời gian đó. Đồng thời
thân phát triển từ đỉnh sinh trưởng (củ hủ) nên khi bị đuông tấn công cây sẽ bị chết.

Một cây dừa Sáp có khoảng 30-35 tàu lá. Mỗi tàu lá dài 5-6m vào thời kỳ trưởng
thành. Ở cây trưởng thành, 1 tàu lá dừa gồm 2 phần. Phần cuống lá không mang lá chét,
Hình 3.2 Thân dừa Sáp
– 7 –
lồi ở mặt dưới, phẳng hay hơi lõm ở mặt trên, đáy phồng to, bám chặt vào thân và khi rụng
sẽ để lại một vết sẹo trên thân. Phần mang lá chét mang trung bình 90-120 lá chét mỗi bên,
không đối xứng hẳn qua sống lá mà một bên này sẽ có nhiều hơn bên kia khoảng 5-10 lá
chét. Đỉnh sinh trưởng sản xuất lá liên tục, cứ một lá xuất hiện trên tán thì có thêm một
chồi lá xuất hiện và một lá già rụng đi. Một cây sinh trưởng tốt mỗi năm ra ít nhất 14-16 lá
(24-26 ngày/lá). Mùa khô dừa ra lá nhanh hơn so với mùa mưa. Một tàu lá dừa luôn luôn
có đời sống 5 năm, từ khi tượng đến khi xuất hiện 2,5 năm và từ khi xuất hiện đến khi khô,
rụng là 2,5 năm. Nếu điều kiện tự nhiên bất lợi lá sẽ ra chậm hơn, số lá ít đi chứ không rút
ngắn đời sống của lá. Điều kiện dinh dưỡng và nước đầy đủ cây ra nhiều lá sẽ làm cho số
lá trên tán cây nhiều hơn (35-40 tàu). Nếu gặp điều kiện bất lợi thời gian ra lá kéo dài, số
lá trên tán cây sẽ ít.
Hoa
Thông thường mỗi nách lá mang một phát hoa, do đó có bao nhiêu lá mới là có khả
năng có bấy nhiêu phát hoa được sinh ra. Tuy nhiên, giai đoạn 15-16 tháng trước khi hoa
nở (giai đoạn phân hóa nhánh gié) phát hoa dừa có thể bị thui do cây dừa bị thiếu dinh
dưỡng, khô hạn hay ngập úng. Đây là một trong những nguyên nhân góp phần gây ra hiện
tượng “mùa treo” ở dừa. Hoa dừa thuộc loại đơn tính, đồng chu. Số lượng hoa cái trung
bình biến động từ 20-40 cái trên mỗi phát hoa. Mỗi phát hoa có thể mang trung bình từ 5-
10g phấn hoa. Mỗi hoa đực chứa khoảng 272 triệu hạt phấn có kích thước rất nhỏ. Chỉ
khoảng 40% hạt phấn có khả năng thụ phấn trong mỗi phát hoa. Thời gian để hoa cái đầu
tiên nở đến hoa cái cuối cùng thụ phấn xong trên cùng phát hoa gọi là pha cái, kéo dài từ
5-7 ngày. Thời gian để hoa đực đầu tiên mở đến hoa đực cuối cùng mở gọi là pha đực, kéo
dài khoảng 18-22 ngày. Trên giống dừa Sáp, pha đực thường xuất hiện trước rồi mới đến
pha cái nên có sự lệch pha và sự thụ phấn chéo là phổ biến. Hoa dừa được thụ phấn chủ
yếu nhờ gió và côn trùng, trong đó ong mật có vai trò quan trọng nhất. Việc nuôi ong trong
vườn dừa làm tăng năng suất dừa đáng kể. Hiện tượng rụng trái non thường xuất hiện ở
giai đoạn ba tuần sau khi đậu trái và có thể kéo dài đến tháng thứ sáu.
Trái
Trái dừa thuộc loại quả hạch, nhân cứng. Trái gồm có ba phần là ngoại quả bì (phần
vỏ bên ngoài được phủ cutin), trung quả bì (xơ dừa) và nội quả bì bao gồm gáo, nước và
cơm dừa. Vỏ dừa dày từ 1- 5 cm tùy theo giống, phần cuống có thể dày đến 10 cm. Vỏ dừa
bao gồm 30% là xơ dừa và 70% là bụi xơ dừa. Bụi xơ dừa có đặc tính hút và giữ ẩm cao từ
– 8 –
400-600% so với thể tích của chính nó. Gáo dừa có hình dạng rất khác biệt tùy theo giống,
độ dày của gáo từ 3-6 mm. Bốn tháng tuổi sau khi thụ phấn, gáo dừa bắt đầu hình thành và
chuyển sang màu nâu và cứng hơn khi trái được 8 tháng tuổi. Nước dừa xuất hiện từ tháng
thứ ba sau khi thụ phấn và đạt được thể tích lớn nhất ở tám tháng tuổi. Cơm dừa bắt đầu
hình thành 5 tháng sau khi thụ phấn, Ở những trái có sáp thì có lớp cơm màu trắng rất dày
(có khi choán hết cả phần ruột) giống như sáp đèn cầy, chính giữa là chất lỏng sệt như
nước cơm chắt. Không như cơm dừa bình thường, nếu còn non thì mềm và ngọt, nếu già
thì cứng cạy. Cơm dừa sáp mềm và dẻo như bột quánh lại, béo và có mùi thơm đặc trưng.
Phôi
Phôi dừa Sáp cũng như các trái dừa thường, chúng nằm tại vị trí 1 trong 3 mắt của
trái dừa. Được bao bọc bởi một lớp vỏ dày và được nuôi dưỡng bởi toàn bộ khối nội nhũ
trong gáo dừa. Bình thường khi độ chín của trái cũng như độ tuổi của trái đủ điều kiện để
cho trái nảy mầm, kết hợp với yếu tố nhiệt độ, độ ẩm phôi dừa sẽ lấy chất dinh dưỡng ở
khối nội nhũ và phát triển thành cây hoàn chỉnh. Nhưng ở trái dừa Sáp do đột biến mà khối
nội nhũ hoàn toàn đặc quánh không như các quả dừa tự nhiên nên phôi dừa không thể phát
triển thành cây hoàn chỉnh. Việc nhân giống dừa Sáp là chọn trái dừa không có sáp trên
buồng dừa chứa 1 vài trái có sáp để cho nảy mầm bình thường, nhưng khi cây phát triển và
ra hoa kết trái việc cây dừa này có phải là dừa sáp và cho sáp hay không là hoàn toàn ngẫu
nhiên.
3.2 Nuôi cấy mô tế bào thực vật
3.2.1 Khái niệm
Nuôi cấy mô tế bào thực vật hay còn gọi là nuôi cấy in vitro là công cụ cần thiết
trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu cơ bản và ứng dụng của ngành công nghệ sinh học. Nhờ
Hình 3.3 Vị trí phôi dừa Sáp
– 9 –
áp dụng kĩ thuật nuôi cấy mô, con người đã thúc đẩy thực vật sinh sản nhanh hơn gấp
nhiều lần so với tự nhiên. Do đó tạo ra hàng loạt cá thể mới giữ nguyên tính trạng di
truyền của cơ thể mẹ, làm rút ngắn thời gian đưa giống mới vào sản xuất. Hơn nữa dựa
vào kĩ thuật nuôi cấy mô có thể duy trì và bảo quản nhiều giống cây trồng quí hiếm để
phục tráng giống.
Phương pháp nuôi cấy mô tế bào thực vật bắt đầu từ một mảnh nhỏ thực vật vô
trùng được đặt trong môi trường dinh dưỡng thích hợp. Chồi mới hay mô sẹo mà mẫu cấy
này sinh ra bằng sự tăng sinh được phân chia và cấy chuyền để nhân giống.
3.2.2 Ứng dụng của nuôi cấy mô tế bào thực vật
Năm 1986, một số lượng lớn cây trồng sản xuất bằng phương pháp nuôi cấy mô đã
được tiêu thụ tên thị trường thương mại với hàng chục triệu dollar.
Phương pháp nuôi cấy mô thể hiện một số ưu điểm đã được ứng dụng:
– Nhân giống vô tính với tốc độ nhanh
– Tạo cây sạch bệnh và kháng bệnh
– Cảm ứng và tuyển lựa dòng đột biến
– Sản xuất cây đơn bội qua nuôi cấy túi phấn
– Lai xa
– Lai tế bào soma và tạo dòng protoplast
– Gây biến tính thực vật qua hấp thụ DNA và ngoại lai
– Cố định nitơ
– Cải thiện hiệu quả của quang tổng hợp
– Bảo quản nguồn gen quý
3.2.3 Nuôi cấy phôi
Sự ghi nhận đầu tiên về nuôi cấy phôi là công trình của Charles Bonnet ở thế kỷ
XVIII, ông tách phôi Phascolus và Fagopyrum trong đất và nhận được cây nhưng là cây
lùn. Từ đầu thế kỷ XX các công trình nuôi cấy phôi dần được hoàn thiện hơn. Từ các công
trình nghiên cứu trước đó, Knudson (1922) đã nuôi cấy thành công phôi cây lan trong môi
trường chứa đường và khám phá ra một điều là nếu thiếu đường thì phôi không thể phát
triển thành protocorm. Raghavan và ctv (1976) đã công bố rằng phôi phát triển qua hai giai
đoạn dị dưỡng và tự dưỡng. Ở giai đoạn dị dưỡng (tiền phôi) cần có các chất điều hòa sinh
– 10 -
trưởng để phát triển. Trong giai đoạn tự dưỡng, sự phát triển của phôi không cần chất điều
hòa sinh trưởng. Đối với nuôi cấy phôi, như đã biết, đường đóng vai trò rất quan trọng.
Trong nhiều trường hợp thì đường sucrose cho kết quả tốt hơn các loại đường khác. Ngoài
ra một số chất tự nhiên như nước dừa, nước chiết malt, casein thủy phân, là những chất rất
cần trong nuôi cấy phôi. Các chất kích thích sinh trưởng như GA3, auxin, cytokinine
thường được sử dụng nhiều trong nuôi cấy phôi. Auxin thường dùng ở nồng độ thấp,
Kinetin có vai trò đặc biệt cho sự phát triển của phôi. Các yếu tố ngoại cảnh như nhiệt độ,
ánh sáng cũng ảnh hưởng đến sự phát triển của phôi nuôi cấy in vitro. Thông thường, phôi
nuôi cấy cần nhiệt độ và ánh sáng thấp hơn phôi phát triển tự nhiên (Công nghệ nuôi cấy
mô & tế bào thực vật – PGS-TSKH Lê Văn Hoàng).
Phôi soma là phôi hình thành từ các bộ phận cơ quan sinh trưởng của cây có cùng
bản chất với phôi hữu tính nhưng chúng hoàn toàn không trải qua quá trình thụ tinh mà
thành. Kỹ thuật nuôi cấy phôi soma ngày nay được cho là một phương pháp có khả năng
nhân nhanh và tỷ lệ đồng đều của con giống đạt được rất tốt. Đối với các đối tượng có hệ
số nhân chồi thấp khó tái sinh thì đây là một phương pháp phù hợp nhất với điều kiện của
nước ta hiện nay.
3.3 Các yếu tố ảnh hưởng trong nuôi cấy phôi
3.3.1 Các nguyên tố đa lượng
Carbon
Đường sucrose (saccharoza) là nguồn carbon chủ yếu và được sử dụng thường
xuyên trong hầu hết các môi trường nuôi cấy mô, kể cả khi mẫu nuôi cấy là các chồi xanh
có khả năng quang hợp. Khi khử trùng, đường sucrose bị thủy phân một phần, thuận lợi
hơn cho cây hấp thụ. Trong một số trường hợp, ví dụ nuôi cấy mô cây một lá mầm, đường
glucose tỏ ra tốt hơn so với sucrose. Mô thực vật có khả năng hấp thu một số đường khác
như maltose, galatose, lactose, mannose, thậm chí tinh bột, nhưng các loại đường này hầu
như rất ít được sử dụng trong nuôi cấy tế bào và mô thực vật.
Mô và tế bào thực vật nuôi cấy in vitro sống chủ yếu theo phương thức dị dưỡng,
mặc dù ở nhiều trường hợp chúng có thể sống bán dị dưỡng nhờ điều kiện ánh sáng nhân
tạo và lục lạp có khả năng quang hợp. Vì vậy, việc đưa vào môi trường nuôi cấy nguồn
carbon hữu cơ là điều bắt buộc. Nguồn carbon thông dụng nhất đã được kiểm chứng là
sucrose, nồng độ thích hợp phổ biến là 2-3%, song cũng còn phụ thuộc vào mục đích nuôi
– 11 -
cấy mà thay đổi có khi giảm xuống tới 0,2% (chọn dòng tế bào) và tăng lên đến 12% (cảm
ứng stress nước).
Các mô và tế bào thực vật trong môi trường nuôi cấy ít có khả năng tự dưỡng và vì
thế cần thiết phải bổ sung nguồn carbon bên ngoài để cung cấp năng lượng. Thậm chí các
mô bắt đầu lục hóa hoặc hình thành diệp lục tố dưới các điều kiện đặc biệt trong suốt quá
trình nuôi cấy đã không tự dưỡng carbon. Việc bổ sung nguồn carbon bên ngoài vào môi
trường làm tăng phân chia tế bào và tái sinh các chồi xanh.
Sự thủy phân từng phần sucrose xuất hiện khi môi trường được khử t

[block id=”bo-sung”]

Từ khóa: Đề tài Nghiên cứu ứng dụng phương pháp nuôi cây phôi soma từ chồi mầm để nhân giống dừa sáp đặc ruột tại tỉnh Trà Vinh

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *