[block id=”bo-sung-1″]

ĐẶT VẤN ĐỀ
Y học ngày càng phát triển và đạt được nhiều thành tựu, tiến bộ trong quá
trình kiểm soát bệnh tật. Tuy nhiên, mặt trái của thuốc- phản ứng có hại của thuốc
(adverse drug reaction-ADR) vẫn đang là vấn đề nổi cộm có tính chất phổ biến. Ở
một số quốc gia trên thế giới, phản ứng có hại của thuốc nằm trong top 10 nguyên
nhân hàng đầu gây tử vong ở bệnh nhân, ngoài ra nó còn kéo dài thời gian nằm viện
và tăng chi phí điều trị [32][39].
Với mục đích phòng tránh và giảm thiểu tác hại cho bệnh nhân, việc xây
dựng một cơ chế đánh giá và theo dõi an toàn của thuốc trong thực hành lâm sàng là
hết sức cần thiết. Điều này có nghĩa là phải tổ chức tốt một hệ thống Cảnh giác
dược và sớm đưa hệ thống này đi vào hoạt động.

de tai phan tich thuc trang bao cao phan ung co hai adr cua thuoc
pdf44 trang | Chia sẻ: thanhlinh222 | Ngày: 09/03/2018 | Lượt xem: 5409 | Lượt tải: 5download

Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Phân tích thực trạng Báo cáo phản ứng có hại (ADR) của thuốc tại các cơ sở ở Việt Nam trong giai đoạn từ 2006-2008, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

1
ĐẶT VẤN ĐỀ
Y học ngày càng phát triển và đạt được nhiều thành tựu, tiến bộ trong quá
trình kiểm soát bệnh tật. Tuy nhiên, mặt trái của thuốc- phản ứng có hại của thuốc
(adverse drug reaction-ADR) vẫn đang là vấn đề nổi cộm có tính chất phổ biến. Ở
một số quốc gia trên thế giới, phản ứng có hại của thuốc nằm trong top 10 nguyên
nhân hàng đầu gây tử vong ở bệnh nhân, ngoài ra nó còn kéo dài thời gian nằm viện
và tăng chi phí điều trị [32][39].
Với mục đích phòng tránh và giảm thiểu tác hại cho bệnh nhân, việc xây
dựng một cơ chế đánh giá và theo dõi an toàn của thuốc trong thực hành lâm sàng là
hết sức cần thiết. Điều này có nghĩa là phải tổ chức tốt một hệ thống Cảnh giác
dược và sớm đưa hệ thống này đi vào hoạt động.
Sau thảm họa thalidomide năm 1960, phần lớn các nước phương Tây đã hình
thành hệ thống Cảnh giác dược quốc gia. Ở mức độ toàn cầu, năm 1968 Tổ chức Y
tế thế giới (WHO) đã thiết lập hệ thống theo dõi thuốc quốc tế [32]. Những hệ thống
này sử dụng báo cáo tự nguyện và các phương pháp dịch tễ dược học khác để thu
thập, phân tích một cách có hệ thống các biến cố bất lợi liên quan đến việc sử dụng
thuốc. Tuy vẫn còn có một số hạn chế nhất định, nhưng các phương pháp này cũng
đã cung cấp được các bằng chứng cho việc phát hiện và hình thành dấu hiệu về tác
dụng có hại của thuốc, từ đó đưa ra những can thiệp cần thiết để bảo vệ sức khỏe
cộng đồng.
Tại Việt Nam, công tác theo dõi phản ứng có hại của thuốc đã bắt đầu được
triển khai từ những năm 1994 với việc thành lập hai Trung tâm theo dõi ADR phía
Bắc và phía Nam. Hai trung tâm này thực hiện việc tiếp nhận, thẩm định và lưu trữ
các báo cáo tự nguyện được gửi đến từ các cơ sở điều trị trong phạm vi cả nước.
Năm 1998, Trung tâm theo dõi ADR Việt Nam trở thành thành viên thứ 56 của hệ
thống theo dõi ADR quốc tế. Thực tế cho thấy, việc tiếp nhận, thẩm định báo cáo
ADR bước đầu đã góp phần thúc đẩy công tác sử dụng thuốc an toàn, hợp lý đồng
thời nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ y tế trong thực hành điều trị.
2
Trong bối cảnh xây dựng và hoàn thiện hệ thống Cảnh giác dược quốc gia,
với mong muốn có được một cái nhìn khái quát và toàn diện về công tác báo cáo
ADR tại Việt Nam, chúng tôi tiến hành đề tài “ Phân tích thực trạng báo cáo
phản ứng có hại (ADR) của thuốc tại các cơ sở ở Việt Nam trong giai đoạn từ
2006-2008” với mục tiêu:
– Phân tích các báo cáo tự nguyện ADR tại các cơ sở điều trị ở Việt Nam trong
giai đoạn từ 2006-2008.
Trên cơ sở đó, đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao số lượng, chất lượng
thông tin trong báo cáo và nhận thức của cán bộ y tế về báo cáo ADR.
3
Chƣơng 1: TỔNG QUAN
1.1 Giới thiệu về Cảnh giác dƣợc và theo dõi an toàn của thuốc
Ngày nay, nhắc đến thuốc, người ta không chỉ quan tâm đến chất lượng và
tính hiệu quả mà còn chú ý đến tính an toàn của nó. Một thực tế không thể phủ nhận
là các thử nghiệm lâm sàng không thể cung cấp đầy đủ thông tin về tính an toàn của
thuốc, đặc biệt là thông tin về các ADR hiếm, ADR muộn hoặc các tác động lâu dài
của thuốc [33]. Vì thế, với mục đích phòng tránh và giảm thiểu tác hại cho bệnh
nhân, đồng thời phát triển y tế công cộng thì việc xây dựng một cơ chế đánh giá và
theo dõi sự an toàn của thuốc (Drug safety surveilance/monitoring) trong thực hành
lâm sàng là một điều hết sức cần thiết. Cảnh giác dược (Pharmacovigilance), theo
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) được định nghĩa là: “Môn khoa học và những hoạt
động liên quan đến việc phát hiện, đánh giá, hiểu và phòng tránh tác dụng có hại
hoặc bất kỳ một vấn đề nào khác liên quan đến thuốc”, là thành phần chủ đạo của hệ
thống theo dõi hiệu quả của thuốc, thực hành lâm sàng và các chương trình y tế
công cộng [40].
1.1.1 Sự cần thiết của Cảnh giác dƣợc
Thảm họa thuốc lớn nhất là thảm kịch thalidomide diễn ra trong khoảng thời
gian từ 1961-1962. Vào thời điểm ấy, thalidomide được giới thiệu, và chào đón như
một loại thuốc ngủ và chống nôn hiệu quả. Nó nhanh chóng trở nên phổ biến trong
điều trị buồn nôn và nôn ở phụ nữ mang thai giai đoạn đầu. Sau một thời gian,
thalidomide được chứng minh là nguyên nhân chính gây quái thai trên gần 10.000
trẻ em. Thảm họa này dẫn đến việc ra đời của các cơ chế theo dõi quản lý thuốc như
ngày nay. Những cơ chế này đòi hỏi thuốc mới phải được cấp phép bởi các tổ chức
có thẩm quyền trước khi được đưa vào sử dụng trong lâm sàng. Tuy nhiên, nếu chỉ
dừng lại ở đó thì vẫn chưa đủ để đảm bảo sự an toàn trong sử dụng thuốc. Bằng
chứng là vẫn có rất nhiều thuốc bị thu hồi giấy phép đăng ký sau khi được đưa ra thị
trường với những lý do về an toàn. Nguyên nhân của hiện tượng này là do các giai
đoạn thử nghiệm truớc khi thuốc được phê duyệt còn hạn chế trong việc phát hiện
các phản ứng có hại của thuốc [32].
4
 Sự hạn chế của việc phát hiện ADR trong các thử nghiệm lâm sàng
Quá trình phát triển của một thuốc được minh họa trong hình 1.1
Hình 1.1: Quá trình phát triển thuốc trong các giai đoạn của thử nghiệm lâm
sàng [39]
Phase I đến phase III của thử nghiệm lâm sàng được tiến hành trên một số
lượng bệnh nhân hạn chế (vài nghìn người), con số này rất bé để có thể phát hiện ra
các ADR không thường gặp hoặc hiếm, ngay cả khi chúng ở mức độ nghiêm trọng.
Vì thế, các khảo sát ở giai đoạn sau khi thuốc được đưa ra thị trường, khi thuốc
được sử dụng trên một số lượng rất lớn bệnh nhân, sẽ cung cấp rất nhiều thông tin
quan trọng về tính an toàn của thuốc. Mặt khác, các thử nghiệm lâm sàng thường
chỉ được tiến hành trên những đối tượng được chọn lựa và trong những điều kiện
theo dõi nghiêm ngặt. Trong khi đó, một khi thuốc được đưa ra thị trường, nó sẽ
được sử dụng trên những nhóm đối tượng khác nhau, bao gồm những nhóm đối
tượng có nguy cơ cao và chưa được kiểm chứng tác dụng trong các giai đoạn tiền
marketing do nguyên nhân đạo đức như: người già, trẻ em, phụ nữ có thai, bệnh
nhân suy gan thận,và được sử dụng trong rất nhiều các điều kiện khác nhau. Điều
5
này có thể làm xuất hiện những phản ứng có hại (ADR) chưa được biết đến của
thuốc trong các giai đoạn nghiên cứu trước đó. [15][24][27][32]
 Sự cần thiết phải giám sát sau khi thuốc đƣợc đƣa ra thị trƣờng
Sau một thời gian thuốc được lưu hành trên thị trường, cần thiết phải đưa ra
một cơ chế giám sát theo dõi để có thể đánh giá lại các chỉ định (bổ sung hay hạn
chế); điều chỉnh liều, thay đổi hướng dẫn sử dụng trên các đối tượng đặc biệt như
người già, trẻ em; cung cấp thông tin về các sử dụng không đúng cách như lạm
dụng thuốc, chỉ định sai; bổ sung thông tin về các ADR hiếm gặp (nhỏ hơn 1/1000
bệnh nhân); hay để đánh giá độc tính trường diễn, nguy cơ/ lợi ích điều trị,[12]
 Ảnh hƣởng của các phản ứng có hại của thuốc (ADR)
ADR xếp thứ 4 đến thứ 6 trong các nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở
Hoa Kỳ [32]. Có khoảng 2,4-30% bệnh nhân nằm viện sẽ gặp ít nhất một tác dụng
có hại của thuốc [18]. ADR kéo dài thời gian nằm viện của bệnh nhân thêm 1,74
ngày và làm tăng chi phí điều trị thêm 2013 đô la Mỹ theo một nghiên cứu được
thực hiện tại Hoa kỳ [17]. Kết quả điều tra còn cho thấy, từ 2004-2006, các sai sót
trong điều trị đã dẫn tới sự tử vong của 238.337 trường hợp, làm tiêu tốn của
chương trình chăm sóc y tế Hoa Kỳ 8,8 tỷ đô la Mỹ [43]. Trong khi đó có đến 70 %
phản ứng có hại của thuốc có thể phòng tránh được [29].
Điều đó chứng tỏ, Cảnh giác dược đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát
hiện và đo lường nguy cơ về ADR của thuốc, từ đó hình thành các biện pháp ngăn
chặn những hậu quả khác có thể xảy ra, đảm bảo sự an toàn cho người sử dụng
thuốc, đồng thời giảm bớt gánh nặng về chi phí không đáng có cho hệ thống chăm
sóc sức khoẻ cộng đồng.
1.1.2 Mục đích của Cảnh giác dƣợc
Mục đích của Cảnh giác Dược là để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tăng
cường sử dụng thuốc hợp lý thông qua việc thu thập, đánh giá và truyền thông các
nguy cơ và lợi ích một cách hiệu quả, kịp thời. Từ đó, giúp các cấp quản lý khác
nhau trong hệ thống y tế đưa ra quyết định cần thiết [12].
6
1.2 Phản ứng có hại của thuốc (ADR)
1.2.1 Định nghĩa phản ứng có hại của thuốc
Đối tượng nghiên cứu chính của Cảnh giác dược là các phản ứng có hại của
thuốc (hay phản ứng bất lợi của thuốc).
Theo WHO (1972): “phản ứng có hại của thuốc là một phản ứng độc hại,
không định trước và xuất hiện ở liều thường dùng cho người để phòng bệnh, chẩn
đoán hoặc chữa bệnh hoặc làm thay đổi một chức năng sinh lý” [39].
Định nghĩa này đã được chấp nhận trên phạm vi toàn cầu nhưng vẫn còn một
số nhược điểm. Một trong số đó là việc các tác dụng có hại có thể xuất hiện tại các
liều dùng không được đề cập trong định nghĩa, ví dụ: phản ứng có hại xuất hiện
ngay sau test liều. Thêm vào đó, từ “độc hại” (noxious) không bao gồm các tác
dụng bất lợi gây khó chịu nhưng không gây hại [30].
Sau đó, Laurence (1998) đã đề xuất một định nghĩa khác như sau: ”ADR là
tác dụng có hại hoặc khó chịu đáng kể gây ra bởi thuốc, xuất hiện ở liều điều trị với
mục đích chẩn đoán hoặc phòng bệnh, là tác dụng một khi xuất hiện thì phải giảm
liều của thuốc hoặc thu hồi thuốc và/hoặc tiên đoán các nguy cơ trong những lần
dùng tiếp theo” [30].
Hiệp hội Dược sĩ Hoa kỳ (American Society of Health System Pharmacists
ASHP) lại định nghĩa ADR là bất kỳ một đáp ứng không mong muốn, không định
trước hoặc một đáp ứng quá mức đối với một thuốc cần phải (1) ngừng thuốc
(điều trị hoặc chẩn đoán); (2) thay đổi thuốc điều trị; (3) thay đổi liều (ngoại trừ
những điều chỉnh nhỏ); (4) nhập viện; (5) kéo dài thời gian nằm viện; (6) gây khó
khăn đáng kể cho quá trình chẩn đoán; (8) tiên lượng xấu hoặc (9) gây ra các
thương tật tạm thời hoặc vĩnh viễn, hoặc gây tử vong [42].
Tuy nhiên, những định nghĩa này (và một số định nghĩa khác) đều không bao
gồm các ADR do sai sót trong điều trị (mediacation error), các ADR do thuốc bị
nhiễm bẩn (ví dụ: thuốc cổ truyền, dược liệu) hoặc ADR do các tá dược trong công
thức bào chế [30][4].
7
1.2.2 Phân loại phản ứng có hại của thuốc [30][32]
Năm 1977, lần đầu tiên trên thế giới, Rawlins và Thompson đưa ra một hệ
thống phân loại ADR đầu tiên. Theo đó, ADR được chia làm 2 nhóm cơ bản là type
A (ADR liên quan đến liều) và type B (không liên quan đến liều). Sau đó, 2 nhóm
phản ứng nữa được bổ sung vào bao gồm: phản ứng liên quan đến liều và thời gian
(ADR type C), và các phản ứng muộn (ADR type D). Một vài tác giả đề xuất chia
nhóm C ra thành 2 nhóm: ADR type C liên quan đến thời gian (continuous) và ADR
type E liên quan đến các phản ứng sau khi ngừng thuốc (end of use). Gần đây,
nhóm thứ 6 được đề xuất thêm vào gồm: những thất bại không mong muốn trong
điều trị. Đặc điểm, ví dụ và biện pháp kiểm soát các type ADR được mô tả trong
phụ lục 1.
Tất nhiên, không phải dễ dàng để phân loại một ADR cá biệt vào một trong
các loại trên, nhưng khi cơ chế của ADR đó được tìm hiểu một cách rõ ràng thì
phân loại ban đầu của nó có thể thay đổi, đồng thời việc phân loại cũng trở nên dễ
dàng hơn.
1.2.3 Các phƣơng pháp theo dõi phát hiện ADR
Cảnh giác dược là môn khoa học nghiên cứu việc sử dụng, tác dụng của
thuốc trên một số lượng lớn người sử dụng, vì thế nó đòi hỏi phải sử dụng các biện
pháp dịch tễ học. Như vậy Cảnh giác dược là một nhánh của dịch tễ dược học, tập
trung chủ yếu vào nghiên cứu dịch tễ các biến cố bất lợi (adverse event) hay các
phản ứng có hại của thuốc.
Các phương pháp trong y tế công cộng đã được sử dụng để phát hiện những
dấu hiệu mới có thể xảy ra của các ADR. Nghiên cứu trong dịch tễ dược học thường
thuộc các dạng “hình thành giả thuyết” (hypothesis-generation) hoặc “kiểm định giả
thuyết” (hypothesis-testing) hoặc kết hợp 2 loại trên. Nghiên cứu phát hiện giả
thuyết được tiến hành trên các thuốc mới nhằm mục đích phát hiện các ADR không
mong muốn. Trong khi đó, nghiên cứu kiểm định giả thuyết lại được thiết kế để
chứng minh một nghi ngờ nào đó là đúng hay sai [32].
8
 Các phƣơng pháp hình thành giả thuyết liên quan đến ADR
o Báo cáo tự nguyện (spontaneous reporting) [32]
Cán bộ y tế, bệnh nhân được cung cấp form báo cáo để họ có thể thông báo
với các cơ quan chức năng về bất kỳ một ADR nào mà họ phát hiện. Ở Anh,
“Yellow card” đã được sử dụng cho mục đích này từ năm 1964. Các mẫu báo cáo
tương tự được cung cấp từ Dược thư Anh (BNF) và một số nguồn khác. Tại Hoa kỳ,
mẫu MedWatch được sử dụng và được phân phát rộng khắp cho cán bộ y tế nhằm
khuyến khích báo cáo.
Báo cáo tự nguyện là biện pháp vừa đơn giản, rẻ tiền, vừa có hiệu quả cao,
nên được ứng dụng rộng rãi nhất hiện nay.
o Theo dõi tập trung (Intensive mornitoring )
Vào cuối những năm 1970 và đầu năm 1980 mô hình theo dõi chủ động đã
được phát triển tại New Zealand (chương trình theo dõi thuốc tập trung: The
Intensive Medicines Mornitoring Programme) và tại Anh (Giám sát kê đơn:
Prescription Event Mornitoring). Những hệ thống theo dõi tập trung này sử dụng dữ
liệu là các đơn thuốc để xác định đối tượng sử dụng của một thuốc nào đó. Người
kê đơn sẽ được hỏi về bất kỳ một biến cố bất lợi nào xảy ra trong quá trình sử dụng
thuốc được theo dõi. Những dữ liệu này được thu thập và phân tích để tìm ra dấu
hiệu mới.
Ưu điểm nổi bật nhất của phương pháp này là khả năng cung cấp số lượng
báo cáo và số lượng bệnh nhân sử dụng thuốc, tất cả đều được thu thập trong một
khoảng thời gian quan sát xác định. Hơn nữa, sự lựa chọn thuốc của bác sĩ cho bệnh
nhân không chịu tác động của bất kỳ yếu tố nào nên tránh được sai số chọn lọc.
Nhược điểm lớn nhất của phương pháp này là chỉ có 50-70% báo cáo được thu hồi,
và những gì xảy ra trên số lượng bệnh nhân còn lại có thể rất khác so với những
bệnh nhân được báo cáo. Thêm vào đó, phương pháp theo dõi tập trung chỉ giới hạn
trong vòng 6-12 tháng, nên không có khả năng phát hiện những biến cố tiềm tàng.
Vì vậy, việc khuyến khích bác sĩ tiếp tục gửi các thông tin mà họ nhận được là hết
sức quan trọng. [22]
9
Cho đến nay có khoảng 90 thuốc được nghiên cứu bởi phương pháp theo dõi
tập trung, và số lượng bệnh nhân trung bình trong mỗi nghiên cứu vào khoảng trên
10.000 bệnh nhân [32].
 Các phƣơng pháp kiểm định giả thuyết liên quan đến ADR
Các phương pháp kiểm định giả thuyết bao gồm nghiên cứu bệnh chứng và
nghiên cứu thuần tập.
o Nghiên cứu bệnh chứng (case-control study)
Nghiên cứu bệnh chứng là nghiên cứu được thiết kế nhằm xác định xem biến
cố bất lợi có xuất phát từ nguy cơ đang được quan tâm hay không bằng cách so sánh
nhóm bị bệnh với nhóm không mắc bệnh trong quá trình phơi nhiễm với yếu tố
nguy cơ xảy ra trước đó [1]. Loại thiết kế nghiên cứu này thường được sử dụng để
chứng minh phản ứng có hại của thuốc bằng cách khai thác tiền sử của nhóm có dấu
hiệu xảy ra ADR (nhóm bệnh) với nhóm các cá thể không có ADR (nhóm chứng)
để xác định nguyên nhân khác nhau giữa hai nhóm trong quá trình sử dụng thuốc
trước đó.
Trong loại thiết kế nghiên cứu này, việc thiết kế lựa chọn nhóm bệnh và
nhóm chứng hết sức quan trọng, làm tốt khâu này có thể hạn chế các sai số trong
quá trình nghiên cứu.
Nghiên cứu bệnh chứng đã được tiến hành để xác định mối tương quan giữa
hội chứng Reye và việc sử dụng aspirin (Hurwitz và cộng sự, 1987); đánh giá sự
liên quan giữa diethylstibestrol (DES) và ung thư âm đạo ở trẻ em có mẹ sử dụng
DES trong thời kỳ mang thai (Herbst và cộng sự, 1974, 1975) [32].
Tuy nhiên, nghiên cứu bệnh chứng có nhược điểm là chi phí cao, không thể
phát hiện được các tác dụng mới và dễ mắc sai số [30].
o Nghiên cứu thuần tập (cohort study)
Nghiên cứu này tiến hành theo dõi một lượng lớn bệnh nhân trong một thời
gian dài đủ để phát hiện hậu quả của vấn đề cần nghiên cứu. Nghiên cứu thuần tập
nói chung bao gồm cả nhóm phơi nhiễm và không phơi nhiễm, nhưng thường là
phơi nhiễm đơn. Nghiên cứu phải được thiết kế sao cho tối thiểu hóa các sai số. Ưu
10
điểm của nghiên cứu thuần tập là khả năng của nó trong việc định lượng nguy cơ
chắc chắn và nguy cơ liên quan. Nghiên cứu thuần tập có thể tiến hành tiến cứu,
nhưng những nghiên cứu như thế thường tốn thời gian và chi phí cao. Nghiên cứu
thuần tập hồi cứu có thể tiến hành trên những dữ liệu đã có. [32]
Nghiên cứu bệnh chứng thường được sử dụng để xác định dấu hiệu an toàn
liên quan đến các bất lợi hiếm gặp (nhỏ hơn 1/1000). Trong khi đó, nghiên cứu
thuần tập thì thường được sử dụng khi hậu quả chưa được xác định hoặc khi có rất
nhiều hậu quả được xem xét. Cả hai loại nghiên cứu này đều có thể thực hiện trên
những cơ sở dữ liệu đã có.
o Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có kiểm soát (randomized
controlled trial – RCT):
Trong phương pháp này, một nhóm bệnh nhân được chia làm 2 nhóm ngẫu
nhiên. Một nhóm sau đó được phơi nhiễm và nhóm còn lại thì không, vì thế người
ta có thể so sánh hậu quả ở 2 nhóm. Tuy nhiên, những nghiên cứu này ít được sử
dụng như là một công cụ Cảnh giác dược vì các ADR nghiêm trọng thường không
phổ biến, nếu sử dụng RCT trong những trường hợp như vậy thì sẽ rất tốn kém và
không kiểm soát được. Gần đây, những thử nghiệm lớn và đơn giản ngày càng trở
nên phổ biến khi đánh giá tính an toàn và hiệu quả trong một vài trường hợp đặc
biệt như: phát triển vaccin, điều trị thay thế hormon và thuốc điều trị các bệnh tim
mạch. [32]
1.3 Báo cáo tự nguyện
1.3.1 Giới thiệu về báo cáo tự nguyện [22]
Vào năm 1961, tạp chí Lancet đã đăng tải bức thư của một bác sĩ người Úc
có tên là WG McBride. Trong bức thư này, ông chia sẻ sự quan sát của mình trên
những đứa trẻ mà mẹ của chúng sử dụng thalidomide trong suốt quá trình mang
thai. Những đứa trẻ này có tần suất mắc những dị tật bẩm sinh cao hơn những đứa
trẻ khác không phơi nhiễm với thalidomide trong giai đoạn bào thai. Nhiều năm
sau, nó trở thành bằng chứng chứng minh cho việc hàng nghìn trẻ em được sinh ra
với dị tật chân tay là do quá trình sử dụng thalidomide của người mẹ. Nhằm mục
11
đích ngăn chặn các thảm họa tương tự có thể xảy ra, nhiều hệ thống đã được xác lập
trên toàn thế giới để theo dõi và giám sát sự an toàn của thuốc.
Hệ thống báo cáo tự nguyện được thiết lập và đã trở thành phương pháp chủ
đạo trong việc thu thập thông tin về tính an toàn của thuốc trong giai đoạn hậu
marketing. Chức năng chính của hệ thống này là phát hiện sớm các dấu hiệu của các
ADR mới, hiếm và nghiêm trọng. Hệ thống báo cáo tự nguyện cho phép bác sĩ,
dược sĩ, và bệnh nhân báo cáo các ADR nghi ngờ cho các trung tâm Cảnh giác dược
và/ hoặc các trung tâm theo dõi ADR. Nhiệm vụ của các trung tâm này là thu thập
và phân tích báo cáo để thông báo cho các đối tác liên quan về nguy cơ tiềm ẩn khi
các dấu hiệu của ADR xuất hiện. Báo cáo tự nguyện cũng được các nhà sản xuất
dược phẩm áp dụng để thu thập thông tin về sản phẩm của mình. Như vậy, hệ thống
báo cáo tự nguyện có thể theo dõi tất cả các thuốc trên thị trường trong suốt vòng
đời của chúng với chí phí thấp.
Mặt khác, hạn chế chủ yếu của phương pháp báo cáo tự nguyện là báo cáo
không đúng mức (underreporting) cả về số lượng và chất lượng. Tỷ lệ ADR thực tế
không được báo cáo có thể lên đến 94% theo ước tính Hazell và Sharkir [22]. Hiện
tượng này gây khó khăn trong việc phát hiện và hình thành giả thuyết về các nguy
cơ an toàn một cách đầy đủ và toàn diện. Ngoài ra, hệ thống báo cáo tự nguyện còn
không cho phép hình thành mối quan hệ thuốc – ADR một cách dễ dàng hoặc đưa
ra tỷ lệ mắc phải chính xác. Hệ thống này cũng không cho biết các yếu tố nguy cơ
hay làm sáng tỏ mô hình sử dụng.
12
1.3.2 Tầm quan trọng của báo cáo tự nguyện trong theo dõi an toàn của thuốc
Bảng 1.1: Một số vấn đề về an toàn trong sử dụng thuốc tại Châu Âu từ năm
1995 trở lại đây đƣợc phát hiện bằng các phƣong pháp Cảnh giác dƣợc [32]
Thuốc Vấn đề an toàn Bằng chứng chính Biện pháp can
thiệp
Trovofloxacin Độc tính lên gan Báo cáo tự nguyện Thu hồi
Tolcaprone Độc tính lên gan Báo cáo

[block id=”bo-sung”]

Từ khóa: Đề tài Phân tích thực trạng Báo cáo phản ứng có hại (ADR) của thuốc tại các cơ sở ở Việt Nam trong giai đoạn từ 2006-2008

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *