[block id=”bo-sung-1″]

Chế định tài sản được xem là một ch ế định quan trọng trong Bộlu ật Dân sự2005 bởi đây là
chế định có tầm ảnh hưởng lớn tới nh ững chế định khác nhưchế định hợp đồng, chế định thừa kế Tuy
nhiên, đểchế định tài sản có thểphát huy đầy đủ được hiệu lực của mình thì nhất thi ết ph ải xây d ựng
được mô hình tài sản khoa học và logic. Bài viết này t ập trung vào phân tích và đưa ra đềxuất xây dựng
mô hình cho chế định tài sản của Bộlu ật Dân sựViệt Nam tương lai.

de_xuat_mo_hinh_che_dinh_tai_san_cho_bo_luat_dan_su_viet_nam

pdf10 trang | Chia sẻ: superlens | Ngày: 19/09/2015 | Lượt xem: 2227 | Lượt tải: 5download

Bạn đang xem nội dung tài liệu Đề xuất mô hình chế định tài sản cho Bộ luật dân sự Việt Nam tương lai, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Luật học, Tập 30, Số 4 (2014) 24-33
24
Đề xuất mô hình chế định tài sản cho
Bộ luật Dân sự Việt Nam tương lai
Bùi Thị Thanh Hằng*
Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, 144 Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội, Việt Nam
Nhận ngày 20 tháng 9 năm 2014
Chỉnh sửa ngày 28 tháng 11 năm 2014; Chấp nhận đăng ngày 18 tháng 12 năm 2014
Tóm Tắt: Chế định tài sản được xem là một chế định quan trọng trong Bộ luật Dân sự 2005 bởi đây là
chế định có tầm ảnh hưởng lớn tới những chế định khác như chế định hợp đồng, chế định thừa kế Tuy
nhiên, để chế định tài sản có thể phát huy đầy đủ được hiệu lực của mình thì nhất thiết phải xây dựng
được mô hình tài sản khoa học và logic. Bài viết này tập trung vào phân tích và đưa ra đề xuất xây dựng
mô hình cho chế định tài sản của Bộ luật Dân sự Việt Nam tương lai.
Từ khóa: Tài sản, mô hình tài sản, Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2005.
Các quốc gia có hệ thống pháp luật thành
văn trên thế giới thường có cách tiếp cận khác
nhau khi tiếp cận luật tài sản, tuy nhiên các
quốc gia này có điểm chung là đều xây dựng
luật tài sản dựa trên tiêu chí phân biệt giữa bất
động sản với động sản và phân biệt giữa vật
quyền và trái quyền. Đối với vật quyền, các học
thuyết pháp lý châu Âu cũng có nhiều cách tiếp
cận khác nhau xây dựng nhiều cách phân loại
vật quyền, tuy nhiên, dựa trên mức độ tác động
vật chất mà chủ thể được phép thực hiện đối với
vật trong khuôn khổ tìm kiếm lợi ích được xem
là cách phân loại vật quyền phổ biến nhất. Theo
cách tiếp cận này vật quyền được phân chia
thành hai nhóm: các vật quyền chính (hay còn
gọi là vật quyền chính yếu) và các vật quyền
phụ (hay còn gọi là vật quyền phụ thuộc) [1].∗
_______

ĐT.: 84-37547511
Email: hangbttvnu@gmail.com
Vật quyền chính là các vật quyền cho phép
người có quyền kiểm soát vật chất và khai thác
vật. Trong các vật quyền chính yếu, quyền sở
hữu là vật quyền đầy đủ cho phép người có
quyền thu được lợi ích từ vật thông qua việc
khai thác một cách trọn vẹn các khả năng kinh
tế của vật. Các vật quyền chính yếu khác được
xem là bắt nguồn từ Bộ luật Dân sự hay được
xem là các phân nhánh của quyền sở hữu. Đây
là các vật quyền có mức độ quyền năng thấp
hơn quyền sở hữu vì vậy mà chúng còn có thể
được gọi là vật quyền hạn chế. Các vật quyền
này gồm: quyền hưởng lợi, quyền địa dịch,
quyền bề mặt Quyền hưởng lợi là quyền cho
phép người có quyền thu được các lợi ích từ
việc khai thác vật; Quyền địa dịch là quyền chỉ
cho phép người có quyền được khai thác tài sản
ở một khía cạnh nhất định; Quyền bề mặt cho
phép người có quyền có thể sử dụng bề mặt của
một mảnh đất của người khác để xây dựng hoặc
nuôi trồng
B.T.T. Hằng / Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Luật học, Tập 30, Số 4 (2014) 24-33 25
Vật quyền phụ thuộc hay vật quyền bảo
đảm là vật quyền phát sinh dựa trên một trái
quyền và nhằm bảo đảm cho trái quyền đó được
thực hiện. Điều đó có nghĩa là nó được tạo ra để
đảm bảo an toàn cho người có trái quyền. Với
tính chất dự phòng, vật bảo đảm chỉ được sử
dụng khi người có nghĩa vụ không thực hiện
nghĩa vụ của mình. So với người có vật quyền
chính yếu, quyền năng của người có vật quyền
phụ thuộc hạn hẹp hơn và được thực hiện theo
những thể thức nghiêm ngặt. Điểm khác biệt
khác giữa vật quyền chính yếu và vật quyền
phụ thuộc là người có vật quyền phụ thuộc
không thể khai thác các khả năng của vật để thỏa
mãn những nhu cầu về vật chất hay tinh thần của
mình như các vật quyền chính. Các vật quyền phụ
thuộc gồm: quyền cầm cố, quyền thế chấp…
1. Cấu trúc chế định tài sản và quyền sở hữu
trong Bộ luật Dân sự Đức
Trong các quốc gia thành văn dù minh thị
hay mặc nhiên, các Bộ luật Dân sự đều được
xây dựng theo tư duy phân biệt giữa vật quyền
và trái quyền do những lợi ích mà nó mang lại
cho các hệ thống pháp luật [2]. Theo đó, vật
quyền hay quyền đối vật được hiểu là quyền
của người có quyền bằng hành vi của mình tác
động trực tiếp lên vật mà không phụ thuộc vào
hành vi của người khác (vai trò trung gian của
người khác) và cặp đôi của vật quyền là trái
quyền hay còn gọi là quyền đối nhân được hiểu
là quyền của người có quyền yêu cầu người
khác thực hiện hoặc không thực hiện những
hành vi nhất định nhằm thỏa mãn những đòi hỏi
những lợi ích về tài sản. Vật quyền được phân
biệt với trái quyền dưới hai phương diện. Trước
hết, vật quyền là những quyền cho phép một
người kiểm soát, sử dụng, được lợi từ một vật
xác định, trong khi trái quyền là những quyền
yêu cầu một người khác làm hay không làm
một việc gì đó. Thứ hai, vật quyền cho phép
người có quyền có thể đối kháng với bất cứ
người nào, trong khi trái quyền thường chỉ liên
quan tới các bên có tồn tại một quan hệ nghĩa
vụ hay nói cách khác là chỉ có thể đối kháng
với người ttham gia xác lập quan hệ nghĩa vụ
đó. Đây chính là lý do vật quyền thường được
gọi là quyền tuyệt đối, trái quyền được gọi là
quyền tương đối.
Tùy thuộc vào chính sách pháp lý cũng như
truyền thống của mỗi quốc gia mà danh sách
các vật quyền [3] cũng như có những nguyên
tắc chi phối quan hệ vật quyền khác nhau của
mỗi quốc gia cũng có những sự khác biệt nhất
định. Điển hình có thể nhận thấy là cách tiếp
cận vật quyền của Đức và Pháp – hai quốc gia
thuộc hệ thống civil law.
Luật vật quyền của Đức chịu sự chi phối
của bốn nguyên tắc cơ bản: Trừu tượng và tách
bạch; tuyệt đối; công khai; luật định. Trong đó
nguyên tắc trừu tượng và tách bạch được xem là
nguyên tắc vật quyền đặc trưng của Đức. Dựa
trên nguyên tắc này, cho phép người Đức có thể
tách biệt giữa các quan hệ pháp lý làm phát sinh
nghĩa vụ với quan hệ pháp lý thực hiện nghĩa
vụ hay nói cách khác tách biệt giữa vật quyền
và trái quyền trong một quan hệ hợp đồng và
qua đó có thể bảo vệ người mua trong quan hệ
hợp đồng cao hơn. Đó là, nếu như việc xác lập
một hợp đồng mua bán sẽ làm phát sinh quyền
và nghĩa vụ giữa các bên nhưng hành vi pháp lý
đó chưa phải là điều kiện pháp lý làm thay đổi
quyền sở hữu từ chủ thể này sang chủ thể khác.
Điều đó có nghĩa là, trong một hợp đồng tồn tại
tồn tại 3 quan hệ pháp lý: hợp đồng xác lập
nghĩa vụ giữa các bên (hợp đồng trái quyền) và
hai hợp đồng thực hiện nghĩa vụ chuyển giao tài
sản và chuyển giao quyền sở hữu tài sản của
các bên đối với nhau (2 hợp đồng trừu tượng –
hợp đồng vật quyền). Như vậy, nguyên tắc này
B.T.T. Hằng / Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Luật học, Tập 30, Số 4 (2014) 24-33
26
cho phép có thể xử lý riêng biệt các sai sót của
hợp đồng nói cách khác là nguyên tắc này cho
phép tách bạch giữa hiệu lực của hợp đồng trái
quyền và hiệu lực của hợp đồng vật quyền, nhờ
đó, nếu hợp đồng trái quyền bị vô hiệu thì cũng
không ảnh hưởng đến hiệu lực của hợp đồng
vật quyền hay hợp đồng vật quyền vẫn có hiệu
lực. Có thể nhận thấy áp dụng nguyên tắc tách
biệt trong hợp đồng mua bán có thể bảo vệ
người mua, lợi ích của các bên được bảo vệ cao
hơn, cân bằng hơn, bảo đảm tính ổn định của
các giao dịch dân sự và qua đó thúc đẩy các
giao dịch dân sự phát triển bởi lẽ sự tách bạch
giữa hợp đồng xác lập nghĩa vụ và hợp đồng
thực hiện nghĩa vụ của nguyên tắc này dẫn đến
hệ quả là cho dù hợp đồng xác lập nghĩa vụ vô
hiệu nhưng nếu người bán đã chuyển giao vật
cho người mua và người mua đã nhận vật thì
người mua vẫn được xem là chủ sở hữu và vẫn
có thể dùng chính vật được người bán chuyển
giao để xác lập một giao dịch có hiệu lực với
người thứ ba. Đối với người bán, quyền lợi sẽ
được bảo vệ dựa trên cơ sở của trái quyền, đó là
người bán có quyền yêu cầu người mua hoàn
trả vật đã chuyển giao cho người mua nếu như
vật được chuyển giao vẫn còn và nếu như vật
được chuyển giao (đối tượng của hợp đồng xác
lập nghĩa vụ) không còn thì người bán có quyền
yêu cầu người mua (người đã nhận chuyển giao
vật) bồi thường thiệt hại cho mình. Ý nghĩa của
nguyên tắc tách biệt trong Bộ luật Dân sự càng
rõ nét hơn thông qua việc chuyển nhượng bất
động sản. Theo Bộ luật Dân sự Đức, việc
chuyển nhượng bất động sản bắt buộc phải
được đăng ký, tuy nhiên hành vi đăng ký này là
hành vi đăng ký vật quyền. Việc đăng ký này
cho phép bảo vệ quyền của người mua trong
trường hợp có những sai sót trong hoạt động
đăng ký. Đó là, nếu thửa đất đã được bán cho
người thứ ba nhưng người bán (người có tên
trong sổ đăng ký) không phải là chủ sở hữu
đích thực đối với bất động sản thì pháp luật của
Đức bảo vệ quyền lợi của người thứ 3 bằng
cách thừa nhận quyền sở hữu của người thứ ba
đối với bất động sản đó dựa trên nguyên tắc thụ
đắc ngay tình. Trong trường hợp đó, lợi ích của
chủ sở hữu đích thực được bảo vệ dựa trên việc
áp dụng quan hệ trái quyền thông qua quyền
yêu cầu người đã đăng ký sai bồi thường thiệt
hại dựa trên nguyên tắc được lợi không có căn
cứ pháp luật.
Trên cơ sở các nguyên tắc nói trên, luật về
vật của Đức được ghi nhận trong Quyển 3
(trong số 5 quyển) của Bộ luật Dân sự Đức với
cấu trúc gồm 9 phần:
Phần 1. Chiếm giữ
Phần 2. Các qui định chung về các quyền
đối với khoảnh đất
Phần 3. Quyền sở hữu
Chương 1: Nội dung quyền sở hữu
Chương 2: Xác lập và mất quyền sở hữu
khoang đất
Chương 3: Xác lập và mất quyền sở hữu
động sản
Chương 4. Các quyền về sở hữu
Chương 5. Sở hữu chung
Phần 4. Quyền xây dựng
Phần 5. Hạn chế quyền sở hữu
Chương 1. Địa dịch
Chương 2.Nghĩa vụ cho người khác hưởng
dụng đồ vật
Chương 3. Sử dụng mảnh đất trong các
quan hệ riêng biệt
Phần 6. Quyền ưu tiên mua trước
Phần 7. Địa tô
Phần 8. Thế chấp. Trả tiền sử dụng đất.
Trả tiền sử dụng đất theo kỳ hạn
B.T.T. Hằng / Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Luật học, Tập 30, Số 4 (2014) 24-33 27
Chương 1. Thế chấp
Chương 2. Trả tiền sử dụng đất. Trả tiền sử
dụng đất theo kỳ hạn
Phần 9. Cầm cố động sản và cầm cố quyền
Chương 1. Cầm cố động sản
Chương 2. Cầm cố quyền
2. Cấu trúc chế định tài sản và quyền sở hữu
trong Bộ luật Dân sự Pháp
Mặc dù Bộ luật Dân sự Pháp hiện hành
không có qui định nào ghi nhận trực tiếp thuật
ngữ vật quyền nhưng trên thực tế luật tài sản
của Pháp được xây dựng dựa trên cơ sở sự phân
biệt giữa vật quyền (iura in rem) và trái quyền
(iura ad rem) cũng như sự phân biệt giữa động
sản và bất động sản [4]. Tính chất nền tảng của
hai hệ thống hai khái niệm về vật quyền và trái
quyền trong Bộ luật Dân sự Pháp được thể hiện
rõ thông qua việc các quyền này được ghi nhận
trong hai quyển khác nhau của Bộ luật này. Tuy
nhiên, sự khác biệt cơ bản giữa Bộ luật Dân sự
Pháp với Bộ luật Dân sự Đức là hệ thống pháp
luật Pháp dù xem luật nghĩa vụ và luật tài sản
như những địa hạt riêng nhưng vẫn xem xét
chúng trong mối liên hệ chặt chẽ với nhau chứ
không tách biệt một cách nghiêm ngặt như Bộ
luật dân sự Đức. Hệ quả là trong hệ thống pháp
luật Pháp cũng thừa nhận các nguyên tắc của
vật quyền tương tự với Đức như nguyên tắc
công khai, nguyên tắc tuyệt đối, nguyên tắc luật
định nhưng Pháp không thừa nhận nguyên tắc
tách bạch và trừu tượng của Đức mà thay vào
đó Pháp áp dụng một nguyên tắc hoàn toàn
khác cho việc chuyển giao quyền sở hữu đối
với tài sản, đó là nguyên tắc đồng thuận, theo
đó quyền sở hữu tài sản được là chuyển giao kể
từ thời điểm các bên đồng ý về các điều khoản
và điều kiện của hợp đồng và đăng ký hợp đồng
được xem là có hiệu lực đối kháng với người
thứ ba.
Các học giả pháp lý Pháp tiếp cận quyền sở
hữu với tính cách là một vật quyền thông qua
việc phân biệt ba đặc tính cơ bản:
Thứ nhất là, quyền sở hữu là một quyền
tuyệt đối với ý nghĩa nó là quyền tài sản rộng
nhất vì về nguyên tắc các quyền của chủ sở hữu
là không giới hạn. Tuy nhiên, do chịu ảnh
hưởng của học thuyết lạm quyền (abus de
droit), đoạn cuối của Điều 544 Bộ luật dân sự
Pháp cũng chỉ ra quyền của chủ sở hữu cũng có
thể bị hạn chế. Theo lý thuyết lạm quyền, nếu
hành vi sử dụng, hưởng dụng hoặc định đoạt do
chủ sở hữu thực hiện với ý định gây bất lợi cho
người khác mà không mang lại bất kỳ lợi ích
nào cho tài sản thuộc quyền sở hữu của mình
thì hành vi đó được xem là hành vi lạm quyền
sở hữu và điều này sẽ dẫn đến nghĩa vụ loại bỏ
hoặc chấm dứt hành vi vi phạm và phải bồi
thường thiệt hại cho người thứ ba. Lý thuyết
lạm quyền này cũng được áp dụng cho chính
chủ sở hữu thông qua việc chủ sở hữu tạo ra
một quyền tài sản từ quyền sở hữu của mình và
chuyển giao quyền này cho người khác hoặc ký
hợp đồng nêu rõ không thực hiện một quyền cụ
thể trong một thời gian nhất định.
Thứ hai là, quyền sở hữu mang tính độc
quyền. Tính độc quyền cho phép chỉ có chủ sở
hữu mới có quyền sử dụng, hưởng dụng hoặc
vứt bỏ quyền sở hữu của mình và quyền sở hữu
là quyền có hiệu lực đối kháng, bởi chủ sở hữu
có thể loại trừ bất cứ ai sử dụng, hưởng dụng
hoặc định đoạt tài sản của mình. Tuy nhiên, tính
độc quyền của quyền sở hữu sẽ giảm bớt trong
hai trường hợp. Một là khi những quyền tài sản
nhất định đã được chuyển giao tạm thời cho
người khác [5]. Hai là khi quyền sở hữu được
chủ sở hữu chuyển giao có điều kiện, theo đó chủ
sở hữu sẽ không còn đầy đủ các độc quyền [6].
B.T.T. Hằng / Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Luật học, Tập 30, Số 4 (2014) 24-33
28
Thứ ba là quyền sở hữu mang tính vĩnh viễn
[7]. Tính vĩnh viễn của quyền sở hữu được thể
hiện ở thời gian mà quyền sở hữu tồn tại được
xác định tương ứng với thời gian mà đối tượng
của quyền sở hữu được tạo ra tồn tại [8]. Điều
này dường như mâu thuẫn với qui định tại Điều
2262 Bộ luật dân sự Pháp: “Thời hiệu khởi kiện
đối với việc kiện dù về tài sản hay nhân thân
đều là 30 năm mà không cần người viện dẫn
thời hiệu đưa ra chứng thư về thời hiệu hoặc
không cần có phản kháng tố tụng vì lý do người
khởi kiện thiếu thiện chí” [9]. Tuy nhiên, cũng
cần lưu ý rằng qui định này không còn được áp
dụng đối với các yêu cầu đòi tài sản dựa trên
một phán quyết của Tòa giám đốc thẩm cho
rằng yêu cầu đòi lại tài sản không thể chấm dứt
bởi điều này sẽ vi phạm nguyên tắc vĩnh viễn
của quyền sở hữu [10].
Có thể nói ba đặc điểm cơ bản nêu trên là
nền tảng của luật tài sản Pháp, tuy nhiên, Pháp
cũng ghi nhận hạn chế một số những ngoại lệ
của các đặc tính trên của quyền sở hữu.
Trên cơ sở các nguyên tắc vật quyền đó, Bộ
luật Dân sự Pháp hiện hành đã thiết kế các qui
định về tài sản nói chung và vật quyền nói riêng
chủ yếu trong hai quyển: Quyển 2. Tài sản và
những thay đổi về tài sản và quyển 4. Các biện
pháp bảo đảm (Được thiết kế vào năm 2006 khi
Pháp tiến hành những cải cách căn bản Bộ luật
Dân sự).
Quyển 2. Tài sản và những thay đổi về
tài sản
Thiên I. Phân biệt các loại tài sản
Chương 1. Bất động sản
Chương 2. Động sản
Chương 3. Quan hệ giữa tài sản và quyền
sở hữu
Thiên II. Sở hữu
Chương 1. Quyền phụ thêm trên hoa lợi, lợi
tức của tài sản
Chương 2. Quyền phụ thêm đối với những
thứ trộn lẫn và sát nhập vào vật
Thiên III. Quyền hưởng hoa lợi, lợi tức,
quyền sử dụng và quyền cư dụng
Chương 1. Quyền hưởng hoa lợi, lợi tức
Chương 2. Quyền sử dụng và quyền cư dụng
Thiên IV. Dịch quyền phát sinh do địa thế
Chương 1. Dịch quyền phát sinh do địa thế
Chương 2. Dịch quyền xác lập theo qui định
của pháp luật
Chương 3. Dịch quyền xác lập theo ý chí
của các chủ thể
Quyển 4. Các biện pháp bảo đảm
Phần I: Các biện pháp bảo đảm đối nhân
Chương I: Bảo lãnh
Chương II: Bảo lãnh độc lập
Chương III: Thư bảo lãnh
Phần II: Bảo đảm đối vật
Tiểu phần I. Quy định chung
Tiểu phần II: Các biện pháp bảo đảm
trên động sản
Chương I: Quyền cầm giữ động sản
Chương II: Cầm cố động sản hữu hình
Chương III: Thế chấp động sản vô hình.
Chương IV: Nắm giữ hoặc chuyển giao tài
sản bảo đảm.
Tiểu phần III: Các biện pháp bảo đảm trên
bất động sản
Chương I: Quyền cầm giữ bất động sản
Chương II: Cầm cố bất động sản
Chương III: Thế chấp
Chương IV: Đăng ký quyền ưu tiên và đăng
ký thế chấp
Chương V: Hiệu lực của quyền ưu tiên và
thế chấp
B.T.T. Hằng / Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Luật học, Tập 30, Số 4 (2014) 24-33 29
Chương VI: Mua lại quyền ưu tiên và quyền
thế chấp
Chương VII: Chấm dứt quyền ưu tiên và
quyền thế chấp
Chương VIII: Chuyển giao tài sản bảo đảm
3. Thực trạng cấu trúc chế định tài sản và
quyền sở hữu trong Bộ luật Dân sự Việt Nam
2005 và đề xuất cho tương lai
Bộ luật Dân sự năm 2005 gồm 7 phần: Phần
thứ nhất “Những quy định chung”; Phần thứ
hai “Tài sản và quyền sở hữu”; Phần thứ ba
“Nghĩa vụ dân sự và hợp đồng dân sự”; Phần
thứ tư “Thừa kế”; Phần thứ năm “Những quy
định về chuyển quyền sử dụng đất”; Phần thứ
sáu “Quyền sở hữu trí tuệ và chuyển giao công
nghệ”; Phần thứ bảy “Quan hệ dân sự có yếu tố
nước ngoài”.
Phần II. Tài sản và quyền sở hữu được thiết
kế thành 7 chương gồm:
Chương 10: Quy định chung;
Chương 11: Các loại tài sản;
Chương 12: Nội dung quyền sở hữu.
Mục 1:Quyền chiếm hữu.
Mục 2: Quyền sử dụng.
Mục 3: Quyền định đoạt.
Chương 13: Các hình thức sở hữu.
Mục 1: Sở hữu nhà nước.
Mục 2: Sở hữu tập thể.
Mục 3: Sở hữu tư nhân.
Mục 4: Sở hữu chung.
Mục 5: Sở hữu của tổ chức chính trị, chính
trị – xã hội.
Mục 6: Sở hữu của tổ chức chính trị xã hội-
nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội-
nghề nghiệp.
Chương 14: Xác lập, chấm dứt quyền sở hữu.
Mục 1: Xác lập quyền sở hữu.
Mục 2: Chấm dứt quyền sở hữu.
Chương 15: Bảo vệ quyền sở hữu.
Chương 16: Những quy định khác về
quyền sở hữu.
Trên cơ sở cấu trúc trên ta nhận thấy Phần
Tài sản và quyền sở hữu trong Bộ luật Dân sự
năm 2005 nói riêng và Bộ luật Dân sự năm
2005 nói chung về hình thức mặc dù đã mang
dáng dấp cấu trúc Bộ luật Dân sự của hệ thống
Pandekten (Pandectist System) – cấu trúc thành
các phần chung – riêng, tuy nhiên, nếu dựa trên
cách sắp xếp các chương, mục và nội dung của
các phần, các chương, các mục thì ta lại nhận
thấy dáng dấp của Bộ luật Dân sự được cấu trúc
theo hệ thống Institutiones (Institutional
system) – cấu trúc Bộ luật dân sự thành các
phần, chương theo chức năng của luật. Điều
này khiến cho chúng ta thật khó có thể khẳng
định Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2005 được
cấu trúc theo hệ thống Pandekten hay theo hệ
thống Institutiones. Hơn thế nữa, với cấu trúc
hiện nay, khiến Bộ luật Dân sự năm 2005 chứa
đựng những nội dung trùng lắp, hoặc được sắp
xếp ở những vị trí không thích hợp, không đúng
bản chất, do vậy, có thể nói cấu trúc hiện nay
của Bộ luật Dân sự năm 2005 còn chưa thực sự
hợp lý, thiếu logic và do đó chưa thể hiện mục
đích của các nhà làm luật cũng như chưa phát
huy được hiệu quả điều chỉnh như mong muốn
của các nhà làm luật bởi với những thiếu sót về
nền tảng lý luận xây dựng cấu trúc bộ luật dân
sự, Bộ luật Dân sự năm 2005 khó có thể được
sử dụng để luận giải cho các tranh chấp trong
thực tế cuộc sống.
Cấu trúc và nội dung của Phần II “Tài sản
và quyền sở hữu” do không dựa trên những lý
thuyết căn bản về vật quyền và trái quyền nên
phần này chưa làm rõ được bản chất, phạm vi
của khái niệm tài sản và mối quan hệ giữa các
B.T.T. Hằng / Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Luật học, Tập 30, Số 4 (2014) 24-33
30
quyền tài sản đối với các tài sản chất liệu (vật
quyền). Nói cách khác, trong phần này nhà làm
luật Việt Nam mới chỉ đặt mối quan tâm đến
các căn cứ xác lập, chấm dứt của quyền sở hữu,
các hình thức sở hữu hay nội dung của quyền sở
hữu với tính cách là các quyền năng của chủ sở
hữu trong khi đó các vật quyền khác của
những người không phải là chủ sở hữu đối với
tài sản chỉ được các nhà làm luật đề cập hết sức
sơ sài, mờ nhạt và tản mát mặc dù đây là những
quyền tài sản hết sức quan trọng, đa dạng và
phổ biến.
Do Bộ luật Dân sự Việt Nam hiện hành
không được xây dựng dựa trên lý thuyết vật
quyền, trái quyền nên phần II Bộ luật Dân sự
năm 2005 cũng thiếu vắng các nguyên tắc đặc
trưng của vật quyền được các hệ th

[block id=”bo-sung”]

Từ khóa: Đề xuất mô hình chế định tài sản cho Bộ luật dân sự Việt Nam tương lai

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *