[block id=”bo-sung-1″]

“Một nửa của nhân loại” – phụnữ- không
chỉcó khảnăng đóng góp cho sựtiến bộcủa thế
giới ngang bằng với nam giới mà còn mang
thiên chức thiêng liêng làm vợ, làm mẹlà cội
nguồn hạnh phúc của loài người. Với những
phẩm giá đó, phụnữxứng đáng được tôn vinh
bởi mọi lực lượng xã hội. Tuy nhiên, do những
đặc thù sinh học và định kiến xã hội khiến cho
phụnữ, nhất là phụnữ ởcác nước nghèo đã và
đang phải gánh chịu rất nhiều sựphân biệt đối
xử, các hình thức bạo hành, xâm hại tình dục và
các cản trở đối với việc thực hiện thiên chức
cũng nhưsựtiến bộmọi mặt của họ. Bởi vậy,
trong các văn kiện pháp lý, trong các hoạt động
nghiên cứu cũng nhưthực tiễn vềquyền con
người trên thếgiới, phụnữ được đềcập đến với
tưcách một trong “các nhóm xã hội dễbịtổn
thương” (vulnerable groups) – là khái niệm chỉ
tới những nhóm người có nguy cơcao bịtổn
thương vềquyền con người [1].

hoan_thien_cac_quy_dinh_cua_bo_luat_hinh_su_viet_nam_ve_bao

pdf15 trang | Chia sẻ: superlens | Ngày: 19/09/2015 | Lượt xem: 1252 | Lượt tải: 3download

Bạn đang xem nội dung tài liệu Hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam về bảo vệ quyền phụ nữ trên cơ sở tiếp thu pháp luật quốc tế, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Luật học, Tập 30, Số 2 (2014) 12‐26
12
Hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam
về bảo vệ quyền phụ nữ trên cơ sở tiếp thu pháp luật quốc tế
Trần Thị Hồng Lê*
Học viện Kỹ thuật Quân sự, Bộ Quốc phòng,
236 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội, Việt Nam
Nhận ngày 12 tháng 01 năm 2014
Chỉnh sửa ngày 16 tháng 02 năm 2014; Chấp nhận đăng ngày 15 tháng 6 năm 2014
Tóm tắt: Là một trong các nhóm xã hội dễ bị tổn thương, phụ nữ được bảo hộ đặc biệt bởi pháp
luật quốc tế về quyền con người. Những nội dung và yêu cầu của chế độ bảo hộ đó là căn cứ mà
tác giả sử dụng để đánh giá và kiến nghị giải pháp hoàn thiện các quy định về bảo vệ quyền phụ nữ
trong Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành.
Từ khóa: Bảo vệ quyền phụ nữ, hoàn thiện Bộ luật hình sự, tiếp thu pháp luật quốc tế.
“Một nửa của nhân loại” – phụ nữ – không
chỉ có khả năng đóng góp cho sự tiến bộ của thế
giới ngang bằng với nam giới mà còn mang
thiên chức thiêng liêng làm vợ, làm mẹ là cội
nguồn hạnh phúc của loài người. Với những
phẩm giá đó, phụ nữ xứng đáng được tôn vinh
bởi mọi lực lượng xã hội. Tuy nhiên, do những
đặc thù sinh học và định kiến xã hội khiến cho
phụ nữ, nhất là phụ nữ ở các nước nghèo đã và
đang phải gánh chịu rất nhiều sự phân biệt đối
xử, các hình thức bạo hành, xâm hại tình dục và
các cản trở đối với việc thực hiện thiên chức
cũng như sự tiến bộ mọi mặt của họ. Bởi vậy,
trong các văn kiện pháp lý, trong các hoạt động
nghiên cứu cũng như thực tiễn về quyền con
người trên thế giới, phụ nữ được đề cập đến với
tư cách một trong “các nhóm xã hội dễ bị tổn
thương” (vulnerable groups) – là khái niệm chỉ
tới những nhóm người có nguy cơ cao bị tổn
thương về quyền con người [1]. ∗
_______
∗ ĐT: 84-989205668
Email: honglebakm@gmail.com
Xác định phụ nữ thuộc “các nhóm xã hội dễ
bị tổn thương” nghĩa là luật nhân quyền quốc tế
đã nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ nhóm
đối tượng này cả ở phương diện quyền con
người nói chung cũng như quyền đặc thù của
phụ nữ nói riêng. Vì thế, vấn đề bảo vệ quyền
phụ nữ đã trở thành nội dung quan trọng hay cơ
bản của nhiều văn kiện pháp lý quốc tế1. Những
văn kiện này không chỉ khẳng định hệ thống
các quyền con người cần được bảo vệ đặc biệt
của phụ nữ mà còn đề ra yêu cầu đối với pháp
luật các quốc gia thành viên nhằm bảo vệ một
cách hiệu quả các quyền ấy. Vì vậy, trên cơ sở
các quy định của luật pháp quốc tế, chúng tôi
đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định
_______
1 Ví dụ như: Hiến chương năm 1945; Tuyên ngôn toàn thế
giới về quyền con người năm 1948; Công ước về trấn áp
việc buôn người và bóc lột mại dâm người khác năm
1949; Công ước về các quyền chính trị của phụ nữ năm
1952; Công ước về quốc tịch của phụ nữ khi kết hôn năm
1957; Công ước về đăng ký kết hôn, tuổi tối thiểu khi kết
hôn và việc kết hôn tự nguyện năm 1962; Công ước về
xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử chống lại phụ nữ
năm 1979 (CEDAW) của Liên Hợp quốc; v.v…
T.T.H. Lê / Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Luật học, Tập 30, Số 2 (2014) 12‐26
13
của Bộ luật hình sự (BLHS) Việt Nam liên
quan đến bảo vệ quyền của phụ nữ.
1. Quyền của phụ nữ theo pháp luật quốc tế
và những yêu cầu đối với pháp luật hình sự
Vấn đề bảo vệ quyền phụ nữ được đặt ra
trên nền tảng của công cuộc bảo vệ nhân quyền
nói chung bởi vì xuất phát từ đặc điểm tự nhiên
(sinh học), phụ nữ có nhân quyền đặc thù, quan
trọng riêng mà nam giới không có. Đồng thời,
cũng do đặc điểm kể trên mà một số nhân
quyền ở phụ nữ dễ và thường bị xâm hại hơn so
với quyền đó ở nửa kia của nhân loại. Theo đó,
nội dung quyền phụ nữ được Luật nhân quyền
quốc tế quan tâm bảo vệ bao gồm: những quyền
con người đặc thù của nữ giới và những quyền
con người dễ bị xâm hại do chủ sở hữu là nữ giới.
1.1. Đối với quyền con người đặc thù của phụ nữ
Quyền con người đặc thù và thiêng liêng
của phụ nữ là quyền được bảo hộ thiên chức
làm mẹ. Với đặc điểm sinh học của giống cái,
phụ nữ mang thai, sinh nở và là người đóng vai
trò quan trọng trong việc chăm sóc, giáo dục
con cái để duy trì sự sống của nhân loại tiếp nối
qua hàng nghìn năm. Ý nghĩa đặc biệt quan
trọng ấy của thiên chức làm mẹ vốn đã đòi hỏi
sự bảo hộ đặc biệt dành cho nó. Thêm vào đó là
đặc điểm dễ bị tổn thương, xâm hại của người
phụ nữ mang thai, sinh nở, nuôi con nhỏ càng
đòi hỏi sự quan tâm, bảo vệ của xã hội. Do vậy,
đạo luật quốc tế về nhân quyền đầu tiên – Tuyên
ngôn toàn thế giới về quyền con người năm
1948 của Liên Hợp quốc đã khẳng định: “Các
bà mẹ và trẻ em có quyền được hưởng sự chăm
sóc và giúp đỡ đặc biệt” (khoản 2 Điều 25).
Quyền được bảo hộ thiên chức làm mẹ của
người phụ nữ được nhấn mạnh thêm trong
Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt
đối xử chống lại phụ nữ (CEDAW). Theo đó
các quốc gia thành viên Công ước CEDAW
phải: bảo đảm cho phụ nữ “quyền được bảo vệ
chức năng sinh đẻ” (điểm f khoản 1 Điều 11);
áp dụng các biện pháp bảo vệ đặc biệt trong
lĩnh vực việc làm, an sinh xã hội và chăm sóc
sức khỏe đối với phụ nữ mang thai và nuôi con
nhỏ (khoản 2 Điều 11). Do đó, để thúc đẩy các
biện pháp bảo vệ thiên chức làm mẹ, Công ước
CEDAW nêu rõ: “Việc các nước tham gia Công
ước thông qua những biện pháp đặc biệt nhằm
bảo vệ thiên chức làm mẹ, kể cả các biện pháp
nêu trong Công ước này, sẽ không bị coi là
phân biệt đối xử” (khoản 2 Điều 4).
Các quy định kể trên của pháp luật quốc tế
đã đề ra cho pháp luật quốc gia nói chung, pháp
luật hình sự (PLHS) nói riêng, trong đó có Việt
Nam một đòi hỏi về sự bảo hộ đặc biệt đối với
thiên chức làm mẹ của phụ nữ. Với bản chất
của ngành luật bảo vệ, luật hình sự phải có
những biện pháp mạnh để chống lại hành vi
xâm hại thiên chức làm mẹ, cũng như chính
sách cần thiết để bảo hộ thiên chức này. Ngoài
ra, pháp luật quốc tế còn có yêu cầu riêng đối
với việc thực thi hình phạt tử hình trong PLHS
để bảo vệ phụ nữ mang thai và nuôi con nhỏ.
Công ước quốc tế của Liên Hợp quốc về các
quyền dân sự và chính trị năm 1966 quy định:
“Không được thi hành án tử hình đối với phụ
nữ đang mang thai” (khoản 5 Điều 6); điểm 3
trong Những đảm bảo nhằm bảo vệ quyền của
những người đang phải đối mặt với án tử hình
năm 1984 tiếp tục nhấn mạnh: “không được thi
hành án tử hình đối với những phụ nữ có thai,
các bà mẹ đang nuôi con nhỏ”.
1.2. Đối với quyền con người dễ bị xâm hại do
chủ sở hữu là phụ nữ
Phụ nữ và nam giới được pháp luật bảo hộ
những quyền con người bình đẳng như nhau.
T.T.H. Lê / Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Luật học, Tập 30, Số 2 (2014) 12‐26
14
Tuy nhiên, pháp luật quốc tế và pháp luật quốc
gia đều có những văn bản nhấn mạnh việc bảo
vệ một số quyền mà chủ sở hữu là phụ nữ. Điều
đó xuất phát từ thực tế là do sự chi phối của
những đặc điểm tự nhiên giới tính hay quan
niệm xã hội nên những quyền ấy ở phụ nữ dễ và
thường bị xâm hại hơn ở nam giới. Dưới đây là
một số nhóm quyền con người của phụ nữ được
pháp luật đánh giá là có nguy cơ tổn thương
cao, cần được đặc biệt bảo vệ, đó là:
a) Quyền bình đẳng giới
Quyền bình đẳng nói chung, trong đó có
quyền bình đẳng giới được tất cả các văn kiện
pháp luật quốc tế cơ bản về quyền con người
thừa nhận là nền tảng của nhân quyền, là cơ sở
để con người hưởng thụ các quyền con người
khác. Hiến chương Liên Hợp Quốc ngay trong
những lời đầu tiên đã khẳng định niềm tin vào
các quyền con người cơ bản, nhân phẩm, giá trị
của mỗi con người và các quyền bình đẳng giữa
nam giới và phụ nữ [3]. Tuyên ngôn toàn thế
giới của Liên Hợp quốc về quyền con người
nhấn mạnh lại nguyên tắc không thể chấp nhận
sự phân biệt đối xử và tuyên bố rằng mọi người
sinh ra đều tự do, bình đẳng về nhân phẩm và
quyền lợi, đều được hưởng mọi quyền và tự do
ghi nhận trong văn kiện này mà không có sự
phân biệt nào, kể cả phân biệt về giới tính [4].
Công ước về trả công bình đẳng giữa lao động
nam và lao động nữ năm 1952, Công ước về
các quyền chính trị của phụ nữ năm 1952, Công
ước về chống phân biệt đối xử trong giáo dục,
hai công ước quốc tế về nhân quyền năm 1966
[6], Tuyên bố về xóa bỏ sự phân biệt đối xử với
phụ nữ năm 1967… đòi hỏi các quốc gia thành
viên nghĩa vụ bảo đảm quyền bình đẳng giữa
nam giới và phụ nữ trong việc thụ hưởng tất cả
các quyền lợi kinh tế, xã hội, văn hóa, dân sự và
chính trị. Mặc dù có các văn kiện kể trên nhưng
sự phân biệt đối xử chống lại phụ nữ vẫn tồn tại
ở nhiều nơi trên thế giới mà hậu quả nghiêm
trọng của nó đã được Công ước CEDAW khái
quát như sau: “Sự phân biệt đối xử với phụ nữ
vi phạm các nguyên tắc về quyền bình đẳng và
xúc phạm tới nhân phẩm con người, là một trở
ngại đối với việc phụ nữ tham gia bình đẳng với
nam giới trong đời sống chính trị, kinh tế, văn
hoá, xã hội của đất nước họ, ngăn cản sự phát
triển thịnh vượng của xã hội và gia đình, gây
khó khăn cho việc phát triển đầy đủ các tiềm
năng của phụ nữ trong việc phục vụ đất nước
và loài người”. Vì vậy, pháp luật quốc tế đã đòi
hỏi pháp luật quốc gia phải:
“1. Đưa nguyên tắc bình đẳng nam nữ vào
Hiến pháp quốc gia hoặc các văn bản pháp luật
thích hợp khác nếu vấn đề này chưa được đề
cập tới và bảo đảm việc thực thi nguyên tắc này
trong thực tế bằng pháp luật và các biện pháp
thích hợp khác;
2. Thông qua các biện pháp pháp lý và các
biện pháp thích hợp khác, kể cả việc trừng phạt
trong những trường hợp cần thiết, nhằm ngăn
cấm mọi sự phân biệt đối xử với phụ nữ;
3. Thiết lập cơ chế bảo vệ mang tính pháp
lý các quyền của phụ nữ trên cơ sở bình đẳng
với nam giới và thông qua các toà án quốc gia
có thẩm quyền và các thiết chế công cộng khác
để bảo vệ phụ nữ một cách có hiệu quả chống
lại mọi hành động phân biệt đối xử;
4. Không tiến hành bất kỳ hành động hoặc
hoạt động nào có tính chất phân biệt đối xử với
phụ nữ và bảo đảm rằng các cấp chính quyền
và cơ quan nhà nước sẽ hành động phù hợp với
nghĩa vụ này;
5. Áp dụng mọi biện pháp thích hợp nhằm
xoá bỏ sự phân biệt đối xử với phụ nữ do bất kỳ
cá nhân, tổ chức hoặc cơ quan nào tiến hành;
6. Áp dụng mọi biện pháp thích hợp, kể cả
những biện pháp pháp luật, nhằm sửa đổi hoặc
xóa bỏ mọi điều khoản, quy định, tập quán và
thực tiễn hiện đang tồn tại mang tính chất phân
biệt đối xử với phụ nữ;
T.T.H. Lê / Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Luật học, Tập 30, Số 2 (2014) 12‐26
15
7. Hủy bỏ tất cả quy định hình sự quốc gia
mà tạo nên sự phân biệt đối xử với phụ nữ” [7,
Điều 2].
Do đó, PLHS quốc gia phải đáp ứng tất cả
những yêu cầu kể trên, đặc biệt yêu cầu có biện
pháp trừng phạt trong những trường hợp cần
thiết, nhằm ngăn cấm mọi sự phân biệt đối xử
với phụ nữ và huỷ bỏ tất cả quy định trong luật
hình sự quốc gia mà tạo nên sự phân biệt đối xử
với phụ nữ.
b) Quyền tự do và an toàn về tình dục
Mặc dù đây là một trong những quyền tự do
an toàn về sức khỏe, thân thể và nhân phẩm mà
mọi cá nhân với tư cách con người đều có và
đều có thể bị xâm hại nhưng trên thực tế do đặc
điểm sinh học nên nạn nhân của sự xâm hại đó
thường là phụ nữ. Thậm chí, trong những thời
kỳ trước đây, nạn nhân của những hành vi xâm
hại tình dục tuyệt đại đa số là phụ nữ và trẻ em
gái nên trong những văn kiện pháp lý có liên
quan đầu thế kỷ 20, cộng đồng quốc tế chỉ đề
cập đến việc bảo vệ đối tượng này. Ví dụ: Công
ước quốc tế ngày 18/5/1904 về trấn áp việc
buôn bán phụ nữ để cưỡng bức mại dâm; Công
ước quốc tế ngày 4/5/1910 về trấn áp việc buôn
bán phụ nữ để cưỡng bức mại dâm; Công ước
quốc tế ngày 30/9/1921 về trấn áp việc buôn
bán phụ nữ và trẻ em; Công ước quốc tế ngày
11/10/1933 về trấn áp việc buôn bán phụ nữ ở
mọi lứa tuổi; v.v…
Trong sự biến đổi phức tạp của xã hội hiện
đại, mặc dù hiện tượng nam giới là nạn nhân
của xâm hại tình dục đã gia tăng nhưng thực tế
cho thấy đối tượng bị tước đoạt quyền tự do và
an toàn tình dục chủ yếu vẫn là phụ nữ và trẻ
em gái. Chính vì vậy, Công ước về trấn áp việc
buôn bán người và bóc lột mại dâm người khác
năm 1949 của Liên Hợp quốc vẫn nhấn mạnh
việc bảo vệ phụ nữ và trẻ em khỏi những hành
vi mà Công ước lên án. Tuyên bố về xóa bỏ bạo
lực với phụ nữ năm 1993 cũng khẳng định xâm
hại tình dục là một trong những loại bạo lực chủ
yếu đối với phụ nữ cần xóa bỏ (Điều 2). Vì thế,
để bảo vệ nhân phẩm, quyền tự do và an toàn về
tình dục của phụ nữ, pháp luật quốc tế đòi hỏi
các quốc gia phải tiến hành tất cả các biện pháp
thích hợp, kể cả về lập pháp, để xóa bỏ tất cả
các hình thức buôn bán phụ nữ và bóc lột mại
dâm phụ nữ [7, Điều 6]; lên án và xóa bỏ mọi
hình thức bạo lực chống lại phụ nữ, bao gồm
bạo lực tình dục [8] và hình sự hóa hành vi
buôn bán, bóc lột mại dâm, bóc lột tình dục phụ
nữ [9, Điều 5].
c) Quyền tự do và an ninh cá nhân
Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con
người đã khẳng định: “Mọi người đều có quyền
sống, tự do và an toàn cá nhân” và “Không ai bị
tra tấn hay bị đối xử, xử phạt một cách tàn bạo,
vô nhân đạo hay hạ thấp nhân phẩm”. (Điều 3,
Điều 5). Theo đó, phụ nữ cũng như nam giới có
quyền tự do và bất khả xâm phạm về thân thể,
sức khỏe, nhân phẩm. Tuy nhiên, những hành
vi bạo lực như đánh đập, hành hạ, tước đoạt tự
do của phụ nữ vốn đã và vẫn đang tồn tại phổ
biến như Tuyên bố về xóa bỏ bạo lực với phụ
nữ năm 1993 ghi nhận: “bạo lực với phụ nữ là
một biểu hiện trong các quan hệ không cân
bằng về quyền lực giữa nam và nữ mà vốn có
trong lịch sử” và cảnh báo “những cơ hội cho
phụ nữ để đạt được sự bình đẳng về pháp lý, xã
hội, chính trị và kinh tế trong xã hội bị hạn chế,
bởi bạo lực với họ vẫn đang tiếp diễn và chưa
chấm dứt” (Lời nói đầu). Do đó, Tuyên bố kêu
gọi xóa bỏ “mọi hành vi bạo lực trên cơ sở giới
tính dẫn đến hoặc có thể dẫn đến sự xâm hại về
thể chất, tình dục hoặc tâm lý hoặc sự đau khổ
cho phụ nữ kể cả việc đe dọa có những hành vi
như vậy, việc cưỡng đoạt hoặc tước đoạt vô cớ
tự do của phụ nữ, cho dù diễn ra trong đời sống
công cộng hoặc riêng tư”. Tương tự, Tuyên bố
này đòi hỏi các quốc gia thành viên của Liên
Hợp quốc về khía cạnh xây dựng và thực thi
PLHS phải:
T.T.H. Lê / Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Luật học, Tập 30, Số 2 (2014) 12‐26
16
“ Theo đuổi, thông qua những biện pháp
thích hợp và không được trì hoãn, một chính
sách xóa bỏ bạo lực đối với phụ nữ;
– Không ngừng ngăn chặn điều tra và, phù
hợp với luật pháp quốc gia, trừng trị những
hành vi bạo lực đối với phụ nữ cho dù những
hành vi đó do cơ quan nhà nước hay cá nhân
thực hiện;
– Ban hành những chế tài hình sự, dân sự
lao động và hành chính trong luật pháp quốc
gia nhằm trừng trị và xử lí những việc làm sai
phạm với những phụ nữ là nạn nhân của bạo
lực;
– Thực hiện các biện pháp nhằm đảm bảo
rằng các cán bộ thực thi pháp luật và công
chức nhà nước chịu trách nhiệm thực hiện các
chính sách để ngăn chặn, điều tra và trừng trị
bạo lực đối với phụ nữ được đào tạo nhằm giúp
họ nhạy bén trước những nhu cầu của phụ nữ.”
[8, Điều 4].
Như vậy, pháp luật quốc tế đòi hỏi pháp
luật quốc gia không chỉ phải ban hành hệ thống
quy định, chế tài nhằm lên án, xóa bỏ bạo lực
đối với phụ nữ mà còn phải có công cụ, nhân
lực đảm bảo thực thi hiệu quả những chính
sách, chế tài đó.
d) Quyền tự do hôn nhân
Quyền tự do hôn nhân là quyền con người
được kết hôn, lập gia đình (khi đáp ứng các
điều kiện pháp lý) trên cơ sở ý nguyện của bản
thân. Quyền tự do hôn nhân trong các văn kiện
pháp lý quốc tế thường gắn liền với quyền bình
đẳng giữa nam và nữ trong hôn nhân. Quyền
này lần đầu tiên được ghi nhận ở Tuyên ngôn
toàn thế giới về quyền con người (Điều 16):
“1. Nam và nữ khi đủ tuổi đều có quyền kết
hôn và xây dựng gia đình mà không có bất kỳ
sự hạn chế nào về chủng tộc, quốc tịch hay tôn
giáo. Nam và nữ có quyền bình đẳng trong việc
kết hôn, trong thời gian chung sống và khi ly hôn.
2. Việc kết hôn chỉ được tiến hành với sự
đồng ý hoàn toàn và tự nguyện của cặp vợ
chồng tương lai”.
Quy định này được nhấn mạnh một lần nữa
trong Công ước về kết hôn tự nguyện, tuổi kết
hôn tối thiểu và việc đăng ký kết hôn năm
1962: “Mọi cuộc hôn nhân sẽ được coi là tiến
hành trái pháp luật nếu không có sự đồng ý
hoàn toàn và tự nguyện của cả hai bên” (Điều
1). Và nó cũng được tái khẳng định trong Điều
23 Công ước quốc tế về các quyền dân sự,
chính trị và Điều 10 Công ước quốc tế về các
quyền kinh tế xã hội và văn hóa năm 1966 của
Liên Hợp quốc. Những quy định được lặp lại
trong những văn kiện pháp lý cơ bản nhất về
quyền con người kể trên cho thấy tầm quan
trọng của quyền tự do hôn nhân – một nhân
quyền có giá trị đảm bảo cho hạnh phúc của con
người, nền tảng cho việc xây dựng những tế bào
xã hội tốt đẹp.
Mặc dù khẳng định quyền tự do hôn nhân
như một quyền con người cơ bản – nghĩa là
quyền của cả nam giới và phụ nữ – nhưng đi
kèm với đó, pháp luật quốc tế vẫn luôn nhấn
mạnh thêm khía cạnh bình đẳng trong việc
hưởng thụ quyền này bởi thực tế là do những
phong tục, tập quán lạc hậu, định kiến xã hội
nên phụ nữ mới là đối tượng thường bị tước
đoạt quyền tự do hôn nhân. Vậy nên, ngoài quy
định chung về quyền tự do hôn nhân trong các
văn kiện về các quyền con người cơ bản ở trên,
pháp luật quốc tế còn dành một số quy định
riêng để bảo vệ quyền này của phụ nữ. Công
ước bổ sung về xóa bỏ chế độ nô lệ, buôn bán
nô lệ, các thể chế và tập tục tương tự chế độ nô
lệ năm 1956 đã sớm đề cập vấn đề này khi yêu
cầu các quốc gia bằng biện pháp lập pháp hay
biện pháp khác, xóa bỏ “Bất kì thể chế hay tập
tục nào mà theo đó:
i) Một phụ nữ bị hứa gả hay bị gả để thanh
toán một khoản tiền hay hiện vật cho cha mẹ,
T.T.H. Lê / Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Luật học, Tập 30, Số 2 (2014) 12‐26
17
người giám hộ, gia đình họ hay bất cứ cá nhân
hay nhóm nào khác, mà người phụ nữ đó không
có quyền từ chối; hoặc
ii) Chồng của một phụ nữ, gia đình hay
dòng tộc của người đó có quyền nhượng người
phụ nữ đó cho người khác để lấy tiền hoặc
hàng hóa hoặc những thứ khác; hoặc
iii) Một phụ nữ khi chồng chết có thể bị
buộc phải làm vợ thừa kế của người khác”
(khoản c Điều 1).
Theo quy định trên, việc tước đoạt quyền tự
do hôn nhân của phụ nữ được xem là một dạng
tương tự chế độ nô lệ cần xóa bỏ.
Tiếp theo đó, Tuyên bố về xóa bỏ sự phân
biệt đối xử với phụ nữ năm 1967 đã khẳng định
riêng và rõ rệt về quyền tự do hôn nhân của phụ
nữ: “Phụ nữ cần có các quyền tương tự như
nam giới là được tự do lựa chọn vợ hoặc chồng,
và tiến hành kết hôn chỉ khi có sự đồng ý hoàn
toàn và tự nguyện.” (khoản 2 Điều 6). Để bảo
đảm tính tự nguyện trong quyết định kết hôn
của phụ nữ, Tuyên bố còn yêu cầu việc “Cấm
tảo hôn và hứa hôn cho trẻ em gái trước tuổi
dậy thì, và cần có hành động hiệu quả, kể cả
pháp luật, nhằm cụ thể hóa độ tuổi tối thiểu để
kết hôn và coi việc đăng ký kết hôn tại cơ quan
đăng ký chính thức là bắt buộc.” (khoản 3 Điều
2). Những quy định này đều được Công ước về
xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử chống lại
phụ nữ năm 1979 kế thừa và khẳng định tại
Điều 16.
Tựu chung lại, quyền tự do kết hôn là một
nhân quyền cơ bản có ở phụ nữ cũng như nam
giới. Tuy nhiên, do đặc tính dễ bị xâm hại của
quyền này ở phụ nữ nên pháp luật quốc tế nhấn
mạnh yêu cầu bảo vệ đối với phụ nữ. Để bảo vệ
cho quyền tự do hôn nhân, pháp luật quốc gia
cần nghiêm cấm và có biện pháp trừng phạt
hành vi cản trở, tước đoạt quyền này; hành vi
cho phép (của cơ quan có thẩm quyền) kết hôn
trong khi cuộc hôn nhân đó không đảm bảo tính
tự nguyện; kết hôn với người chưa đủ tuổi hoặc
tổ chức cho người chưa đủ tuổi kết hôn.
2. Quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về
bảo vệ quyền phụ nữ so với những yêu cầu
của pháp luật quốc tế
2.1. Quy định bảo vệ quyền đặc thù của phụ nữ
Để bảo vệ thiên chức làm mẹ của phụ nữ,
PLHS Việt Nam đưa

[block id=”bo-sung”]

Từ khóa: Hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam về bảo vệ quyền phụ nữ trên cơ sở tiếp thu pháp luật quốc tế

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *