[block id=”bo-sung-1″]

Hội thảo thường niên lần thứ nhất có nội dung “vai trò của các tổ chức xã
hội dân sự trong phát triển kinh tế, xã hội và văn hóa” đã được tổ chức ở Hà
Nội. Hội thảo có 5 phiên thảo luận, 10 bài trình bày và 4 panel. Nhiều nội
dung từ lý thuyết về quan hệ nhà nước và xã hội dân sự (XHDS), các trường
phái khác nhau trong phân tích xã hội dân sự cho đến các vấn đề về vai trò,
nguồn lực, không gian đã được thảo luận. Một số điểm quan trọng được
tóm tắt dưới đây.

hoi thao vai tro cua cac to chuc xa hoi dan su trong phat trien kinh te
pdf84 trang | Chia sẻ: thanhlinh222 | Ngày: 08/03/2018 | Lượt xem: 1087 | Lượt tải: 2download

Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Hội thảo Vai trò của các tổ chức xã hội dân sự trong phát triển kinh tế, xã hội và văn hóa Việt Nam, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

HỘI THẢO THƯỜNG NIÊN LẦN THỨ NHẤT
VAI TRÒ
CỦA CÁC TỔ CHỨC XÃ HỘI DÂN SỰ
TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ,
XÃ HỘI VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM
HÀ NỘI THÁNG 4 NĂM 2016
GPAR
2MỤC LỤC
Lời mở đầu ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 5
Lời cám ơn ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 6
Tóm tắt nội dung …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 7
1. GIỚI THIỆU ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 13
2. KHAI MẠC ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 15
2.1. Phiên thảo luận: Nền tảng lý thuyết về xã hội dân sự
trên thế giới và ở Việt Nam ……………………………………………………………………………………………………………………………… 16
2.1.1. Phần trình bày ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 16
2.1.1.1. Xã hội dân sự và nhà nước: các mô hình
quan hệ cơ bản
(Diễn giả: PGS. TS. Phạm Quỳnh Phương) …………………… 16
2.1.1.2. Xã hội dân sự và các hình thái biểu hiện
của XHDS ở Việt Nam
(Diễn giả: TS. Bùi Hải Thiêm) ………………………………………………………………… 21
2.1.2. Thảo luận chung ………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 26
2.1.2.1. Quan hệ giữa nhà nước và xã hội dân sự ……………………………. 26
2.1.2.2. Xã hội dân sự có cần phải được thừa nhận
bởi nhà nước? ……………………………………………………………………………………………………………………… 27
2.1.2.3. Thành phần của XHDS Việt Nam ………………………………………………….. 28
2.1.2.4. Khía cạnh lịch sử phát triển của XHDS
Việt Nam ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 31
2.1.2.5. Ảnh hưởng của toàn cầu hóa và chuẩn mực
quốc tế đến XHDS Việt Nam ………………………………………………………………….. 33
2.1.2.6. Vấn đề nghiên cứu, giảng dạy và thảo luận
về XHDS ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 34
2.1.2.7. Vấn đề không gian XHDS Việt Nam …………………………………………. 35
32.2. Phiên thảo luận: vai trò của các tổ chức XHDS
trong phát triển kinh tế …………………………………………………………………………………………………………………………………………. 36
2.2.1. Phần trình bày ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 36
2.2.1.1. Hình thành, hoạt động và hướng phát triển
của các tổ chức xã hội phi chính thức:
nghiên cứu trường hợp các nhóm thiện nguyện
ở Thừa Thiên Huế
(Diễn giả: TS. Nguyễn Quý Hạnh) ………………………………………………… 36
2.2.1.2. Vai trò vận động chính sách của các tổ chức
NGO Việt Nam
(Diễn giả: Ths. Lê Quang Bình) …………………………………………………………… 40
2.2.2. Thảo luận chung ………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 42
2.2.2.1. Vai trò từ thiện …………………………………………………………………………………………………………………… 42
2.2.2.2. Vai trò cung cấp dịch vụ của XHDS …………………………………………….. 43
2.2.2.3. Vai trò thúc đẩy quyền con người …………………………………………………….. 43
2.2.2.4. Vai trò nghiên cứu và kết nối chuyên gia ……………………………… 44
2.2.2.5. Vai trò vận động ……………………………………………………………………………………………………………… 45
2.3. Phiên thảo luận: nguồn lực cho các tổ chức xã hội dân
sự Việt Nam ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 46
2.3.1. Phần trình bày ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 46
2.3.1.1. Nguồn lực tài chính và sự phát triển
của các tổ chức XHDS Việt Nam: vòi nào
đang rút, vòi nào cần thông?
(Diễn giả: TS. Nguyễn Đức Thành) ……………………………………….. 46
2.3.1.2. Thách thức và cơ hội kêu gọi tài trợ
từ người dân của các tổ chức phi chính phủ
Việt Nam
(Diễn giả: TS. Vũ Hồng Phong) ………………………………………………………. 51
2.3.2. Thảo luận chung ………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 54
2.3.2.1. Chất lượng của từ thiện …………………………………………………………………………………….. 54
2.3.2.2. Doanh nghiệp và từ thiện ……………………………………………………………………………… 59
42.3.2.3. Quan hệ với nhà nước …………………………………………………………………………………………. 61
2.3.2.4. Báo chí và từ thiện ………………………………………………………………………………………………………. 61
2.3.2.5. Tôn giáo và từ thiện ………………………………………………………………………………………………….. 61
2.3.2.6. Các nguồn lực ……………………………………………………………………………………………………………………. 62
2.4. Phiên thảo luận: Không gian truyền thống
và không gian mạng của XHDS Việt Nam ……………………………………………………………………….. 63
2.4.1. Phần trình bày …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 63
2.4.1.1. Xây dựng một XHDS thay dần cho một xã hội
làng xã
(Diễn giả: GS. Nguyễn Đăng Dung) …………………………………………… 63
2.4.1.2. Tương tác người dân – nhà nước và xã hội dân sự
dưới ảnh hưởng của mạng xã hội ở Việt Nam
(Diễn giả: Huỳnh Ngọc Chương) ……………………………………………………. 65
2.4.2. Thảo luận chung ………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 67
2.4.2.1. Văn hóa làng xã và pháp quyền ……………………………………………………………. 67
2.4.2.2. Vai trò của không gian mạng với XHDS …………………………….. 68
2.5. Phiên thảo luận: Không gian XHDS và các giải pháp
thúc đẩy sự phát triển của XHDS Việt Nam ………………………………………………………………….. 70
2.5.1. Phần trình bày …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 70
2.5.1.1. Đánh dấu không gian xã hội dân sự Việt Nam
(Diễn giả: Ths. Lê Quang Bình) ……………………………………………. 70
2.5.2. Thảo luận chung ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 75
2.6. Bế mạc …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 78
Phụ lục 1: Chương trình hội thảo …………………………………………………………………………………………………………………………………………… 80
Phụ lục 2: Các bài trình bày và tham luận gửi tới hội thảo ………………………………………………….. 83
5LỜI MỞ ĐẦU
Hội thảo thường niên lần thứ nhất về “vai trò của các tổ chức xã hội dân sự
trong phát triển kinh tế, xã hội và văn hóa” được tổ chức ở Hà Nội trong hai
ngày 14 và 15 tháng 4 năm 2016. Có nhiều báo cáo nghiên cứu quan trọng
và mới về xã hội dân sự Việt Nam được trình bày, đặc biệt có nhiều ý kiến
thảo luận sâu sắc từ khoảng 130 đại biểu tham dự. Để các ý kiến này được
lưu lại và đưa vào thực hiện, Ban tổ chức quyết định tóm tắt thành báo cáo
quí vị đang cầm ở trên tay.
Các ý kiến khác nhau của các diễn giả và các đại biểu tham gia hội thảo
được biên tập, sắp xếp theo từng phiên thảo luận nhằm giúp độc giả bám
được mạch của chương trình. Hơn nữa, vì thời gian và năng lực có hạn,
chắc chắn sẽ còn những thiếu vắng và sai sót trong việc ghi nhận các ý kiến
của các đại biểu. Sơ xuất này chúng tôi xin cáo lỗi, nhưng chúng tôi xin cảm
tạ tất cả các ý kiến đóng góp của các quý vị đại biểu.
Một lần nữa, Ban tổ chức xin cảm tạ sự nhiệt tình, tâm huyết và cởi mở
đóng góp ý kiến của tất cả các diễn giả và các quý vị đại biểu!
Thay mặt ban tổ chức
Lê Quang Bình
6LỜI CÁM ƠN
Ban tổ chức xin trân trọng cám ơn tổ chức Oxfam tại Việt Nam và Đại sứ
vương quốc Bỉ, Cơ quan viện trợ Ireland (Irish Aid) đã tài trợ tài chính và hỗ
trợ kỹ thuật cho hội thảo này.
Quan điểm trong báo cáo này không nhất thiết phản ánh quan điểm của
chức Oxfam tại Việt Nam, Đại sứ quán vương quốc Bỉ và Cơ quan viện trợ
Ireland (Irish Aid).
7TÓM TẮT NỘI DUNG
Hội thảo thường niên lần thứ nhất có nội dung “vai trò của các tổ chức xã
hội dân sự trong phát triển kinh tế, xã hội và văn hóa” đã được tổ chức ở Hà
Nội. Hội thảo có 5 phiên thảo luận, 10 bài trình bày và 4 panel. Nhiều nội
dung từ lý thuyết về quan hệ nhà nước và xã hội dân sự (XHDS), các trường
phái khác nhau trong phân tích xã hội dân sự cho đến các vấn đề về vai trò,
nguồn lực, không gian đã được thảo luận. Một số điểm quan trọng được
tóm tắt dưới đây.
Thứ nhất, xã hội dân sự có cần được thừa nhận hay không và thừa nhận
bởi ai? Các tổ chức XHDS Việt Nam thường băn khoăn về tính chính danh
của mình do nhà nước “chưa thừa nhận” – có nghĩa chưa có luật hoặc
chưa có định nghĩa rõ ràng về XHDS trong các văn bản pháp luật. Tuy
nhiên, thảo luận cho thấy sự tồn tại của XHDS là tất yếu bên cạnh nhà
nước và thị trường. Chính vì vậy, việc phát triển XHDS không phụ thuộc
vào sự thừa nhận (bằng luật pháp) của nhà nước, mà phụ thuộc vào sự
thừa nhận về một xã hội đa nguyên, phản biện, thậm chí trái chiều trong
các địa hạt khác nhau. Sự thừa nhận mang tính triết lý này chính là nền
tảng cho XHDS phát triển. Điều này dẫn đến việc XHDS không chỉ vận
động cho một khung pháp lý cởi mở, tôn trọng quyền tự do hiệp hội, hội
họp của mình, mà còn vận động cho một xã hội đa nguyên, tôn trọng sự
khác biệt, và đa dạng về cách tiếp cận.
Thứ hai, có nên tiếp tục tranh luận ai mới thực sự là xã hội dân sự không?
Cuộc tranh luận này không chỉ giữa các tổ chức phi chính phủ (NGO) với
các tổ chức quần chúng (MTTQ, Hội phụ nữ, Hội nông dân) mà còn
VAI TRÒ CỦA XÃ HỘI DÂN SỰ TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ, XÃ HỘI VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM
8
giữa các NGO và các nhóm không đăng ký hoạt động độc lập (U&I). Nếu
sử dụng các trường phái về cấu trúc thì khó giải quyết được câu hỏi này,
nhưng khi sử dụng trường phái phê phán hiện thực, nhìn vào chức năng và
“phân loại” theo chức năng thì sẽ dễ chấp nhận vai trò của các tổ chức khác
nhau hơn. Nói cách khác, thay vì hỏi “ai là ai” thì nên hỏi “ai làm gì” sẽ dễ
nhận biết bản chất hơn.
Thứ ba, quan hệ giữa nhà nước và xã hội dân sự ở một quốc gia kể cả Việt
Nam là không đồng nhất. Nói cách khác, vì các tổ chức xã hội dân sự là
đa dạng và không đồng nhất nên họ sẽ có mối quan hệ tương ứng với nhà
nước. Ví dụ, các nhóm cung cấp dịch vụ thường có mối quan hệ hợp tác với
nhà nước. Các nhóm vận động chính sách hoặc giám sát xã hội thì có quan
hệ đối thoại với nhà nước. Các nhóm hoạt động toàn cầu thì thiên về mối
quan hệ ngoài nhà nước. Như vậy, việc tìm cách định nghĩa mối quan hệ
giữa XHDS và nhà nước là không thể và không cần thiết.
Thứ tư, việc hợp tác và làm việc với các cơ quan nhà nước là cần thiết
trong việc vận động chính sách, phân bổ nguồn lực và kiểm soát quyền
lực. Tuy nhiên, các tổ chức XHDS nên mở những không gian mới cho mình,
một không gian thực sự tự do, dân chủ và tôn trọng các giá trị bình đẳng,
công lý và nhân phẩm. Những không gian này là nền tảng cho sự phát triển
có ích của xã hội dân sự.
Thứ năm, công việc nghiên cứu, giảng dạy và thảo luận về XHDS đang
còn nhiều hạn chế ở Việt Nam. Sự hạn chế này gây ra nhiều hiểu lầm, thậm
chí định kiến và sợ hãi không cần thiết trong xã hội dân sự, cơ quan nhà
nước cũng như người dân. Khi không có nghiên cứu, không có thảo luận sẽ
có những định chế méo mó về xã hội dẫn đến sự méo mó trong hành vi và
thái độ đối với XHDS, từ đó gây hại cho sự phát triển của xã hội. Từ hội thảo
thường niên lần thứ nhất này, công việc nghiên cứu, thảo luận và giảng dạy
TÓM TẮT NỘI DUNG
9
về XHDS cần được thúc đẩy một cách nghiêm túc, chuyên nghiệp và mở
rộng hơn nữa.
Thứ sáu, các thảo luận về XHDS đang rất hạn chế và còn nhiều thiếu hụt,
một trong những thiếu hụt quan trọng là chủ đề tôn giáo và các tổ chức
tôn giáo. Không thể phủ nhận có sự giao thoa giữa các niềm tin tôn giáo
và các giá trị nhân văn mà các tổ chức xã hội dân sự đang theo đuổi. Tuy
nhiên, đang có sự ngăn cách giữa hai định chế xã hội này, và sự ngăn cách
này cần được khai thông để học hỏi và hợp tác thúc đẩy các điều tốt trong
xã hội.
Thứ bảy, chính trị đang là một lĩnh vực rất ít được đề cập đến dù rất nhiều
hoạt động của các tổ chức XHDS mang tính chính trị như bảo vệ quyền
con người, bảo vệ môi trường, chống tham nhũng, xóa bỏ kỳ thị xã hội.
Sự né tránh bản chất chính trị trong hoạt động của XHDS là do kiến thức
lệch lạc về chính trị, coi chính trị chỉ là nhà nước và mong muốn nắm chính
quyền. Chính vì vậy, việc học hỏi và hiểu biết về chính trị rất quan trọng
giúp cho hoạt động của các tổ chức XHDS có chiều sâu, và chạm đến bản
chất của quan hệ giữa nhà nước, thị trường và XHDS.
Thứ tám, hoạt động từ thiện rất phổ biến và được tổ chức theo hình thức
tự nguyện, không đăng ký, không có tư cách pháp nhân. Điều này là phù
hợp ở quy mô nhỏ, mang tính ngắn hạn. Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng
cần có hỗ trợ cho các nhóm làm từ thiện về triết lý, chuẩn mực, và tính hợp
pháp (không cần đăng ký nhưng hợp pháp hoạt động).
Thứ chín, vận động chính sách, vận động cộng đồng và phong trào xã hội
ngày càng trở thành một phần quan trọng của XHDS. Để thành công, các
tổ chức XHDS cần tập trung xây dựng nền tảng, đó là năng lực lãnh đạo, tổ
chức và điều phối, sự chính danh của những người tham gia, và động lực
VAI TRÒ CỦA XÃ HỘI DÂN SỰ TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ, XÃ HỘI VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM
10
của những người tham gia. Để có điều này, người trong cuộc phải là trụ cột
vì chính họ là người có tính chính danh và động lực để vận động cho bình
đẳng và công lý nhất.
Thứ mười, vai trò cung cấp dịch vụ công cho cộng đồng nói chung và cho
những nhóm khó khăn nói riêng như người lớn tuổi, người khuyết tật,
người có HIV là một phần quan trọng của XHDS. Tuy nhiên, các dịch vụ
này cần có chuẩn mực do chính những tổ chức cung cấp dịch vụ và người
nhận dịch vụ xây dựng. Điều này dẫn đến vai trò của Hội vì chỉ có Hội mới
làm vai trò này tốt nhất, từ việc xây dựng, triển khai và giám sát.
Thứ mười một, vai trò bảo vệ quyền của XHDS là hiển nhiên và cần thiết.
Bảo vệ quyền không nhất thiết chỉ là bảo vệ những người bị xâm hại quyền
qua hệ thống pháp lý, còn là việc thúc đẩy hiểu biết về quyền, thực hành
quyền, và đảm bảo các dịch vụ công, tư không vi phạm quyền con người.
Bên cạnh đó, XHDS không thể né tránh các quyền dân sự, chính trị, ví dụ
như quyền hiệp hội, quyền tiếp cận thông tin, quyền tự do ngôn luận vì
các quyền không thể tách rời nhau, và nếu các quyền dân sự chính trị bị vi
phạm thì khó lòng có được các quyền khác một cách trọn vẹn.
Thứ mười hai, kinh tế Việt Nam đang khó khăn và ngân sách đang thâm
hụt là bức tranh vĩ mô có ảnh hưởng đến việc cung cấp nguồn lực lâu dài
cho XHDS. Trong bối cảnh này, các tổ chức đoàn thể công như MTTQ và
các tổ chức chính trị xã hội cũng sẽ bị cắt giảm ngân sách nên hy vọng nhà
nước cấp ngân sách cho XHDS là không khả thi. Hơn nữa, với thể chế hiện
tại, nếu nhà nước cấp ngân sách cho XHDS hoạt động thì sẽ kèm theo các
điều kiện “kiểm soát”, và như vậy XHDS sẽ mất vai trò độc lập.
Thứ mười ba, về lâu dài, kinh tế tư nhân phải là nguồn thu chính yếu
và bền vững cho XHDS. Tuy nhiên, hiện tại kinh tế tư nhân của VN khó
TÓM TẮT NỘI DUNG
11
phát triển vì môi trường kinh doanh bất lợi nên không có nhiều nguồn
lực cho xã hội. Hơn nữa, khối doanh nghiệp cũng e ngại trong quan hệ
với XHDS vì sợ phía nhà nước “chụp mũ” hỗ trợ các tổ chức “chống đối”.
Để mở lối, XHDS cần tập trung tiếp cận những doanh nghiệp nước ngoài,
hoặc doanh nghiệp tư nhân ở thành thị vì họ sẵn sàng ủng hộ XHDS hơn.
Ngoài ra, thúc đẩy hiểu biết về phát triển (philanthropy) và vận động xây
dựng một cơ chế để doanh nghiệp đóng góp một cách không e ngại là
cần thiết, có thể qua luật thuế, hoặc luật về hội.
Thứ mười bốn, người dân coi trọng việc làm từ thiện và sẵn sàng đóng
góp từ thiện cho người nghèo, nạn nhân bão lụt, hoặc người khuyết tật.
Tuy nhiên, người dân đang có cái nhìn tiêu cực về XHDS do diễn ngôn
nhà nước, và do chính quyền địa phương “bao sân”, “gác cửa” không cho
XHDS tiếp cận nguồn lực. Nếu vượt qua định kiến và rào cản này, việc
truyền thông về phát triển, cho người dân cũng quan trọng để họ thay
đổi thói quen làm từ thiện, có trách nhiệm hơn với những vấn đề mang
tính gốc rễ.
Thứ mười lăm, mạng xã hội là một không gian mới, và tạo ra nhiều cơ
hội về truyền thông cho XHDS. Qua mạng xã hội, XHDS có thể tiếp cận
hàng triệu người một cách trực tiếp. Tuy nhiên, để tận dụng không gian
này XHDS cần có chiến lược, nguồn lực và kỹ năng để tác động tích cực
đến người sử dụng internet. Sự kết hợp với các nhà trí thức, các tổ chức
chuyên môn, các nhân vật truyền thông là cần thiết để thúc đẩy các giá trị
mà XHDS theo đuổi.
Thứ mười sáu, không gian xã hội dân sự mở rộng hay thu hẹp phụ thuộc
nhiều vào năng lực của các tổ chức XHDS. Năng lực này bao gồm cả năng
lực quản lý, kỹ thuật, và năng lực hoạt động xã hội. Chính vì vậy, các tổ chức
muốn

[block id=”bo-sung”]

Từ khóa: Hội thảo Vai trò của các tổ chức xã hội dân sự trong phát triển kinh tế, xã hội và văn hóa Việt Nam

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *