[block id=”bo-sung-1″]

Tóm tắt luận văn
Ngành y tế và giáo dục luôn là vấn đề sống còn của bất kỳ quốc gia nào trên
thế giới. Trong những năm gần đây, chính phủ Việt Nam đặc biệt đầu tư cho hai
ngành mũi nhọn này thông qua các chính sách, nguồn vốn dành cho trang bị hạ tầng
và nghiên cứu khoa học. Trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, càng ngày càng có
nhiều công trình khoa học về y tế. Tuy nhiên các nghiên cứu khoa học về ứng dụng
công nghệ thông tin để giải quyết các bài toán về y tế là không nhiều. Do đặc điểm
về vị trí địa lý của Việt Nam là một nước nhiệt đới nên có rất nhiều loại bệnh liên
quan đến sốt siêu vi trong đó sốt xuất huyết là bệnh rất nguy hiểm đồng thời chưa có
vaccine chủng ngừa và chưa có thuốc đặc trị, vì vậy đề tài nghiên cứu các qui luật
chẩn đoán bệnh sốt xuất huyết tại Việt Nam bằng kỹ thuật khai phá dữ liệu. Dựa vào
các triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng có thể phân lớp bệnh của bệnh nhân nhằm
giúp các bác sĩ chẩn đoán và điệu trị tốt hơn cho bệnh nhân.

luan van ung dung khai pha du lieu xay dung he ho tro chan doan y khoa
pdf78 trang | Chia sẻ: thanhlinh222 | Ngày: 07/03/2018 | Lượt xem: 1703 | Lượt tải: 12download

Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Luận văn Ứng dụng khai phá dữ liệu xây dựng hệ hỗ trợ chẩn đoán y khoa, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

i
Lời cam đoan
Tôi cam đoan rằng luận văn này : “ỨNG DỤNG KHAI PHÁ DỮ LIỆU XÂY
DỰNG HỆ HỖ TRỢ CHẨN ĐOÁN Y KHOA “ là bài nghiên cứu của chính tôi.
Ngoại trừ những tài liệu tham khảo được trích dẫn trong luận văn này, tôi cam đoan
rằng toàn phần hay những phần nhỏ của luận văn này chưa từng được công bố hay
được sử dụng để nhận bằng cấp ở những nơi khác.
Không có sản phẩm/nghiên cứu nào của người khác được sử dụng trong luận văn
này mà không được trích dẫn theo đúng quy định.
Luận văn này chưa bao giờ được nộp để nhận bất kỳ bằng cấp nào tại các trường
đại học hoặc cơ sở đào tạo khác.
Tp.HCM, ngày 10 tháng 04 năm 2014
Tác giả luận văn
Tống Đức Phong
ii
Lời cảm ơn
Lời cảm ơn đầu tiên tôi xin được gửi đến TS. Nguyễn Thanh Hiên – Giảng
viên Trường Đại học Tôn Đức Thắng Tp.HCM, cảm ơn thầy đã truyền đạt kiến thức,
kinh nghiệm và những gợi ý giúp tôi hoàn thành luận văn này.
Tiếp theo tôi muốn gởi lời cảm ơn đến thạc sĩ Dương Ngọc Hiếu – Giảng viên
CNTT Trường Đại học Bách Khoa Tp.HCM đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong cách thức
thu thập số liệu và các kiến thức liên quan để hoàn thành luận văn.
Tôi cũng bày tỏ lòng biết ơn các điều dưỡng và các bác sĩ chuyên khoa tại
Bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương. Các anh, chị đã rất nhiệt
tình giải thích vấn đề chuyên môn giúp tôi hoàn thành tốt công việc của mình.
Xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, quí Thầy Cô, cảm ơn sự hỗ trợ và giúp
đỡ nhiệt thành của Phòng Quản lý Sau Đại học Trường Đại học Hồng Bàng Tp.HCM
trong thời gian tôi thực hiện luận văn này.
Cuối cùng, chân thành cảm ơn người thân, bạn bè luôn bên cạnh động viên, hỗ
trợ về mặt tinh thần để tôi vượt qua khó khăn và hoàn thành tốt luận văn.
iii
Tóm tắt luận văn
Ngành y tế và giáo dục luôn là vấn đề sống còn của bất kỳ quốc gia nào trên
thế giới. Trong những năm gần đây, chính phủ Việt Nam đặc biệt đầu tư cho hai
ngành mũi nhọn này thông qua các chính sách, nguồn vốn dành cho trang bị hạ tầng
và nghiên cứu khoa học. Trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, càng ngày càng có
nhiều công trình khoa học về y tế. Tuy nhiên các nghiên cứu khoa học về ứng dụng
công nghệ thông tin để giải quyết các bài toán về y tế là không nhiều. Do đặc điểm
về vị trí địa lý của Việt Nam là một nước nhiệt đới nên có rất nhiều loại bệnh liên
quan đến sốt siêu vi trong đó sốt xuất huyết là bệnh rất nguy hiểm đồng thời chưa có
vaccine chủng ngừa và chưa có thuốc đặc trị, vì vậy đề tài nghiên cứu các qui luật
chẩn đoán bệnh sốt xuất huyết tại Việt Nam bằng kỹ thuật khai phá dữ liệu. Dựa vào
các triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng có thể phân lớp bệnh của bệnh nhân nhằm
giúp các bác sĩ chẩn đoán và điệu trị tốt hơn cho bệnh nhân.
Nghiên cứu tiến hành theo 4 bước chính : (1) Tìm hiểu nghiệp vụ y tế liên
quan đến bệnh sốt xuất huyết; (2) Thu thập và tiền xử lý dữ liệu; (3) Tìm hiểu bài
toán phân lớp trong khai phá dữ liệu, lựa chọn thuật toán phù hợp với yêu cầu bài
toán đặt ra và dữ liệu thu thập được; (4) Hiện thực chương trình máy tính và đánh giá
ý nghĩa thực tiễn.
Ngoài ra đề tài cũng đề xuất một phương pháp phối hợp giữa các chuyên gia
của lĩnh vực Công nghệ thông tin và Y tế để xây dựng mô hình hỗ trợ chẩn đoán cho
các loại bệnh khác nhau nhằm hỗ trợ các tuyến y tế vùng sâu vùng xa, những nơi
chăm sóc sức khỏe ban đầu còn thiếu về năng lực chuyên môn lẫn trang thiết bị.
iv
Abstract
The medical branch and education are always the principle problems of every
countries in the world. In the recent years, Vietnamese government has specially
invested for these two main areas throught capital and policy for equiping
infrastructure and studying science. In the science, there have been more and more
researches about medicine. However, there are not many science researches of
applying communication to solve medical problems. In Vietnam, because of the
georaphy position of a tropical country, there are so many diseases related to
ultravirus fever, such as petechial fever – a very dangerous diseases. This subject
studies the laws of diagnosing the petechial fever throught techniques of discovering
data. Basic on the clinical signs and near clinical signs, we can subclass diseases of
the patients to help the doctors diagnose and treat them better.
This research follows four main stages : First, finding out the medical
specialist skills relating to petechial fever. Next, collecting and pre-processing the
data. Then learning the “ math of subclassing “ in discovering data to choose the
algorithm which is suitable to the inquiries and the collected data. Finally,
performing the computer program and evaluating reality meanings.
Besides this subject also puts forward a method of co-ordinating the
communication experts and medical experts to build a model which can help the
doctors in diagnosing different diseases in order to help medical branches in rural
and remote areas where there are still lack of ability and medical equipment for the
first aid.
v
Mục lục
Lời cam đoan …………………………………………………………………………………………. i
Lời cảm ơn ………………………………………………………………………………………….. ii
Tóm tắt luận văn ……………………………………………………………………………………iii
Abstract …………………………………………………………………………………………. iv
Mục lục ………………………………………………………………………………………….. v
Danh mục chữ viết tắt ………………………………………………………………………….. viii
Danh mục hình …………………………………………………………………………………….. ix
Danh mục bảng ……………………………………………………………………………………. xi
Danh mục công thức …………………………………………………………………………….. xii
Chương 1. TỔNG QUAN ĐỀ TÀI …………………………………………….. 1
Đặt vấn đề …………………………………………………………………………………………… 1 1.1.
Cơ sở hình thành đề tài ………………………………………………………………………….. 2 1.2.
Một số kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước …………………………………………. 2 1.3.
Kết quả nghiên cứu trên thế giới …………………………………………………….. 2 1.3.1.
Kết quả nghiên cứu trong nước ………………………………………………………. 2 1.3.2.
Mục tiêu luận văn …………………………………………………………………………………. 3 1.4.
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu …………………………………………………….. 3 1.5.
Ý nghĩa của đề tài …………………………………………………………………………………. 3 1.6.
Ý nghĩa khoa học …………………………………………………………………………. 3 1.6.1.
Ý nghĩa thực tiễn …………………………………………………………………………. 4 1.6.2.
Bố cục luận văn ……………………………………………………………………………………. 4 1.7.
Chương 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT ……………………………………………….. 6
vi
Tổng quan về kỹ thuật Khai phá dữ liệu (Data mining) ……………………………….. 6 2.1.
Khái niệm về khai phá dữ liệu………………………………………………………… 6 2.1.1.
Các giai đoạn của quá trình khai phá dữ liệu [4]: ………………………………. 6 2.1.2.
Tổng quan về hệ hỗ trợ ra quyết định ………………………………………………………. 8 2.2.
Bài toán Phân lớp trong Khai phá dữ liệu …………………………………………………. 8 2.3.
Khái niệm về phân lớp ………………………………………………………………….. 8 2.3.1.
Quá trình phân lớp dữ liệu …………………………………………………………….. 9 2.3.2.
Phân lớp dữ liệu bằng cây quyết định…………………………………………….. 12 2.3.3.
Đánh giá hiệu quả phân lớp………………………………………………………….. 16 2.3.4.
Thuật toán C4.5 xây dựng cây quyết định ………………………………………. 17 2.3.5.
Cơ sở dữ liệu Y khoa …………………………………………………………………………… 21 2.4.
Sơ lược bệnh Sốt xuất huyết ………………………………………………………… 21 2.4.1.
Diễn biến lâm sàng bệnh sốt xuất huyết dengue [19] ………………………… 22 2.4.2.
Chẩn đoán [19] …………………………………………………………………………. 24 2.4.3.
Chương 3. XÂY DỰNG HỆ HỖ TRỢ CHẨN ĐOÁN Y KHOA ….. 26
Cơ sở dữ liệu xây dựng mô hình ……………………………………………………………. 26 3.1.
Kho chứa dữ liệu bệnh án điện tử ………………………………………………….. 27 3.1.1.
Tiền xử lý dữ liệu ………………………………………………………………………. 30 3.1.2.
Phân tích dữ liệu bệnh án điện tử ………………………………………………….. 33 3.1.3.
Các qui luật chẩn đoán ………………………………………………………………… 35 3.1.4.
Bệnh án mẫu ……………………………………………………………………………… 36 3.1.5.
Chẩn đoán …………………………………………………………………………………. 36 3.1.6.
Xây dựng ứng dụng …………………………………………………………………………….. 36 3.2.
Giới thiệu chương trình ……………………………………………………………….. 36 3.2.1.
vii
Cách thức vận hành chương trình ………………………………………………….. 37 3.2.2.
Chương 4. THỰC NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ …………………………… 55
Thử nghiệm ……………………………………………………………………………………….. 55 4.1.
Thử nghiệm tập dữ liệu với ít thuộc tính: ……………………………………….. 55 4.1.1.
Thử nghiệm với tập dữ liệu đầy đủ thuộc tính …………………………………. 56 4.1.2.
Đánh giá ……………………………………………………………………………………………. 61 4.2.
Chương 5. TỔNG KẾT …………………………………………………………. 62
Kết luận …………………………………………………………………………………………….. 62 5.1.
Hạn chế của đề tài ………………………………………………………………………………. 63 5.2.
Hướng phát triển ………………………………………………………………………………… 63 5.3.
TÀI LIỆU THAM KHẢO …………………………………………………………………… 64
PHỤ LỤC 1 ………………………………………………………………………………………… 68
PHỤ LỤC 2 ………………………………………………………………………………………… 72
viii
Danh mục chữ viết tắt
KPDL (Data mining) : Khai phá dữ liệu
DSS (Decision support system) : Hệ hỗ trợ ra quyết định
CNTT : Công nghệ thông tin
IT (Information technology) : Công nghệ thông tin
CSDL : Cơ sở dữ liệu
SXH : Sốt xuất huyết
HCT (Hematocrit) : Dung tích hồng cầu
PLT (plaquette) : Tiểu cầu
WBC (White blood cell) : Bạch cầu
BS : Bác sĩ
BMI (Body mass index) : Chỉ số khối của cơ thể
WHO (World Health Organization) : Tổ chức Y tế Thế giới
BVBNĐ : Bệnh viện bệnh Nhiệt Đới
ĐHYKPNT : Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch
ix
Danh mục hình
Hình 2.1 : Kết quả quá trình phân lớp ……………………………………………………….. 9
Hình 2.2 : Xây dựng mô hình phân lớp ……………………………………………………. 10
Hình 2.3 : Bước phân lớp ………………………………………………………………………. 11
Hình 2.4 : Mô hình cây quyết định trong phân lớp dữ liệu về thời tiết ………….. 13
Hình 3.1 : Mô hình xây dựng giải pháp hỗ trợ chẩn đoán bệnh ……………………. 26
Hình 3.2 : Tập dữ liệu thu thập được ……………………………………………………….. 28
Hình 3.3 : Tập dữ liệu huấn luyện đưa vào hệ thống ………………………………….. 33
Hình 3.4 : NS1 được chọn vì có độ đo tốt nhất ………………………………………….. 35
Hình 3.5 : Màn hình khởi động chương trình ……………………………………………. 37
Hình 3.6 : Màn hình chọn file dữ liệu ……………………………………………………… 37
Hình 3.7 : Màn hình chọn dữ liệu từ kho dữ liệu ……………………………………….. 38
Hình 3.8 : Màn hình chọn bảng dữ liệu ……………………………………………………. 38
Hình 3.9 : Màn hình chọn thuộc tính ……………………………………………………….. 39
Hình 3.10 : Màn hình tạo cây quyêt định …………………………………………………… 40
Hình 3.1 : Màn hình tạo cây quyết định …………………………………………………… 41
Hình 3.12 : Màn hình lấy cây đã lưu dạng xml ……………………………………………. 42
Hình 3.13 : Màn hình thống kê tập luật của tập dữ liệu ………………………………… 42
Hình 3.14 : Màn hình thống kê 10 luật ………………………………………………………. 43
x
Hình 3.15 : Mô hình kiểm tra kết quả………………………………………………………… 44
Hình 3.16 : Màn hình kiểm tra kết quả ………………………………………………………. 45
Hình 3.17 : Kết quả kiểm tra 30% dữ liệu ………………………………………………….. 45
Hình 3.18 : Màn hình lấy file dữ liệu kiểm tra ……………………………………………. 46
Hình 3.19 : Màn hình lấy dữ liệu từ file kiểm tra ………………………………………… 47
Hình 3.20 : Màn hình kết quả kiểm tra từ file Excel …………………………………….. 48
HÌnh 3.21 : Màn hình kiểm tra chéo (Cross validation) ………………………………… 49
Hình 3.22 : Màn hình kết quả kiểm tra chéo (Cross validation) ……………………… 50
Hình 3.23 : Màn hình chẩn đoán bệnh ……………………………………………………….. 51
Hình 3.24 : Kết quả chẩn đoán từ cây có sẵn ………………………………………………. 52
Hình 4.1 : Hình vẽ SXH Dengue có dấu hiệu cảnh báo ………………………………. 58
Hình 4.2 : Hình vẽ SXH Dengue …………………………………………………………….. 59
Hình 4.3 : Hình vẽ SXH Dengue nặng …………………………………………………….. 60
xi
Danh mục bảng
Bảng 2.1 : Bảng dữ liệu về thời tiết …………………………………………………………. 13
Bảng 2.2 : Ví dụ về thời tiết trong 3 ngày …………………………………………………. 14
Bảng 2.3 : Kết quả phân lớp dữ liệu cho bảng 2.2 ……………………………………… 15
Bảng 2.4 : Huấn luyện với thuộc tính phân lớp là buys computer ……………….. 20
Bảng 3.1 : Bảng phân loại thể trạng cơ thể theo chỉ số BMI ……………………….. 29
Bảng 3.2 : Bảng kiểu dữ liệu của các thuộc tính ………………………………………… 32
Bảng 4.1 : Bảng danh sách Bác sĩ đánh giá chương trình …………………………….. 61
xii
Danh mục công thức
Công thức (2.1) : Tính chỉ số thông tin (Information) ……………………………………….. 19
Công thức ( 2.2) : Tính chỉ số thông tin mong muốn (Entropy) ……………………………. 19
Công thức (2.3) : Tính độ lợi thông tin (Information Gain) ………………………………… 19
Công thức (2.4) : Thông tin tiềm năng (potential information) ……………………………. 19
Công thức ( 2.5) : Tính tỉ lệ độ lợi thông tin (Gain ratio) ……………………………………. 19
Công thức (3.1) : Tính chỉ số sức khỏe ………………………………………………………. 29
Chương 1 : TỔNG QUAN ĐỀ TÀI
1
Chương 1. TỔNG QUAN ĐỀ TÀI
Đặt vấn đề 1.1.
Ứng dụng công nghệ thông tin vào việc lưu trữ và xử lý thông tin ngày nay
được áp dụng hầu hết trong mọi lĩnh vực, điều này đã tạo ra một lượng lớn dữ liệu
được lưu trữ với kích thước tăng lên không ngừng. Đây chính là điều kiện tốt cho
việc khai thác kho dữ liệu để đem lại tri thức có ích với các công cụ truy vấn, lập
bảng biểu và khai phá dữ liệu.
Khai phá dữ liệu (KPDL) là một kỹ thuật dựa trên nền tảng của nhiều lý thuyết
như xác xuất, thống kê, máy học nhằm tìm kiếm các tri thức tiềm ẩn trong các kho
dữ liệu có kích thước lớn mà người dùng khó có thể nhận biết bằng những kỹ thuật
thông thường. Nguồn dữ liệu y khoa rất lớn, nếu áp dụng KPDL trong lĩnh vực này
sẽ mang lại nhiều ý nghĩa cho nghành y tế. Nó sẽ cung cấp những thông tin quý giá
nhằm hỗ trợ trong việc chẩn đoán và điều trị sớm giúp bệnh nhân thoát được nhiều
căn bệnh hiểm nghèo.
Trong lĩnh vực Y khoa ở Việt Nam, hiện nay các tuyến y tế phường, xã, vùng
sâu, vùng xa còn thiếu nhân lực y tế có trình độ chuyên môn và thiếu các trang thiết
bị cần thiết trong chẩn đoán bệnh. Vì vậy xây dựng hệ hỗ trợ chẩn đoán rất cần thiết
cho nghành y tế hiện nay ở Việt Nam. Hệ hỗ trợ sẽ kết hợp với cán bộ y tế giúp chẩn
đoán sớm một số bệnh phát hiện sớm được những bệnh nguy hiểm và giảm gánh
nặng kinh tế cho gia đình bệnh nhân và cho xã hội. Để minh chứng cho những lợi
ích mà hệ hỗ trợ chẩn đoán mang lại, đề tài chọn dữ liệu bệnh sốt xuất huyết để thử
nghiệm và đánh giá.
Ứng dụng kỹ thuật phân lớp dữ liệu trong khai phá dữ liệu nhằm xây dựng hệ
thống hỗ trợ chẩn đoán là một trong những hướng nghiên cứu chính của đề tài.
Sau khi phân tích một số thuật giải cũng như đặc điểm của dữ liệu thu thập được về
Chương 1 : TỔNG QUAN ĐỀ TÀI
2
bệnh sốt xuất huyết, đề tài đề xuất ứng dụng mô hình phân lớp bằng cây quyết định
với thuật toán C4.5 để tìm ra các qui luật tìm ẩn trong dữ liệu.
Cơ sở hình thành đề tài 1.2.
Theo thông báo của Tổ chức Y tế thế giới, trên thế giới có 2,5 tỷ người sống
trong vùng sốt xuất huyết (SXH) lưu hành thì có tới 1,8 tỷ người thuộc khu vực châu
Á Thái Bình Dương [1]. Việt Nam là nước có bệnh SXH lưu hành rộng, SXH luôn là
một trong những bệnh truyền nhiễm có số mắc cao hàng đầu mỗi năm Việt Nam vẫn
có khoảng trên 100.000 bệnh nhân SXH và gần 100 người tử vong vì bệnh này và
Bộ Y tế Việt Nam luôn quan tâm đến những nhiệm vụ trọng tâm của chương trình
quốc gia phòng chống SXH [1]. Vì vậy xây dựng hệ hỗ trợ chẩn đoán y khoa để góp
phần chẩn đoán nhanh và phát hiện sớm những nguy cơ dịch bệnh là vấn đề quan
tâm của gia đình và xã hội. Đề tài áp dụng công nghệ thông tin xây dựng hệ hỗ trợ
chẩn đoán với dữ liệu thu thập được từ bệnh SXH.
Một số kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước 1.3.
Kết quả nghiên cứu trên thế giới 1.3.1.
Trên thế giới đã cho ra nhiều ứng dụng từ hệ hỗ trợ để chẩn đoán nhanh và
điều trị bệnh tốt hơn như Hệ thống chẩn đoán y tế Caduceus của Harry Pope [17] ;
Hệ thống chuyên gia y tế DiagnosisPro [18]; MYCIN (1973) hệ hỗ trợ chẩn đoán
bệnh nhiễm trùng máu [6]; PUFF (1982) dùng để phân tích kết quả xét nghiệm chức
năng phổi [7]; PSG-Expert (2000

[block id=”bo-sung”]

Từ khóa: Luận văn Ứng dụng khai phá dữ liệu xây dựng hệ hỗ trợ chẩn đoán y khoa

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *