[block id=”bo-sung-1″]

I. Hiện tượng phát xạ quang điện tử
1. Lịch sử về hiệu ứng quang điện
_ Năm 1839, Alexandre Edmond Becquerel l ần đầu tiên quan sát thấy hiệu ứng
quang điện xảy ra với một điện cực được nhúng trong dung dịch dẫn điện được chiếu
sáng.
_ Năm 1887, Heinrich Hertz quan sát th ấy hiệu ứng quang điện ngoài đối với các kim
loại (cũng là năm ông thực hiện thí nghiệm phát và thu sóng điện từ). Sau đó Aleksandr
Grigorievich Stoletov (1839-1896) đã tiến hành nghiên cứu một cách tỉ mỉ và xây dựng
nên các định luật quang điện.
_Một trong các công trình của Albert Einstein xuất bản trên tạp chí Annal der Physik
đã lý giải một cách thành công hiệu ứng quang điện cũng như các định luật quang điện
dựa trên mô hình hạt ánh sáng, theo Thuyết lượng tử vừa được công bố vào năm 1900
của Max Planck. Các công trình này đã dẫn đến sự công nhận về bản chất hạt của ánh
sáng, và sự phát triển của lý thuyết lưỡng tính sóng – hạt của ánh sáng

phat_xa_quang_dien_tu

pdf33 trang | Chia sẻ: duongneo | Ngày: 01/08/2017 | Lượt xem: 632 | Lượt tải: 0download

Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Phát xạ quang điện tử, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
2010
PHÁT XẠ QUANG ĐIỆN TỬ
GVHD: PGS.TS LÊ VĂN HIẾU
NHÓM THỰC HIỆN: HUỲNH LÊ THÙY TRANG
ĐÀO VÂN THÚY
TP HỒ CHÍ MINH
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
A. LÝ THUYẾT PHÁT XẠ
QUANG ĐIỆN TỬ
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
I. Hiện tượng phát xạ quang điện tử
1. Lịch sử về hiệu ứng quang điện
_ Năm 1839, Alexandre Edmond Becquerel l ần đầu tiên quan sát thấy hiệu ứng
quang điện xảy ra với một điện cực được nhúng trong dung d ịch dẫn điện được chiếu
sáng.
_ Năm 1887, Heinrich Hertz quan sát th ấy hiệu ứng quang điện ngoài đối với các kim
loại (cũng là năm ông thực hiện thí nghiệm phát và thu sóng điện từ). Sau đó Aleksandr
Grigorievich Stoletov (1839-1896) đã tiến hành nghiên cứu một cách tỉ mỉ và xây dựng
nên các định luật quang điện.
_Một trong các công trình của Albert Einstein xuất bản trên tạp chí Annal der Physik
đã lý giải một cách thành công hiệu ứng quang điện cũng như các định luật quang điện
dựa trên mô hình hạt ánh sáng, theo Thuyết lượng tử vừa được công bố vào năm 1900
của Max Planck. Các công trình này đã dẫn đến sự công nhận về bản chất hạt của ánh
sáng, và sự phát triển của lý thuyết lưỡng tính sóng – hạt của ánh sáng.
2. Hiện tượng quang diện:
a. Hiện tượng
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
Khi môt thông lượng bức xạ điện từ đập lên bề mặt một vật thể bất kỳ thì một phần
của nó bị phản xạ, một phần xuyên sâu vào bên trong vật thể và chúng bị hấp thụ. Bức xạ
bị hấp thụ này có thể:
_ Làm xuất hiện những hạt tải điện mới :điện tử trong vùng dẫn và lỗ trống trong
vùng hóa trị làm tăng độ dẫn điện. Hiện tượng này gọi là hiện tượng quang dẫn ( hiệu
ứng quang điện nội).
Hiện tượng quang dẫn dễ xuất hiện đối với chất bán dẫn và chất cách điện, làm thay đổi
độ dẫn điện của chúng.Và hiện tượng quang dẫn không xuất hiện trong kim loại vì trong
kim loại đã có rất nhiều điện tử tự do.
_Làm xuất hiện những điện tử có năng lượng đủ lớn để vượt qua rào thế trên bề mặt
vật thể và phát xạ ra ngoài. Hiện tượng này gọi là hiện tượng quang điện ngoại hay phát
xạ quang điện tử.
☻Kết quả thu được từ việc nghiên cứu phát xạ quang điện tử bằng thực
nghiệm:
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
_Sự phụ thuộc vào tần số của ánh sáng tới: Động năng phụ thuộc tuyến tính vào
tần số ánh sáng tới
_Sự phụ thuộc của dòng vào cường độ: Dòng quang điện tăng tuyến tính với
cường độ ánh sáng tới .
_Sự phụ thuộc của dòng quang điện vào điện thế áp: Vs :thế hãm I=0
+Thế hãm tỉ lệ với động năng cực đại của quang điện tử: Kmax =eVs
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
+Thế hãm không đổi khi cường độ dòng thay đổi động năng của quang điện tử
không phụ thuộc cường độ tới
_ Sự phụ thuộc vào thời gian:điện tử hấp thụ và phát xạ photon một cách tức
thời
Từ việc nghiên cứu phát xạ quang điện tử bằng thực nghiệm đã thành lập hai định luật cơ
bản sau:
_ Định luật Stoletov: Dòng quang điện tử (trong chế độ bão hoà) tỷ lệ thuận với
dòng bức xạ đập lên cathode: iΦ ~ I
_ Định luật Einstein: năng lượng cực đại của quang điện tử tỷ lệ thuận với tần số
bức xạ và không phụ thuộc vào cường độ của nó:
II. Sự phát xạ quang điện tử đối với kim loại
1. Khảo sát định luật Einstein
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
Tại 0 K, trong kim loại, các điện tử nằm dưới hoặc ở mức năng lượng Fermi. Tại T
> 0K thì năng lượng của điện tử trong kim loại nhận thêm một năng lượng do kích thích
nhiệt:
ε + δW
với ε : năng lượng Fermi, δW : năng lượng kích thích nhiệt.
Khi chiếu chùm bức xạ năng lượng hυ đến bề mặt kim loại thì điện tử sẽ hấp thụ
photon. Sau khi hấp thụ, năng lượng điện tử là:
W = ε + δW + hυ
Khi xung lực của điện tử hướng đến bề mặt kim loại, thì sau khi hấp thụ photon,
điện tử sẽ bứt ra khỏi bề mặt kim loại.Trên đường đi đến bề mặt đó điện tử bị mất mát
một năng lượng ΔW do tương tác với vật chất bên trong kim loại, và để thoát ra khỏi bề
mặt kim loại, điện tử phải vượt qua rào thế W0 . Do vậy sau khi thoát ra khỏi kim loại,
động năng của điện tử bằng:
Φ0 :công thoát ngoài
Nếu không có sự mất mát năng lượng do tương tác giữa điện tử với vật chất bên
trong kim loại (ΔW = 0) và không tính đến năng lượng kích thích nhiệt (T = 0K) thì động
năng của điện tử lớn nhất:
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
Là phương trình Einstein
☻ Nhận xét:
♦ Sự phụ thuộc vào tần số của ánh sáng tới:
Vận tốc của quang điện tử chỉ phụ thuộc vào tần số υ của bức xạ chiếu tới mà không
phụ thuộc vào cường độ ánh sáng tới.
_Nếu hυ < Φ0 : hiệu ứng quang điện không xảy ra.
_ Nếu hυ0 – Φ0 = 0 hay υ0 = Φ0/h : gọi là biên đỏ của hiệu ứng quang điện, đây là
tần số nhỏ nhất mà từ đó bắt đầu có hiệu ứng quang điện
Do đó công thức Einstein được viết lại là:
♦ Sự phụ thuộc vào cường độ ánh sáng tới:
Dòng quang điện tỉ lệ với cường độ ánh sáng tới ( khi tăng cường độ ánh sáng tới
tức tăng số photon thì số quang điện hay cường độ dòng quang điện tăng)
♦ Sự phụ thuộc thời gian của phát xạ quang điện tử : khoảng thời gian mà điện
tử hấp thụ photon rồi phát xạ ra khỏi bề mặt vật chất được tính bằng cách xem như điện
tự hấp thụ photon sau khi photon đi một khoảng bằng kích thước điện tử, do đó thời gian
hấp th ụ pho ton:
Như vậy, ta thấy điện tử hấp thụ photon một cách tức thời.Phù hợp với thực nghiệm.
_ Điều kiện nghiệm đúng của định luật Einstein:
Định luật Einstein chỉ đúng khi tần số ánh sáng tới υ ~ υ0÷1.5υ0 và T = 0K (tức khi
δW = 0)
Khi T ≠ 0K phương trình Einstein không còn nghiệm đúng, υ0 không còn là tần số
biên vì khi nhiệt độ tăng tức δW tăng nên υ0 sẽ giảm. Tuy nhiên khi T > 0K nhưng không
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
lớn lắm ( khoảng nhiệt độ phòng) thì điện tử có năng lượng lớn hơn ε rất nhỏ, do đó số
điện tử có vận tốc lớn hơn v > vmax sau khi thoát ra khỏi kim loại là rất nhỏ.
2. Tính toán mật độ dòng phát xạ
Để tính toán mật độ dòng phát xạ rất phức tạp, phải cần giải quyết một số vấn đề
sau:
_ Sự phân bố theo năng lượng của một số điện tử sau khi hấp thụ photon.
_ Xác suất hấp thụ photon của điện tử phải phụ thuộc vào υ, vào cường độ cũng như
năng lượng của nó.
_ Xác suất điện tử được hấp thụ photon đạt đến bề mặt kim loại và sự mất mát năng
lượng trên đường đi của chúng.
_Xác định hệ số truyền qua của điện tử được kích thích qua rào thế trên bề mặt kim
loại.
Để giải quyết những vấn đề này, Fowler đã xây dựng lý thuyết xuất phát từ những
giả thuyết đơn giản sau nhưng khá phù hợp với thực tế ứng dụng:
_ Trạng thái của điện tử trong kim loại được biểu diễn bằng lý thuyết điện tử tự do
Sommerfield.
_ Lý thuyết được xây dựng chỉ đối với dãy tần số gần biên đỏ (υ ~ υ0 ÷ 1.5υ0). Như
vậy, dòng quang điện chỉ gồm những đại lượng gần mức năng lượng Fermi. Do vậy tất cả
những đại lượng không phụ thuộc nhiều vào năng lượng điện tử và có thể xem là hằng
số.Vì vậy xác suất hấp thụ photon P của điện tử bất kỳ là như nhau.
_ Hệ số truyền qua D được xác định:
D = 0 khi Wx < W0
D = 0 khi Wx ≥ W0
_ Quang điện tử được kích thích trong một lớp dày trên bề mặt kim loại có độ dày
cỡ quãng đường tự do trung bình.
Như vậy, theo lý thuyết của Flower, những điện tử khí ở trên lớp bề mặt kim loại
khi được chiếu sáng bởi ánh sáng có tần số υ gồm hai loại:
+ Loại thứ nhất: điện tử thông thường nằm gần mức Fermi, ở nhiệt độ thường các
điện tử này không thể tự thoát ra khỏi kim loại.
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
+ Loại thứ hai: các điện tử được kích thích bởi hυ.
Những điện tử này có thể thoát ra khỏi kim loại khi bị kích thích bởi một năng
lượng Wx > W0. Do đó sự phân bố năng lượng của các điện tử hấp thụ photon theo năng
lượng cũng có đặc trưng như đối với điện tử khí thông thường nhưng dịch chuyển về phía
tăng năng lượng một lượng hυ.
Điện tử có năng lượng Wx khi hấp thụ photon thì năng lượng của điện tử tăng lên
một lượng hυ : Wx + hυ, điều này tương đương với sự giảm hàng rào thế năng W0 một
lượng W0 – hυ.
Vậy số điện tử có năng lượng Wx đến Wx + dWx đập lên một đơn vị diện tích bề
mặt kim loại trong thời gian 1s là:
Gọi α là tỷ số (xác suất) giữa mật độ điện tử khí được kích thích bởi photon trên lớp
bề mặt kim loại với mật độ điện tử khí thông thường (α là hằng số).
Vậy số quang điện tử thoát ra trên một đơn vị diện tích bề mặt kim loại trong thời
gian 1s là:
Để tính toán tích phân này, ta đưa vào bi ến số mới:
Và kí hi ệu
Vậy phương trình được viết lại:
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
Hàm s ố
Có thể tra bảng hoặc viết dưới dạng sau:
Do đó, mật độ dòng quang điện tử có dạng:
Với A0 là hằng số nhiệt điện tử Sommerfield
☻ Nhận xét kết quả:
_ Khi υ = 0 ( v à α = 1) th ì:
Mật độ dòng có d ạng:
Vậy, phương trình này trùng với phương trình mật độ dòng phát xạ nhiệt điện tử,
dòng điện tử phát ra là do phát xạ nhiệt điện tử.
_Khi T = 0 K
+ Với υ < υ0 ; x→-∞, mật độ dòng phát xạ : jΦ = 0.
Điều này cho thấy nghiệm đúng với định luật Einstein, khi tần số ánh sáng tới nhỏ
hơn tần số biên thì không xảy ra hiệu ứng quang điện.
+ Với υ > υ0; x→∞. mật độ dòng phát xạ quang điện có dạng:
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
Xảy ra hiện tượng phát xạ quang điện tử, và đường đặc trưng phổ có dạng parabol.
_ Khi T > 0K
+ Với υ = υ0 và x = 0, mật độdòng phát xạ :
Trường hợp này mâu thuẫn với dạng Einstein, mật độ dòng phát xạ >0 là do chuyển
động nhiệt điện tử. Lúc này υ0 không còn là tần số biên nữa, vì khi T tăng thì υ0 biến đổi
theo T.
+ Với υ > υ0 và x>>1; f(x) = π2/6 + x2/2. Do đó:
Từ biểu thức ta thấy số hạng thứ nhất rất lớn hơn so với số hạng thứ hai, ngay cả khi
(υ-υ0) ≈ 100A0, vì vậy jΦ phụ thuộc rất ít vào T.
+ Với υ < υ0 và x << -1 ; f(x) ≈ ex, do đó mật độ dòng phát xạ:
Trường hợp này mật độ dòng phát xạ trùng với mật độ dòng phát xạ nhiệt điện tử,
sự hấp thụ năng lượng photon tương đương sự giảm công thoát một đại lượng hυ. Do vậy
trường hợp này sẽ đúng nếu nếu W0 – hυ >> kT
III. Sự phát xạ quang điện tử đối với chất bán dẫn và chất cách điện.
1. Chất cách điện và chất bán dẫn tinh khiết
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
Cấu trúc vùng năng lượng của bán dẫn tinh
khiết và chất cách điện ở T= 0 K
Khi T = 0K, thì vùng dẫn sẽ trống rỗng, các điện tử tập trung ở vùng hóa trị. Điều
kiện để điện tử ở vùng lấp đầy hấp thụ photon và phát xạ;
hυ ≥ ψ + Q0 tức điện tử muốn thoát ra khỏi bề mặt bán dẫn tinh khiết hoặc chất cách điện
thì phải năng lượng hấp thụ phải lớn hơn hoặc bằng tổng năng lượng vùng cấm Q0 và
công thoát ngoài ψ.
Tần số biên của phát xạ quang điện tử trong trường hợp này:
hυ0 = ΦΦ = ψ + Q0 với ΦΦ gọi là công thoát quang điện tử tức là năng lượng cực tiểu cần
cung cấp để một điện tử ở vùng lấp đầy có thẻ tách ra khỏi bề mặt chát bán dẫn tinh
khiết và chất cách điện.
Mồi liên hệ giữa công thoát nhiệt điện tử và công thoát quang điện tử:
Công thoát nhiệt điện tử : Φ0 = W0 – ε = ψ + Q0/2 = ΦΦ – Q0/2
Như vậy ta có thể xác định độ rộng vùng cấm bằng cách : xác định Φ0 bằng cách
đo dòng phát xạ nhiệt, còn xác định ΦΦ bằng cách đo tần số biên. Phương pháp này cho
kết quả khá trùng nhau với các phương pháp khác.
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
2. Bán dẫn có tạp chất
a. Bán dẫn loại n
Đối với bán dẫn loại n, khi nhiệt độ thấp ( khoảng nhiệt độ phòng), nồng độ nguyên
tử tạp chất lớn thì điện tử sẽ tập trung trên các mức tạp chất donor và trong vùng hóa tr ị .
Mức năng lượng Fermi nằm giữa mức tạp chất donor và vùng dẫn, cách mức tạp chất
donor một khoảng δ ≈ Q/2 nên để xảy ra hiện tượng phát xạ quang điện tử thì tần số biên
của bức xạ chiếu tới được xác định:
hυ0 = ΦΦ = ψ + Q
Hệ thức liên hệ giữa Φ0 và ΦΦ: Φ0 = ΦΦ – δ. Nếu ở nhiệt độ thấp thì : Φ0 = ΦΦ –Q/2
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
Khi xảy ra hiện tượng phát xạ quang điện tử ở bán dẫn loại n thì ban đầu phát xạ
quang điện tử xảy ra đối với các điện tử ở mức tạp chất donor, những mức năng lượng
của chúng không trùng nhau và chi ếm một vùng rất nhỏ, do đó dòng quang điện tử xuất
hiện khi υ0 = (ψ +Q)/h và độ nhạy của chúng qua một cực đại, sau đó giảm.Dưới vùng tạp
chất donor là các điện tử nằm ở vùng lấp đầy, nồng độ các điện tử ở mức này cao hơn
rất nhiều so với vùng tạp chất, khi tần số đạt υ = (ψ +Q0)/h thì các điện tử ở vùng lấp đầy
bắt đầu phát xạ quang điện tử, vì vậy độ nhạy bắt đầu tăng,đường đặc trưng phổ bắt đầu
xuất hiện cực đại thứ 2. Vận tốc của điện tử thoát ra khỏi bán dẫn từ vùng tạp chất sẽ lớn
hơn vận tốc của những điện tử từ vùng đầy, do đó đặc trưng volt-ampe có dạng bậc.
b. Bán dẫn loại p
Ở trạng thái thường, không bị ion hóa những mức tạp chất aceptor không chứa điện
tử, các điện tử nằm ở vùng đầy, thấp hơn mức năng lượng Fermi một khoảng δ ≈ Q/2. Do
vậy muốn có hiện tượng phát xạ quang điện tử thì tần số biên:
hυ0 = ΦΦ= ψ + Q0
Hệ thức liên hệ giữa Φ0 và ΦΦ : Φ0 = ΦΦ – δ
IV.Yêu cầu photocathode
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
Một photocathode đạt yêu cầu cần có lượng tử thoát ( độ nhạy γ = số quang điện tử/
số hυ) lớn và công thoát quang điện tử ΦΦ nhỏ. Tuy nhiên mỗi loại photocacthode có
những ưu và nhược điểm riêng, dựa vào đó người ta ứng dụng nó vào những mục đích sử
dụng phù hợp, và tìm cách cải thiện nó để được một photocathode tốt nhất, có khả năng
ứng dụng rộng rãi.Photocathode thường dùng làm sensor để đoán nhận ánh sáng.
1. Photocathode kim loại
Photocathode kim loại có lượng tử thoát rất nhỏ và biên quang điện tử của tất cả kim
loại ( trừ kim loại kiềm) đều nằm trong vùng tử ngoại hay biên vùng ánh sáng
tím.Photocathode có ưu điểm lớn là: độ nhạy của nó luôn luôn không đổi và ở nhiệt dộ
thường phát xạ nhiệt điện tử hoàn toàn không xảy ra. Do đó nó chỉ dùng khi cần có
photocathode có độ nhạy lớn ở vùng tử ngoại. hay làm cathode nhân quang đi ện tử.
2. Photocathode bằng chất cách điện
Đối với chất cách điện do độ rộng vùng cấm rất lớn,nên tần số biên quang điện tử
luôn nằm rất xa vùng tử ngoại. Vì vậy người ta thường không sử dụng loại photocathode
này.
3. Photocathode bán dẫn
Đối với photocathode bán dẫn ưu điểm của nó là:
_Hấp thụ quang điện lớn, và lớn nhất đối với quang điện tử thoát ra từ vùng đầy vì
số điện tử trong vùng đầy luôn luôn lớn hơn vùng tạp chất.
_Năng lượng của các điện tử không bị mất mát nhiều khi đi đến bề mặt cathode do
các điện tử dẫn điện có nồng độ nhỏ nên mất mát năng lượng do tương tác giữa chúng
không lớn lắm.
Photocathode bán dẫn loại n hoặc tất cả các photocathode bán dẫn có vùng cấm không
lớn lắm thì đặc trưng phổ nằm trong vùng ánh sáng nhìn thấy.
Vì một photocathode đạt yêu cầu thì không những lượng tử thoát lớn mà còn cần
giảm công thoát quang điện tử , muốn vậy người ta cần phủ lên trên mặt cathode một lớp
mỏng đơn nguyên tử . Để thỏa mãn tất cả yêu cầu trên người chế tạo ra loại phtocathode
bán dẫn phức tạp.Loại photocathode ứng dụng rộng rãi trong kỹ thuật ngày nay là Ag-
Cs2O-Cs và Cs3Sb.
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
Giản đồ năng lượng của hai loại photocathode.
Đặc trưng phổ của photocathode
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
a. Photocathode Ag-Cs2O-Cs
Chất cách điện Cs2O chứa các nguyên tử thừa Cs và Ag tạp chất donor. Phát xạ
quang điện tử với bước sóng λ ≈ 7500÷ 8500A0 liên quan đến dịch chuyển điện tử từ mức
tạp chất Cs, còn cực đại ở vùng sóng ngắn với tạp chất Ag.
Đặc trưng phổ kéo dài về phía bước sóng lớn:
_ Biên quang điện λ0 lớn hơn 12000-14000A0 (ΦΦ ≈0.87÷1eV)
_ Cực đại thứ nhất(λ max≈3500A0 ):γ ≈0.01, STP ≈2mA/Watt, đủ lớn.
_ Cực đại thứ 2 (λmax ≈8000÷8500A0 ) độ nhạy phổ trong vùng hồng ngoại (loại
cathode phát xạ duy nhất có độ nhạy lớn trong vùng hồng ngoại.
Mật độ dòng nhiệt lớn 10-13 ÷ 10-11 A/cm2 (ở nhiệt độ phòng)
b. Photocathode Cs3Sb
Do sự phá vỡ hợp thức của mạng bởi sự xuất hiện nguyên tử thừa Sb. Đặc trưng
phổ:
_ Bước sóng biên quang điện λ0 ≈6200÷7000A0 (ΦΦ ≈1.7÷2eV) :nhờ sự phát xạ từ
mức tạp chất aceptor
_Tại miền cực đại (λmax ≈4200÷4500A0): γ rất lớn (0.25÷0.3),, độ nhạy tích phân đạt
khoảng 60÷100mA/Watt, do dự phát xạ quang điện tử ở vùng hóa trị.
Mật độ dòng nhiệt tương đối nhỏ 10-16 ÷10-15 A/cm2
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
B. ỨNG DỤNG HIỆN TƯỢNG PHÁT
XẠ QUANG ĐIỆN
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
I. Pin năng lượng mặt trời:
Pin năng lượng mặt trời (hay pin quang điện, tế bào quang điện), là thiết bị bán dẫn
chứa lượng lớn các diod p-n, duới sự hiện diện của ánh sáng mặt trời có khả năng tạo ra
dòng điện sử dụng được. Sự chuyển đổi này gọi là hiệu ứng quang điện .
Các pin năng lượng mặt trời có nhiều ứng dụng. Chúng đặc biệt thích hợp cho các v ùng
mà điện năng trong mạng lưới chưa vươn tới, các vệ tinh quay xung quanh quỹ đạo trái
đất, máy tính cầm tay, các máy điện thoại cầm tay từ xa, thiết bị bơm nước… Pin năng
lượng mặt trời (tạo thành các module hay các tấm năng lượng mặt trời) xuất hiện trên nóc
các tòa nhà nơi chúng có thể kết nối với bộ chuyển đổi của mạng lưới điện.
Lịch sử
Hiệu ứng quang điện được phát hiện đầu tiên năm 1839 bởi nhà vật lý Pháp Alexandre
Edmond Becquerel. Tuy nhiên cho đến 1883 một pin năng lượng mới được tạo thành, bởi
Charles Fritts, ông phủ lên mạch bán dẫn selen một lớp cực mỏng vàng để tạo nên mạch
nối. Thiết bị chỉ có hiệu suất 1%, Russell Ohl xem là người tạo ra pin năng lượng mặt trời
đầu tiên năm 1946. Sven Ason Berglund đã có phương pháp liên quan đến việc tăng khả
năng cảm nhận ánh sáng của pin.
1. Pin mặt trời đựa trên công nghệ
Silicon:
a. Nền tảng
Để tìm hiểu về pin mặt trời, th ì cần một ít
lý thuyết nền tảng về vật lý chất bán dẫn.
Để đơn giản, miêu tả sau đây chỉ giới hạn
hoạt động của một pin năng lượng tinh thể silic.
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
Silic thuộc nhóm IV, tức là có 4 electron lớp ngoài cùng. Silic có thể kết hợp với silicon
khác để tạo nên chất rắn. Cơ bản có 2 loại chất rắn silicon, đa thù hình (không có trật tự
sắp xếp) và tinh thể (các nguyên tử sắp xếp theo thứ tự dãy không gian 3 chiều). Pin năng
lượng mặt trời phổ biến nhất dùng đa tinh thể silicon.
Silic là chất bán dẫn. Tức là thể rắn silic, tại một tầng năng l ượng nhất định, electron có
thể đạt được, và một số tầng năng lượng khác thì không được. Các tầng năng lượng
không được phép này xem là tầng trống. Lý thuyết này căn cứ theo thuyết cơ học lượng
tử.
Ở nhiệt độ phòng, Silic nguyên chất có tính dẫn điện kém. Trong cơ học lượng tử, giải
thích thất tế tại mức năng lượng Fermi trong tầng trống. Để tạo ra silic có tính dẫn điện
tốt hơn, có thể thêm vào một lượng nhỏ các nguyên tử nhóm III hay V trong bảng tuần
hoàn hóa học. Các nguyên tử này chiếm vị trí của nguyên tử silic trong mạng tinh thể, và
liên kết với các nguyên tử silic bên cạnh tương tự như là một silic. Tuy nhiên các phân tử
nhóm III có 3 electron ngoài cùng và nguyên t ử nhóm V có 5 electron ngoài cùng, vì thế
nên có chỗ trong mạng tinh thể có dư electron còn có chỗ thì thiếu electron. Vì thế các
electron thừa hay thiếu electron (gọi là lỗ trống) không tham gia vào các kết nối mạng
tinh thể. Chúng có thể tự do di chuyển trong khối tinh thể. Silic kết hợp với nguy ên tử
nhóm III (nhôm hay gali) được gọi là loại bán dẫn p bởi vì năng lượng chủ yếu mang
điện tích dương (positive), trong khi phần kết hợp với các nguyên tử nhóm V (phốt pho,
asen) gọi là bán dẫn n vì mang năng lượng âm (negative). Lưu ý rằng cả hai loại n và p có
năng lượng trung hòa, tức là chúng có cùng năng lượng dương và âm, loại bán dẫn n, loại
âm có thể di chuyển xung quanh, tương tự ngược lại với loại p.
b. Vật liệu và hiệu suất
Nhiều lọai vật liệu khác nhau được thử nghiệm cho pin mặt trời. V à hai tiêu chuẩn, hiệu
suất và giá cả.
Thắc mắc xin liên hệ: thanhlam1910_2006@yahoo.com
Hiệu suất là tỉ số của năng lượng điện từ ánh sáng mặt trời. Vào buổi trưa một ngày trời
trong, ánh mặt trời

[block id=”bo-sung”]

Từ khóa: Phát xạ quang điện tử

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *